୧ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (30 Questions - 1 Mark Each)

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର (Fill in the blanks):

❓1. ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ______ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶୂନର ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

❓2. ଲେବୋମ୍ବୋ ହାଡ଼ରେ ______ ଟି ଚିହ୍ନ ଅଛି ।

❓3. ଇସାଙ୍ଗୋ ହାଡ଼ ପ୍ରାୟ ______ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଅଟେ ।

❓4. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ ‘ଉରାପୋନ’ ଶବ୍ଦଟି ______ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବୁଝାଏ ।

❓5. ମିଶରୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଆଧାର ହେଉଛି ______ ।

❓6. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ C ସଂକେତଟି ______ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ ।

❓7. ଆବାକସ୍ ଏକ ______ ଆଧାରିତ ଗଣନ ଉପକରଣ ଅଟେ ।

❓8. ମାୟା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ______ ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟେ ।

❓9. ମେସୋପଟାମିଆର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ______ ଆଧାର ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ।

❓10. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ 2 ସଂଖ୍ୟାକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।

ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ (True / False):

❓11. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ପ୍ରଣାଳୀ ନୁହେଁ ।

❓12. ମାୟା ସଭ୍ୟତାରେ ଶୂନ ପାଇଁ ଏକ ଶାମୁକା ପରି ସଂକେତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

❓13. ଚୀନ୍ ଦେଶର ରଡ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ 20-ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟେ ।

❓14. ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ 10-ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ ।

❓15. ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତ 628 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ଶୂନର ଗାଣିତିକ ବ୍ୟବହାର ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ।

❓16. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ M ର ଅର୍ଥ 50 ଅଟେ ।

❓17. ମିଶରୀୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସମସ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟା 10 ର ଘାତ ଅଟନ୍ତି ।

❓18. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ 3 ସଂଖ୍ୟାକୁ ଉକାସର-ଉରାପୋନ କୁହାଯାଏ ।

❓19. ଆବାକସ୍ ଯନ୍ତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ।

❓20. ମେସୋପଟାମୀୟମାନେ ସଂଖ୍ୟା ପଢ଼ିବାର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନଧାରକ ବ୍ୟବହାର କରୁନଥିଲେ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ବା ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (One word/sentence answer):

❓21. ରୋମାନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ D କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ?

❓22. ଚୀନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏକକ, ଶତକ ଆଦିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓23. ଦଶକ, ହଜାର ଆଦିକୁ ଚୀନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓24. ମେସୋପଟାମୀୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଷଷ୍ଠିତମିକ ଆଧାର କେତେ?

❓25. ଫିବୋନାସି କେବେ ୟୁରୋପରେ ଭାରତୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପଦ୍ଧତିର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ?

❓26. ଅଲ-ଖାରିଜିମ୍ କେଉଁ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ?

❓27. ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ଶୂନକୁ ବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା?

❓28. ରୋମାନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ 40 କୁ କିପରି ଲେଖାଯାଏ?

❓29. ଗୁମୁଲଗାଲମାନେ 6 ରୁ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ’ଣ କହୁଥିଲେ?

❓30. ବକାଇରି ଆଦିବାସୀମାନେ 1 କୁ କ’ଣ କହୁଥିଲେ?

୧ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର (Answers):

✅1: 499, ✅2: 29, ✅3: 20,000 ବା 21,000, ✅4: 1, ✅5: 10, ✅6: 100, ✅7: ଦଶମିକ, ✅8: 20, ✅9: 60, ✅10: ଉକାସର, ✅11: ଠିକ୍, ✅12: ଠିକ୍, ✅13: ଭୁଲ୍ (ଏହା ଦଶମିକ ଆଧାରିତ), ✅14: ଠିକ୍, ✅15: ଠିକ୍, ✅16: ଭୁଲ୍ (M ର ଅର୍ଥ 1000), ✅17: ଠିକ୍, ✅18: ଠିକ୍, ✅19: ଭୁଲ୍ (ଦଶମିକ ଉପରେ ଆଧାରିତ), ✅20: ଭୁଲ୍ (ସେମାନେ ଏକ ସ୍ଥାନଧାରକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ), ✅21: 500, ✅22: ଜୋଙ୍ଗ୍ (Zongs), ✅23: ହେଙ୍ଗସ୍ (Hengs), ✅24: 60, ✅25: ପ୍ରାୟ 1200 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ, ✅26: ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ଗଣନା, ✅27: ବଖଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ✅28: XL ବା XXXX, ✅29: ରାସ (ras), ✅30: ଟୋକାଲେ ।
🌟 WithTeachers.in🌟

୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (20 Questions - 2 Marks Each)

❓1. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ 27 କୁ କିପରି ଲେଖାଯାଏ?

