ଏକ ରଙ୍ଗୀନ, ସରଳ ଏବଂ ଟ୍ରିକ୍-ଯୁକ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ ସାମଗ୍ରୀ

ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ନମ୍ବର ରଖିବା ପାଇଁ "3R" ଫର୍ମୁଲା ବ୍ୟବହାର କର: Read (ପଢ଼), Revise (ଦୋହରାଅ), Remember (ମନେରଖ) !

🔵 ବିଭାଗ - କ: ୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (2 Marks Questions - 20 items)

(ପ୍ରତି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨ ରୁ ୩ ଧାଡ଼ିରେ ଲେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ)

1. ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରକୃତ ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠାରୁ ହୋଇଥାଏ?

ଉତ୍ତର: ବିଜ୍ଞାନର ଆରମ୍ଭ କୌଣସି ପୁସ୍ତକରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମ ମନରେ ଆସୁଥିବା "କିପରି ଓ କାହିଁକି?" (How and Why) ଭଳି ଜିଜ୍ଞାସାମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ହିଁ ହୋଇଥାଏ।

ଉତ୍ତର: ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ହେଉଛି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (Observation)। ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏହା ବିନା କୌଣସି ଘଟଣାର ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଉତ୍ତର: ଆଖିରେ ଦେଖି କେବଳ ଅନୁମାନ କଲେ ଭୁଲ୍ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ। ତେଣୁ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପାଇବା ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସାହାଯ୍ୟରେ ଓଜନ, ଲମ୍ବ ବା ତାପମାତ୍ରାର ମାପନ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

ଉତ୍ତର: ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରିବେଶରେ ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷା କରି ପ୍ରମାଣ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପରୀକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ଅଟା ଭିତରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଗରମ ତେଲ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ବାଷ୍ପ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ବାହାରକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲାବେଳେ ପୁରି ଫୁଲିଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଚିନ୍ତାଧାରା କେବଳ ଅନୁମାନ, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ କିମ୍ବା ବିନା ପ୍ରମାଣରେ ଅନ୍ୟର କଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ତାହାକୁ ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରା କୁହାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଚିନ୍ତାଧାରା ସଠିକ୍ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ମାପନ, ପରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ, ତାହାକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା କୁହାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ ବିଜ୍ଞାନ ଶିଖିବାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି 'ମୂଳ' (Roots) ଏବଂ 'ଗୁଡ଼ି' (Kite)।(ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ପୁସ୍ତିକା / Additional Q&A Notes)

ଉତ୍ତର: 'ମୂଳ' ଏକ ଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଏହା ଆମକୁ ଆମର ପରିବେଶ, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ରହିବାକୁ ଶିଖାଏ।

ଉତ୍ତର: ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା 'ଗୁଡ଼ି' ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତାଧାରା, ମୁକ୍ତ ବିଚରଣ ଏବଂ ଅଜଣା ଜଗତକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାର ଇଚ୍ଛାକୁ ସୂଚାଇଥାଏ।

ଉତ୍ତର: ୧) ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ପୃଥିବୀର ଉପଯୁକ୍ତ ଦୂରତା। ୨) ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ତରଳ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି।

ଉତ୍ତର: ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: ମୌଳିକ (Elements), ଯୌଗିକ (Compounds), ଏବଂ ମିଶ୍ରଣ (Mixtures)।

ଉତ୍ତର: ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଆମକୁ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ଅତିବାଇଗଣୀ (UV) ରଶ୍ମିରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଉତ୍ତର: ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କର (ବୀଜାଣୁ, ଭୂତାଣୁ ଇତ୍ୟାଦି) ଦୁନିଆକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିପାରୁନାହୁଁ।

ଉତ୍ତର: ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁର ଗତି କିପରି ବଦଳେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି କିପରି ଆଲୋକ ଓ ତାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ଆମେ ଅଟାଗୁଳାର ମୋଟେଇ, ଆକାର, ଏବଂ ତେଲର ତାପମାତ୍ରା ଭଳି କାରକଗୁଡ଼ିକୁ ବଦଳାଇ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବା।

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ସମାନ ରଖି ଗୋଟିଏ ସମୟରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ କାରକକୁ ବଦଳାଯାଇ ଫଳାଫଳ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରୀକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତା ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠ ଅଧିକ ଗରମ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହା ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ।

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ସନ୍ତୁଳିତ ଥିବାରୁ ଜଳ ବରଫରେ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ନହୋଇ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରିଛି।

ଉତ୍ତର: ଦର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ, ତାରାମାନଙ୍କର ଗତିବିଧି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ବିଭିନ୍ନ କଳା ବିଷୟରେ ଆମେ ଏଥିରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ।

🟢 ବିଭାଗ - ଖ: ୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (3 Marks Questions - 15 items)

(ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ୪ ରୁ ୫ ଧାଡ଼ିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଲେଖିବାକୁ ହେବ)

1. ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ତିନୋଟି ସୋପାନ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ଉତ୍ତର: ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ସୋପାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ:

୧) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: କୌଣସି ଘଟଣାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା।

୨) ମାପନ: ଅନୁମାନ ବଦଳରେ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ସଠିକ୍ ଓଜନ, ଦୂରତା ବା ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା।

୩) ପରୀକ୍ଷଣ: ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରିବେଶରେ ତଥ୍ୟର ସତ୍ୟତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା।

ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମେ ଆମେ ଘଟଣାଟିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା ଯେ ତେଲରେ ପଡ଼ିଲେ ପୁରି ଫୁଲୁଛି। ତାପରେ ତେଲର ତାପମାତ୍ରା ବା ଅଟାର ମୋଟେଇ ମାପନ କରିବା। ଶେଷରେ ତାପମାତ୍ରା ବଦଳାଇ ବା ପୁରିର ମୋଟେଇ ବଦଳାଇ ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଯେ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ପୁରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ଫୁଲୁଛି।

ଉତ୍ତର:

୧) ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନୁମାନ ଓ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିବାବେଳେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

୨) ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାରେ ମାପନ ଯନ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାରେ ସଠିକ୍ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

୩) ସାଧାରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭୁଲ୍ ହୋଇପାରେ, ମାତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସର୍ବଦା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଅଟେ।

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀରେ ଜୀବଜଗତ ତିଷ୍ଠି ରହିବାର ପ୍ରଧାନ ୩ଟି କାରଣ ହେଉଛି: ପ୍ରଥମତଃ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତା ଯାହା ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଜୀବଧାରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ତରଳ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି। ତୃତୀୟତଃ, ଏକ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଯାହା ଅମ୍ଳଜାନ ଦେବା ସହ କ୍ଷତିକାରକ ରଶ୍ମିରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଏ।

ଉତ୍ତର: 'ମୂଳ' ପ୍ରତୀକ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଆମେ ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ମୌଳିକ ଜ୍ଞାନ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଏକ ଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଗଠନ କରିବା ଦରକାର। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, 'ଗୁଡ଼ି' ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ନିଜର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସୀମିତ ନରଖି ଖୋଲା ଆକାଶରେ ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ପାଇଁ ଉଡ଼ିବାକୁ।

ଉତ୍ତର: ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତରେ ଥିବା ଅଣୁଜୀବମାନେ ଆମର ଉଭୟ ଉପକାର ଏବଂ ଅପକାର କରିଥାନ୍ତି। କେତେକ ଅଣୁଜୀବ ବିଭିନ୍ନ ମାରାତ୍ମକ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଅନ୍ୟ କେତେକ ଉପକାରୀ ବୀଜାଣୁ ଆମ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାରେ, ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବନରକ୍ଷକ ଟିକା (Vaccines) ତିଆରିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।

ଉତ୍ତର: ବିଜ୍ଞାନର ଅନେକ ଦିଗ ରହିଛି, ଯଥା: ୧) ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ (Physics): ଏଥିରେ ବଳ, ଗତି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆଲୋକ ବିଷୟରେ ପଢ଼ାଯାଏ। ୨) ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ (Chemistry): ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ଗଠନ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ରଣ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ। ୩) ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ (Biology): ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଣୁଜୀବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।