❓2. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ 40 ଏବଂ 50 କୁ କିପରି ଲେଖାଯାଏ?

❓3. ଆଧାର (Base) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

❓4. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ 4 ଏବଂ 5 କୁ କିପରି ଲେଖାଯାଏ?

❓5. ମାୟା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ସଜାଯାଏ?

❓6. ଚୀନ୍ ଦେଶର ଲୋକମାନେ କେଉଁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ?

❓7. ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଅବଦାନ କ’ଣ ଥିଲା?

❓8. ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ‘ରିଙ୍ଗ’ (Ring) ର ଧାରଣା କ’ଣ?

❓9. ଲେବୋମ୍ବୋ ହାଡ଼ର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ?

❓10. ରୋମାନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ C ଏବଂ D ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?

❓11. 10-ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓12. ମେସୋପଟାମୀୟ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଷକ୍ଷାଂଶ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

❓13. ସ୍ଥାନୀୟମାନ ପ୍ରଣାଳୀ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଏ?

❓14. ଆବାକସ୍ ରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକୁ କିପରି ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ?

❓15. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଗଣନା କିପରି କରାଯାଏ?

❓16. ରୋମାନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ 2367 ର ସଂଖ୍ୟା ସୂଚକ କ’ଣ?

❓17. ବକାଇରି ଓ ବୁସ୍‌ମେନ୍ ଆଦିବାସୀମାନେ 3 କୁ କିପରି ଲେଖୁଥିଲେ?

❓18. ମିଶରୀୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ କ’ଣ?

❓19. ଭାରତୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଶୂନ (0) କିପରି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?

❓20. ଚୀନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜୋଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ହେଙ୍ଗସ୍ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

୨ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର:
🌟 WithTeachers.in🌟
✅1: XXVII ($10+10+5+1+1$)।

✅2: 40 କୁ XL ଏବଂ 50 କୁ L ଦ୍ୱାରା ଲେଖାଯାଏ।

✅3: ଏକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର ଘାତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆଧାର କୁହାଯାଏ।

✅4: 4 କୁ ‘ଉକାସର-ଉକାସର’ ଏବଂ 5 କୁ ‘ଉକାସର-ଉକାସର-ଉରାପୋନ’ ଲେଖାଯାଏ।

✅5: ମାୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂକେତଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରୁ ତଳକୁ ଭୂଲମ୍ବରେ ସଜାଯାଇଥାଏ।

✅6: ଲିଖିତ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଗଣନା ପାଇଁ ରଡ୍ (rod) ଆଧାରିତ ପ୍ରଣାଳୀ।

✅7: ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ 499 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ 0 ସଙ୍କେତ ଭିତ୍ତିକ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଗଣନା କରିଥିଲେ।

✅8: ରିଙ୍ଗ ହେଉଛି ସଂଖ୍ୟାର ଏକ ସେଟ୍ ଯାହା ଯୋଗ, ବିୟୋଗ ଓ ଗୁଣନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସଂବୃତ୍ତି ନିୟମ ପାଳନ କରେ।

✅9: ଏହା 44,000 ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଗଣିତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ କଳାକୃତି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

✅10: C ର ମୂଲ୍ୟ 100 ଏବଂ D ର ମୂଲ୍ୟ 500 ଅଟେ।

✅11: ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ।

✅12: କାରଣ ଏହା 60 ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ।

✅13: ଯେଉଁ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏକ ସଂକେତର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ।