ଉତ୍ତର: ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସମୟରେ ଆମେ ନିଜର ପାଞ୍ଚୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସକ୍ରିୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଘଟଣାଟି କିପରି ଘଟୁଛି, ସେଥିରେ କ'ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ଯଥା: ରଙ୍ଗ, ଶବ୍ଦ, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଆକାର) ଆସୁଛି ତାହାକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖି ନୋଟ୍ କରିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ ଅଟେ।

ଉତ୍ତର: ଯଦି ପୃଥିବୀରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳିନଥାନ୍ତା, ଫଳରେ ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚିପାରି ନଥାନ୍ତେ। ଏହାଛଡ଼ା ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମି ସିଧାସଳଖ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥାନ୍ତା।

ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଶରୀରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ପରିବହନ ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ତରଳ ଜଳ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ବିନା କୌଣସି କୋଷ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।

ଉତ୍ତର: ମଣିଷର ଅନୁମାନ ସର୍ବଦା ନିର୍ଭୁଲ ନୁହେଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଦୁଇଟି ପାତ୍ରରେ ଥିବା ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା କେବଳ ହାତ ମାରି ସଠିକ୍ କହିହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଥର୍ମୋମିଟର (ଯନ୍ତ୍ର) ବ୍ୟବହାର କଲେ ଆମକୁ ଏକଦମ୍ ସଠିକ୍ ଆଙ୍କିକ ତଥ୍ୟ ମିଳିବ, ଯାହାକି ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଜରୁରୀ।

ଉତ୍ତର: ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପ୍ରକାରର ଗଛଲତା ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଏବଂ ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଏହି ବିବିଧତା ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ ହିଁ ଆମେ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନକୁ ବୁଝିପାରିବା ଏବଂ ବିଲୁପ୍ତ ହେବାକୁ ବସିଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବା।

ଉତ୍ତର: ଜଣେ କୁନି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବରେ ମୁଁ କୌଣସି ଘଟଣାକୁ ସାଧାରଣ ବୋଲି ଭାବି ଅଣଦେଖା କରିବି ନାହିଁ। ବରଂ ତା' ପଛରେ ଥିବା କାରଣ ଖୋଜିବି, "କିପରି ଓ କାହିଁକି?" ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ପରୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସତ୍ୟତା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।

ଉତ୍ତର: ଯଦି ଆମେ ପରୀକ୍ଷାରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ତାପମାତ୍ରା, ଆକାର ଏବଂ ପଦାର୍ଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେବା, ତେବେ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଫଳାଫଳ ବଦଳିଲା ତାହା ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଠିକ୍ କାରଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସବୁ ସମାନ ରଖି କେବଳ ଗୋଟିଏ କାରକ ବଦଳାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଉତ୍ତର: ଯଦି ତେଲ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଥାଏ, ତେବେ ଅଟା ଭିତରର ପାଣି ଶୀଘ୍ର ବାଷ୍ପ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଫଳରେ ପୁରି ଫୁଲେ ନାହିଁ ବରଂ ଟାଣ ହୋଇଯାଏ। ଏବଂ ଯଦି ତେଲ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ଥାଏ, ପୁରି ଫୁଲିବା ପୂର୍ବରୁ ପୋଡ଼ି କଳା ପଡ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ ସଠିକ୍ ତାପମାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

🟣 ବିଭାଗ - ଗ: ୪ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (4 Marks Questions - 8 items)

(ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ)

1. ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା କିପରି ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରାଠାରୁ ଉନ୍ନତ ଏବଂ ଏହା ସମାଜକୁ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ? ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରା ଠାରୁ ବହୁଗୁଣରେ ଉନ୍ନତ କାରଣ:

• ସାଧାରଣ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଣିଷକୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସୀ ଏବଂ ଗୁଜବ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥା ପଛରେ ଥିବା ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ସତ୍ୟତା ଖୋଜେ।

• ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମଣିଷ ନୂତନ ରୋଗର ଔଷଧ ବାହାର କରିପାରିଛି, ମହାକାଶକୁ ଯାନ ପଠାଇପାରିଛି ଏବଂ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିଛି।

• ସମାଜରେ ଥିବା କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଧାରଣ ମାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକମାତ୍ର ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ। ଏହା ଆମକୁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉତ୍ତର:

ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଆଠୋଟି ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, କାରଣ କେବଳ ଏଠାରେ ହିଁ ଜୀବନ ରହିଛି। ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ପାଇଁ ୩ଟି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଦାୟୀ:

୧) ଅନୁକୂଳ ତାପମାତ୍ରା: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ଏହାର ଦୂରତା ଏତେ ସଠିକ୍ ଯେ ଦିନରେ ଏହା ନିଆଁ ପିଣ୍ଡୁଳା ହୁଏନାହିଁ କିମ୍ବା ରାତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବରଫ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ।

୨) ଜଳର ସ୍ଥିତି: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ୭୧% ଅଂଶ ତରଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଯାହାକି ଗଛଲତା ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଆବଶ୍ୟକତା।

୩) ପ୍ରାଣରକ୍ଷକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ: ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ବାୟୁର ଆସ୍ତରଣ ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଅମ୍ଳଜାନ (Oxygen) ଓ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ପରି ଗ୍ୟାସ୍ ଅଛି। ଏହା ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରି ମାରାତ୍ମକ ରଶ୍ମିରୁ ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ। ତେଣୁ ପୃଥିବୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର।

ଉତ୍ତର:

ଯେକୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଧାରାବାହିକ ଭାବରେ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ମାପନ ଓ ପରୀକ୍ଷଣ।

• ଉଦାହରଣ: ଧର ଗୋଟିଏ ଗଛର ପତ୍ର ହଳଦିଆ ପଡ଼ିଯାଉଛି।

• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ଆମେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଖରା ନପଡ଼ୁଥିବା ଜାଗାରେ ଥିବା ଗଛଟି ହଳଦିଆ ହେଉଛି।

• ମାପନ: ଆମେ ମାପିବା ଯେ ଗଛକୁ ଦିନକୁ କେତେ ଘଣ୍ଟା ଆଲୋକ ଓ କେତେ ପାଣି ମିଳୁଛି।

• ପରୀକ୍ଷଣ: ଗଛଟିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖି କିଛି ଦିନ ପରୀକ୍ଷା କରିବା। ଯଦି ପତ୍ର ପୁଣି ସବୁଜ ହୋଇଗଲା, ତେବେ ଆମେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଅଭାବରୁ ପତ୍ର ହଳଦିଆ ହେଉଥିଲା। ଏହା ହିଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି।

ଉତ୍ତର:

ବିଜ୍ଞାନ କେବଳ ବହିରେ ବା ବଡ଼ ଲ୍ୟାବ୍‌ରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ଆମ ରୋଷେଇ ଘର ମଧ୍ୟ ଏକ ଚମତ୍କାର ପରୀକ୍ଷାଗାର। ପୁରି ଛାଣିବା ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଆମେ ଏହା ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବା:

• ଆମେ ପୁରିକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଚଳ (Variables) ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରିବା। ଯଥା: ଅଟାଗୁଳା ମୋଟା କଲେ କ'ଣ ହେବ? ତେଲ କମ୍ ଗରମ ଥିଲେ କ'ଣ ହେବ?

• ଘଟଣାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ଅଟା ଭିତରର ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଗ୍ୟାସ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି ଓ ପୁରି ଫୁଲୁଛି।

• ତାପମାତ୍ରାର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପଦାର୍ଥର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ (ତରଳରୁ ଗ୍ୟାସ୍) ଭଳି ବୈଜ୍ଞାନିକ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରୋଷେଇ ଘରେ ପ୍ରତିଦିନ ଘଟୁଛି, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ରୋଷେଇ ଘର ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷାଗାର।

ଉତ୍ତର:

ବିଜ୍ଞାନର କ୍ଷେତ୍ର ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ଦିଗ ରହିଛି:

• ଅଣୁଜୀବ ଜଗତ: ଖାଲି ଆଖିକୁ ଦିଶୁନଥିବା ବୀଜାଣୁ, ଭୂତାଣୁ ଆଦିର ଅଧ୍ୟୟନ। ଏମାନେ କିପରି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ତାହା ଏଥିରେ ପଢ଼ାଯାଏ।

• ବଳ ଓ ଶକ୍ତି: ବସ୍ତୁ ଉପରେ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଏହା କିପରି ଗତି କରେ କିମ୍ବା ଆକାର ବଦଳାଏ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି କିପରି ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।

• ପଦାର୍ଥ ଓ ବର୍ଗୀକରଣ: ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ କେଉଁ ମୂଳ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ମୌଳିକ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ରଣରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ।

• ମହାକାଶ: ଆଲୋକର ଗତି, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଆଦିର ରହସ୍ୟ।

ଉତ୍ତର:

ଛାତ୍ର ଜୀବନରେ 'ମୂଳ' ଏବଂ 'ଗୁଡ଼ି' ଦୁଇଟି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣକୁ ସୂଚାଏ।

• 'ମୂଳ' ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ତା: ଯେପରି ବିନା ମୂଳରେ ଗଛ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଛାତ୍ରଟିଏ ନିଜର ମାତୃଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ନ ବୁଝିଲେ ତାର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଦୃଢ଼ ହୁଏନାହିଁ।

• 'ଗୁଡ଼ି' ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କର୍ଷତା: କେବଳ ପରମ୍ପରାରେ ବାନ୍ଧି ନହୋଇ, ଏକ ଗୁଡ଼ି ପରି ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବିଜ୍ଞାନ, ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ନୂଆ କଥା ଶିଖିବାର ଇଚ୍ଛା ରଖିବା ଉଚିତ୍।

  ଏହି ଦୁଇଟି ଗୁଣର ସମନ୍ୱୟ ଛାତ୍ରକୁ ତଳମାଟି ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବା ସହ ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରେ।

ଉତ୍ତର:

ବିଜ୍ଞାନ ସବୁବେଳେ ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥାଏ। ପରୀକ୍ଷା ବିନା କୌଣସି କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ କାରଣ:

• ଏହା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୂର୍ବରୁ ଲୋକେ ଭାବୁଥିଲେ ରୋଗ ଭୂତପ୍ରେତ ଯୋଗୁଁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ ଏହା ଅଣୁଜୀବ ଯୋଗୁଁ ହୁଏ।

• ପ୍ରମାଣ ବିନା ମିଥ୍ୟା ଓ ଗୁଜବ ବ୍ୟାପେ ଯାହା ସମାଜ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ।

• ପରୀକ୍ଷଣ ନକଲେ ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ବା ଉଦ୍ଭାବନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥାକୁ ବିନା ପରୀକ୍ଷା ଓ ପ୍ରମାଣରେ ଆଖିବୁଜା ଗ୍ରହଣ କରିନେବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ଅଟେ।

ଉତ୍ତର:

ଘଟଣା: ବରଫ ଖଣ୍ଡ ଗ୍ଲାସ୍ ବାହାରେ ପାଣି ଜମିବା।

• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ଗୋଟିଏ କାଚ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ବରଫ ରଖିଲେ କିଛି ସମୟ ପରେ ଗ୍ଲାସ୍‌ର ବାହାର ପାଖରେ ପାଣି ବୁନ୍ଦା ଜମିଯାଏ। (ପ୍ରଶ୍ନ: ଏ ପାଣି ଆସିଲା କେଉଁଠୁ?)