✅14: ଧାଡ଼ି ଓ ଗୋଟି (ଗୋଲି) ମାଧ୍ୟମରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟା (10 ର ଘାତ) ରେ ଦଳଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ।

✅15: ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ 2, 2 କରି (ଯୋଡା) ଗଣନା କରାଯାଏ।

✅16: MMCCCLXVII।

✅17: ବକାଇରି: ‘ଆହାଗେ ଟୋକାଲେ’, ବୁସ୍‌ମେନ୍: ‘ଟୋଆ-ଟା’।

✅18: 10 ର ଘାତ, ଯଥା $1, 10, 10^2, 10^3$ ଇତ୍ୟାଦି।

✅19: ଏକ ସ୍ଥାନଧାରକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ଗାଣିତିକ ସଂଖ୍ୟା ଭାବେ।

✅20: ଜୋଙ୍ଗ୍ ଏକକ ଓ ଶହଜାରକୁ ସୂଚାଏ, ହେଙ୍ଗସ୍ ଦଶକ ଓ ହଜାରକୁ ସୂଚାଏ।

୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (15 Questions - 3 Marks Each)

❓1. ମିଶରୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା?

❓2. ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ 1222 ଏବଂ 2999 କୁ କିପରି ଲେଖିବ?

❓3. ସଂଖ୍ୟା ପରିପ୍ରକାଶ ଧାରଣାର ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ବିକାଶର ପାଞ୍ଚୋଟି ସୋପାନ ଲେଖ।

❓4. ମାୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ କିପରି ସ୍ଥିର କରାଯାଏ?

❓5. ରୋମାନ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ CCXXXII ଏବଂ CCCCXIII ର ଯୋଗଫଳ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ?

❓6. ମେସୋପଟାମୀୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଖାଲିସ୍ଥାନରୁ ଉପୁଜୁଥିବା ସମସ୍ୟାର କିପରି ସମାଧାନ କରାଗଲା?
🌟 WithTeachers.in🌟
❓7. ଆବାକସ୍ ର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବିଷୟରେ ବୁଝାଅ।

❓8. n-ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଏ?

❓9. ଚୀନ୍ ଦେଶର ରଡ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରଣାଳୀ ସହିତ କିପରି ସମାନ?

❓10. ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି?

❓11. ଗୁମୁଲଗାଲ ପ୍ରଣାଳୀରେ (ଉକାସର-ଉକାସର) ଏବଂ (ଉକାସର-ଉରାପୋନ) ର ଯୋଗଫଳ କେତେ ହେବ?

❓12. ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗରେ ମଣିଷ କିପରି ଗଣନା କରୁଥିଲା?

❓13. ମିଶରୀୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି କରାଯାଏ?

❓14. ଟାଲି ଚିହ୍ନ (Tally Marks) କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାର କିପରି ହୁଏ?

❓15. ଆରବୀୟମାନେ ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ୟୁରୋପରେ କିପରି ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କଲେ?

୩ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର:

✅1: ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଅସୀମ ସଂକେତର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡୁଥିଲା ଏବଂ ଲିଖନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜଟିଳ ଥିଲା।

✅2: 1222 କୁ MCCXXII ଏବଂ 2999 କୁ MMCMXCIX ଲେଖାଯାଏ।

✅3: (i) ଗୋଷ୍ଠୀଭୁକ୍ତ ଗଣନା (ii) ସମୂହର ଧାରଣା (iii) ଆଧାରର ବ୍ୟବହାର (iv) ସ୍ଥାନୀୟ ମାନ ପ୍ରଣାଳୀ (v) ଶୂନର ବ୍ୟବହାର।

✅4: ମାୟା ପ୍ରଣାଳୀ 20 ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ତୃତୀୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟା 400 ବଦଳରେ 360 ଥିଲା (ଯଥା $1, 20, 360, 7200$)।

✅5: CCXXXII + CCCCXIII = DCXLV. C ସଂକେତଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ D (500) ଏବଂ ବାକିଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ ହିସାବ କରାଯାଏ।

✅6: ସେମାନେ ଏକ ସ୍ଥାନଧାରକ (Place holder) ସଂକେତ ‘