• ମାପନ ଓ ପରୀକ୍ଷଣ: ଆମେ ଦୁଇଟି ଗ୍ଲାସ୍ ନେବା। ଗୋଟିଏରେ ସାଧାରଣ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟଟିରେ ବରଫ ପାଣି ରଖିବା। ଦେଖିବା ଯେ କେବଳ ବରଫ ଥିବା ଗ୍ଲାସ୍ ବାହାରେ ପାଣି ଜମୁଛି। ତାପମାତ୍ରା ମାପିଲେ ବରଫ ଗ୍ଲାସ୍‌ଟି ଥଣ୍ଡା ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିବ।

• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଗ୍ଲାସ୍ ବାହାରେ ଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଉଷୁମ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଯେତେବେଳେ ଥଣ୍ଡା ଗ୍ଲାସ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସେ, ତାହା ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଗ୍ଲାସ୍ ଭିତରୁ ପାଣି ଲିକ୍ ହେଉନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ବାହାର ବାୟୁର ଜଳୀୟବାଷ୍ପ!

🟠 ବିଭାଗ - ଘ: କେବଳ ପ୍ରଶ୍ନ (30 Questions Only for Practice)

(ନିଜେ ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ)

1. ବିଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ କ'ଣ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?

2. ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଶେଷ ସୋପାନଟି କ'ଣ?

3. ଖାଲି ଆଖିକୁ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?

4. ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର (Microscope) କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?

5. ପୁରି ତେଲରେ ଛାଣିଲେ ଏହା ଭିତରେ କେଉଁ ବାଷ୍ପ ଜମା ହୁଏ?

6. ଯନ୍ତ୍ର ବିନା ମାପନ କଲେ କି ଅସୁବିଧା ହୁଏ?

7. ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ କ'ଣ?

8. ସୌରମଣ୍ଡଳର କେଉଁ ଗ୍ରହକୁ 'ନୀଳ ଗ୍ରହ' କୁହାଯାଏ ଓ କାହିଁକି?

9. ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନଥିଲେ ଦିନବେଳା ପୃଥିବୀର ଅବସ୍ଥା କ'ଣ ହୁଅନ୍ତା?

10. ପୃଥିବୀର କେତେ ଭାଗ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ?

11. ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସୁଥିବା କେଉଁ ରଶ୍ମି ଆମ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ?

12. ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରର ମୁଖ୍ୟ କାମ କ'ଣ?

13. ମିଶ୍ରଣ (Mixture) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

14. ମୌଳିକ ପଦାର୍ଥ (Elements) କ'ଣ?

15. ଯୌଗିକ ପଦାର୍ଥ (Compounds) କ'ଣ?

16. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି କେଉଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଲେଖ।

17. ବଳର ପ୍ରଭାବରେ ବସ୍ତୁର ଆକାର କିପରି ବଦଳେ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

18. ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ପ୍ରତିଦିନ ବଦଳିଲା ପରି କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ?

19. 'ରୋଷେଇ ଘର ଏକ ପରୀକ୍ଷାଗାର' - ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମର ମତ କ'ଣ?

20. ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରୀକ୍ଷଣରେ 'କାରକ' ବା 'Variable' କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?

21. ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିବିଧତାକୁ ବୁଝିବା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

22. ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଲୋକର ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକର ଚିନ୍ତା ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।

23. ରୁଟି ଓ ପୁରି ଫୁଲିବାର କାରଣ ସମାନ କି? ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖ।

24. ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଟିକା (Vaccine) ର ଭୂମିକା କ'ଣ?

25. ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ କହିଲେ କେଉଁ ବିଷୟରେ ପଢ଼ାଯାଏ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?

26. ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜଳ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବାର ମୁଖ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ କ'ଣ?

27. କୌଣସି ବିଷୟକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ପାଇଁ ମନରେ ଜିଜ୍ଞାସା କାହିଁକି ଦରକାର?

28. ମୂଳ (Roots) ବିନା ଗଛ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ - ଏହାକୁ ଆମ ସଂସ୍କୃତି ସହ କିପରି ତୁଳନା କରାଯାଇଛି?

29. ଜଣେ ଛାତ୍ର ଆକାଶର ଗୁଡ଼ି ପରି ହେବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ବହିରେ କାହିଁକି କୁହାଯାଇଛି?

30. ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଜୀବନରେ କ'ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିପାରିବ ବୋଲି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ?