କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ – Additional Questions Class 10 ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ
ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ବିଜ୍ଞାନର “କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ” (Carbon and its Compounds) ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଏବଂ ଟେଷ୍ଟ ପେପର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା।
🌟 ବିଭାଗ କ: ୧ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୩୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନ) 🌟
(ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ, ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର, ଠିକ୍/ଭୁଲ୍)
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର (୧-୧୦):
❓.1 କାର୍ବନର ଯୋଜ୍ୟତା ______ ଅଟେ।
❓.2 ଆଲ୍କେନ୍ (Alkane) ଶ୍ରେଣୀର ସାଧାରଣ ସଙ୍କେତ ହେଉଛି ______ ।
❓.3 ହୀରା ଏବଂ ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ହେଉଛନ୍ତି କାର୍ବନର ______ ।
❓.4 ରୂପକୁ ବକ୍ମିନ୍ଷ୍ଟର ______ କୁହାଯାଏ ।
❓.5 ଆଲକହଲ୍ ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ୍ର ସଙ୍କେତ ହେଉଛି ______ ।
❓.6 କେବଳ ଏକ-ବନ୍ଧ ଥିବା ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନକୁ ______ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ କୁହାଯାଏ ।
❓.7 କାର୍ବନ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଲମ୍ବା ଶୃଙ୍ଖଳ ଗଠନ କରିବା ଗୁଣକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
❓.8 ଇଥାନଲ୍ର ସାଧାରଣ ନାମ ହେଉଛି ______ ।
❓.9 ଆଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଥିଲେ ଯୌଗିକର ନାମ ଶେଷରେ ______ ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
❓.10 ଖରଜଳରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଓ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଆୟନ ସାବୁନ୍ ସହ ମିଶି ______ (Scum) ତିଆରି କରେ।
ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ/ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (୧୧-୨୦):
❓.11 ବେଞ୍ଜିନ୍ର ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ କ’ଣ?
❓.12 ମିଥେନ୍ ଅଣୁରେ କେତୋଟି ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଅଛି?
❓.13 ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ର ୫-୮% ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
❓.14 କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ର ସଙ୍କେତ ଲେଖ।
❓.15 ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏଷ୍ଟର ତିଆରି ହୁଏ ତାକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି?
❓.16 ଅପୃକ୍ତ କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକ ଦହନ ସମୟରେ କି ପ୍ରକାର ଶିଖା ଦେଇଥାନ୍ତି?
❓.17 ବନସ୍ପତି ତେଲରୁ ଡାଲଡା ଘିଅ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଉତ୍ପ୍ରେରକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
❓.18 ସାବୁନର ଆୟନିକ ପ୍ରାନ୍ତ (ମୁଣ୍ଡ) କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
❓.19 ତିନୋଟି କାର୍ବନ ଥିବା ଆଲ୍କାଇନ୍ର ନାମ କ’ଣ?
❓.20 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ?
ଠିକ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ (୨୧-୩୦):
❓.21 ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଏକ କୁପରିବାହୀ ଅଟେ।
❓.22 ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀର ଦୁଇଟି ପାଖାପାଖି ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ।
❓.23 କାର୍ବନ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଗଠନ କରେ କାରଣ ଏହା ସହଜରେ ୪ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ।
❓.24 ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ଖରଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଫେଣ ଦେଇ ସଫା କରିପାରେ।
❓.25 କିଟୋନ୍ (Ketone) ଗ୍ରୁପ୍ର ସଙ୍କେତ ହେଉଛି -CHO ।
❓.26 ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
❓.27 ବିଶୁଦ୍ଧ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ଶୀତଦିନେ ବରଫ ପରି ଘନୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଗ୍ଲାସିଆଲ୍ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ କହନ୍ତି।
❓.28 ଇଥାନଲ୍କୁ ଗାଢ଼ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ସହ ଗରମ କଲେ ଇଥେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ମିଳେ।
❓.29 ସାବୁନ୍ ଅଣୁର ଗୋଲାକାର ସଜ୍ଜାକୁ ମିସେଲ୍ (Micelle) କୁହାଯାଏ।
❓.30 ଆଲ୍କାଇନ୍ରେ କାର୍ବନ-କାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ଵିବନ୍ଧ ଥାଏ।
✅ ୧ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ:
✅.1 ୪ (ଚାରି) | ✅.2 | ✅.3 ରୂପ (Allotropes) | ✅.4 ଫୁଲରିନ୍ | ✅.5 -OH | ✅.6 ପୃକ୍ତ (Saturated) | ✅.7 କାଟିନେସନ୍ (Catenation) | ✅.8 ମଦ ବା ଆଲକହଲ୍ | ✅.9 -ଆଲ୍ (-al) | ✅.10 ଅବକ୍ଷେପ ବା ଧଳା ମଇଳା | ✅.11 | ✅.12 ୪ ଟି | ✅.13 ଭିନେଗାର (Vinegar) | ✅.14 -COOH | ✅.15 ଏଷ୍ଟରୀକରଣ | ✅.16 ହଳଦିଆ ଓ କଳାଧୂଆଁ ଯୁକ୍ତ ଶିଖା | ✅.17 ନିକେଲ୍ (Ni) କିମ୍ବା ପାଲାଡିୟମ୍ (Pd) | ✅.18 ଜଳାସକ୍ତ (Hydrophilic) | ✅.19 ପ୍ରୋପାଇନ୍ | ✅.20 ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ | ✅.21 ଭୁଲ୍ (ସୁପରିବାହୀ) | ✅.22 ଠିକ୍ | ✅.23 ଭୁଲ୍ (ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଭାଗ କରେ) | ✅.24 ଠିକ୍ | ✅.25 ଭୁଲ୍ (ସଙ୍କେତ -CO-) | ✅.26 ଭୁଲ୍ (ଅପୃକ୍ତ କରନ୍ତି) | ✅.27 ଠିକ୍ | ✅.28 ଭୁଲ୍ (ଇଥାଇନ୍ ନୁହେଁ, ଇଥନ୍/ଆଲକିନ ମିଳେ ଅର୍ଥାତ୍ ଇଥାଇଲିନ୍ ମିଳେ) | ✅.29 ଠିକ୍ | ✅.30 ଭୁଲ୍ (ତ୍ରିବନ୍ଧ ଥାଏ)।
🌟 ବିଭାଗ ଖ: ୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୨୫ଟି ପ୍ରଶ୍ନ) 🌟
❓.1 ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ କ’ଣ?
❓.2 କାର୍ବନର କେଉଁ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କରେ?
❓.3 ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀ (Homologous series) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓.4 ପୃକ୍ତ ଏବଂ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
❓.5 ହାଇଡ୍ରୋଜେନୀକରଣ (Hydrogenation) କ’ଣ?
❓.6 ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
❓.7 କାର୍ବନ ଆୟନିକ ବନ୍ଧ କାହିଁକି ଗଠନ କରେ ନାହିଁ?
❓.8 ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ୍ (Functional group) କ’ଣ? ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
❓.9 ଏଷ୍ଟରୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ଲେଖ।
❓.10 ସାବୁନୀକରଣ (Saponification) କ’ଣ?
❓.11 ଖରଜଳରେ ସାବୁନ୍ କାହିଁକି ଫେଣ ଦିଏ ନାହିଁ?
❓.12 ଆଲୋଟ୍ରୋପ୍ (Allotropes) କ’ଣ? କାର୍ବନର ଦୁଇଟି ଆଲୋଟ୍ରୋପ୍ର ନାମ ଲେଖ।
❓.13 ଇଥାନଲ୍ର ଦୁଇଟି ଉପଯୋଗ ଲେଖ।
❓.14 ମିସେଲ୍ (Micelle) କ’ଣ?
❓.15 ସଂରଚନାତ୍ମକ ଆଇସୋମର୍ କାହାକୁ କହନ୍ତି?
❓.16 ଅସମ ପରମାଣୁ (Heteroatom) କ’ଣ?
❓.17 ଜୈବ ଯୌଗିକର ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଲେଖ।
❓.18 ମିଥେନ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଡଟ୍ ସଂରଚନା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
❓.19 ବନସ୍ପତି ତେଲ ଏବଂ ପଶୁ ଚର୍ବି ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
❓.20 ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ଖରଜଳରେ କାହିଁକି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ?
❓.21 ଗ୍ଲାସିଆଲ୍ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ କ’ଣ?
❓.22 ଇଥାନଲ୍ ସହ ସୋଡିୟମ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ସମୀକରଣ ଲେଖ।
❓.23 କିଟୋନ୍ ଏବଂ ଆଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
❓.24 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ବିଦ୍ୟୁତ୍ର କୁପରିବାହୀ?
❓.25 ଆଲ୍କାଇନ୍ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ସଦସ୍ୟର ନାମ ଲେଖ।
✅ ୨ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ:
✅.1 ଦୁଇଟି ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୁଗଳର ସହଭାଜନ (Sharing) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ରାସାୟନିକ ବନ୍ଧକୁ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
✅.2 (i) କାଟିନେସନ୍ (ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଲମ୍ବା ଶୃଙ୍ଖଳ ଗଠନ କରିବା) (ii) ଚତୁଃସଂଯୋଜ୍ୟତା (ଯୋଜ୍ୟତା ୪ ହୋଇଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ୪ଟି ପରମାଣୁ ସହ ବନ୍ଧ ଗଠନ)।
✅.3 ଯେଉଁ କାର୍ବନ ଯୌଗିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ସମାନ ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ୍ ଥାଏ ଏବଂ ପାଖାପାଖି ଦୁଇଟି ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗ୍ରୁପ୍ର ପ୍ରଭେଦ ଥାଏ, ତାକୁ ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀ କୁହାଯାଏ।
✅.4 ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନରେ କେବଳ ଏକ-ବନ୍ଧ ଥାଏ, ମାତ୍ର ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନରେ ଅତିକମ୍ରେ ଗୋଟିଏ ଦ୍ଵିବନ୍ଧ ବା ତ୍ରିବନ୍ଧ ଥାଏ।
✅.5 ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ (ଯଥା ତେଲ) ସହିତ ନିକେଲ୍ ଉତ୍ପ୍ରେରକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଯୋଗ କରାଯାଇ ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା।
✅.6 ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନରେ ଥିବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁକୁ ଅନ୍ୟ ପରମାଣୁ (ଯଥା କ୍ଲୋରିନ୍) ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରେ, ତାକୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କହନ୍ତି।
✅.7 କାର୍ବନ ୪ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ଏବଂ ୪ଟି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ପାଇଁ ତାକୁ ଧରି ରଖିବା କଷ୍ଟକର। ତେଣୁ ଏହା ଆୟନିକ ବନ୍ଧ ନକରି ସହଭାଜନ କରେ।
✅.8 କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବା ବିଶେଷ ପରମାଣୁ ବା ଗ୍ରୁପ୍ ଯାହା ଯୌଗିକର ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। ଉଦାହରଣ: ଆଲକହଲ୍ (-OH), ଆଲ୍ଡିହାଇଡ୍ (-CHO)।
✅.9 ।
✅.10 ଏଷ୍ଟରକୁ ଏକ କ୍ଷାରକ (ଯଥା NaOH) ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରାଇଲେ ଏହା ପୁନର୍ବାର ଆଲକହଲ୍ ଓ କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ର ସୋଡିୟମ୍ ଲବଣ (ସାବୁନ୍) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
✅.11 ଖରଜଳରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଓ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଆୟନ ସାବୁନ୍ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଧଳା ମଇଳା (Scum) ତିଆରି କରନ୍ତି, ଫଳରେ ଫେଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
✅.12 ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ବିଭିନ୍ନ ଭୌତିକ ରୂପ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ସମାନ କିନ୍ତୁ ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ହୀରା ଓ ଗ୍ରାଫାଇଟ୍।
✅.13 ଇଥାନଲ୍ ମଦ୍ୟପାନୀୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ କାଶ ସିରପ୍ ବା ଟିଙ୍କଚର ଆୟୋଡିନ୍ ଭଳି ଔଷଧରେ ଦ୍ରାବକ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
✅.14 ସାବୁନ୍ ଅଣୁର ଜଳାସକ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ବାହାରକୁ ଓ ଜଳାତଂକୀ ଲାଞ୍ଜ ଭିତରକୁ ରହି ମଇଳାକୁ ଘେରି ଗୋଲାକାର ସଜ୍ଜା ତିଆରି କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମିସେଲ୍ କୁହାଯାଏ।
✅.15 ସମାନ ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂରଚନା (ଗଠନ) ଥିବା କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରଚନାତ୍ମକ ଆଇସୋମର୍ କୁହାଯାଏ (ଯଥା: ବ୍ୟୁଟେନ୍ର ଦୁଇଟି ରୂପ)।
✅.16 କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁକୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ମୌଳିକ (ଯଥା- O, N, S, Cl) କୁ ଅସମ ପରମାଣୁ କୁହାଯାଏ।
✅.17 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁରେ ଜଳି ପ୍ରଚୁର ତାପ, ଆଲୋକ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। (ଯଥା: )।
✅.18 ମିଥେନ୍ () ରେ ଗୋଟିଏ କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ଚାରୋଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁ ସହ ଚାରି ଯୋଡ଼ା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସହଭାଜନ କରି ୪ଟି ଏକ-ବନ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
✅.19 ବନସ୍ପତି ତେଲରେ ଅପୃକ୍ତ କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଥିବାବେଳେ, ପଶୁ ଚର୍ବିରେ ପୃକ୍ତ କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଥାଏ।
✅.20 ଡିଟରଜେଣ୍ଟର ସଲଫୋନେଟ୍ ବା ଆମୋନିୟମ୍ ଆୟନ ଖରଜଳର କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଓ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ସହ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅବକ୍ଷେପ (Scum) ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ।
✅.21 ଶତକଡ଼ା ୧୦୦ ଭାଗ ବିଶୁଦ୍ଧ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍କୁ ଗ୍ଲାସିଆଲ୍ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ କୁହାଯାଏ କାରଣ ଏହା ଶୀତଦିନେ ବରଫ ପରି ଜମିଯାଏ।
✅.22 ।
✅.23 ଆଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ (-CHO) କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳର ଶେଷରେ ରହେ, କିନ୍ତୁ କିଟୋନ୍ ଗ୍ରୁପ୍ (-CO-) ଶୃଙ୍ଖଳର ମଝିରେ ଦୁଇଟି କାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ ରହେ।
✅.24 ଏଗୁଡ଼ିକ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏବଂ ଏଥିରେ କୌଣସି ମୁକ୍ତ ଆୟନ କିମ୍ବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ନଥାଏ।
✅.25 ଇଥାଇନ୍ () ଏବଂ ପ୍ରୋପାଇନ୍ ()।
🌟 ବିଭାଗ ଗ: ୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୨୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନ - ଉତ୍ତର ସହ) 🌟
❓.1 ଇଥାନଲ୍ ଏବଂ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭୌତିକ ଧର୍ମରେ ଥିବା ୩ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
✅.1 (i) ଇଥାନଲ୍ର ଗନ୍ଧ ମିଠା (sweet) ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ର ଗନ୍ଧ ଭିନେଗାର ଭଳି ତୀବ୍ର ଥାଏ। (ii) ଇଥାନଲ୍ର ଗଳନାଙ୍କ 156 K ମାତ୍ର ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ର ଗଳନାଙ୍କ 290 K। (iii) ଇଥାନଲ୍ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ରହେ, ମାତ୍ର ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ଶୀତଦିନେ ଘନୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ।
❓.2 ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀର ୩ଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଲେଖ।
✅.2 (i) ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ସାଧାରଣ ସଙ୍କେତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରିବ। (ii) ପାଖାପାଖି ଦୁଇଟି ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍ ଏବଂ ୧୪u ବସ୍ତୁତ୍ୱର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ। (iii) ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ସମାନ ଥାଏ।
❓.3 ସାବୁନ୍ ଏବଂ ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
✅.3 (i) ସାବୁନ୍ ହେଉଛି ଦୀର୍ଘଶୃଙ୍ଖଳ କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ର ସୋଡିୟମ୍/ପୋଟାସିୟମ୍ ଲବଣ, କିନ୍ତୁ ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ହେଉଛି ସଲଫୋନେଟ୍ ବା ଆମୋନିୟମ୍ ଲବଣ। (ii) ସାବୁନ୍ ଖରଜଳରେ ଭଲ କାମ କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ଖରଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ସଫା କରେ।
❓.4 ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ର କାର୍ବୋନେଟ୍ ଏବଂ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଲେଖ।
✅.4 ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ସୋଡିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ବା ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଲବଣ (ସୋଡିୟମ୍ ଏସିଟେଟ୍), ଜଳ ଏବଂ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଦିଏ।
ସମୀକରଣ:
❓.5 ହୀରା ଏବଂ ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ର ଗଠନଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
✅.5 ହୀରାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ଅନ୍ୟ ୪ଟି କାର୍ବନ ସହ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଏକ ଦୃଢ଼ ତ୍ରି-ଆୟାମିକ (3D) ଗଠନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମାତ୍ର ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ରେ ଗୋଟିଏ କାର୍ବନ ଅନ୍ୟ ୩ଟି କାର୍ବନ ସହ ସମତଳରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଷଡ଼ଭୁଜୀୟ ସ୍ତର ତିଆରି କରେ ଓ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଖସଡ଼ା ହୋଇଥାଏ।
❓.6 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଧନ ରୂପେ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
✅.6 କାର୍ବନ ଏବଂ ଏହାର ଯୌଗିକ (ଯଥା ପେଟ୍ରୋଲ, LPG) ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକର କ୍ୟାଲୋରୀ ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ ଓ ଏହା ସହଜରେ ଜଳିଥାଏ, ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଧନ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
❓.7 ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନୀକରଣ ବିଷୟରେ ବୁଝାଅ।
✅.7 ପାଲାଡିୟମ୍ (Pd) କିମ୍ବା ନିକେଲ୍ (Ni) ଉତ୍ପ୍ରେରକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ସହ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ତିଆରି ହେବାକୁ ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କହନ୍ତି। ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭିଦ ତେଲରୁ ବନସ୍ପତି ଘିଅ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
❓.8 ମିସେଲ୍ (Micelle) କିପରି ଲୁଗା ସଫା କରେ?
✅.8 ସାବୁନର ‘ଜଳାତଂକୀ ଲାଞ୍ଜ’ ତେଲ ବା ମଇଳାକୁ କାମୁଡ଼ି ଧରେ ଏବଂ ‘ଜଳାସକ୍ତ ମୁଣ୍ଡ’ ବାହାର ପାଣି ଆଡ଼କୁ ରହେ। ଏହି ଗୋଲାକାର ମିସେଲ୍ ମଇଳାକୁ ଲୁଗାରୁ ବାହାର କରି ପାଣିରେ ଏକ ଅବଦ୍ରବ (Emulsion) ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ପାଣି ଖାଳିଲେ ଲୁଗା ସଫା ହୁଏ।
❓.9 ବ୍ୟୁଟେନ୍ର ଦୁଇଟି ଆଇସୋମର୍ର ନାମ ଓ ସଂରଚନା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅.9 ବ୍ୟୁଟେନ୍ () ର ଦୁଇଟି ଆଇସୋମର୍ ଅଛି। (i) ନର୍ମାଲ୍ ବ୍ୟୁଟେନ୍ (n-butane): ଯେଉଁଥିରେ ୪ଟି କାର୍ବନ ସିଧା ଧାଡ଼ିରେ ଥାଆନ୍ତି। (ii) ଆଇସୋ-ବ୍ୟୁଟେନ୍ (Iso-butane): ଯେଉଁଥିରେ ୩ଟି କାର୍ବନ ସିଧା ଧାଡ଼ିରେ ଏବଂ ମଝି କାର୍ବନରେ ଗୋଟିଏ ଶାଖା ଥାଏ।
❓.10 ଅକ୍ସିଜେନ୍ () ଅଣୁର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଡଟ୍ ସଂରଚନା ବୁଝାଅ।
✅.10 ଅକ୍ସିଜେନ୍ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ୮ (ସଂରଚନା ୨,୬)। ଅଷ୍ଟକ ପୂରଣ ପାଇଁ ଆଉ ୨ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଆବଶ୍ୟକ। ଦୁଇଟି ଅକ୍ସିଜେନ୍ ପରମାଣୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଯୋଡ଼ା (୪ଟି) ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସହଭାଜନ କରି ଏକ ଦ୍ଵିବନ୍ଧ (Double bond) O=O ଗଠନ କରନ୍ତି।
❓.11 ଇଥାନଲ୍କୁ କିପରି ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ? ସମୀକରଣ ଲେଖ।
✅.11 ଇଥାନଲ୍କୁ କ୍ଷାରୀୟ ପୋଟାସିୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ () କିମ୍ବା ଅମ୍ଳୀୟ ପୋଟାସିୟମ୍ ଡାଇକ୍ରୋମେଟ୍ ଦ୍ୱାରା ଜାରଣ (Oxidation) କଲେ ଏହା ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
❓.12 ହାଲୋଜେନ୍ ଏବଂ ଆଲକହଲ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଥିବା ଯୌଗିକର ନାମକରଣ କିପରି କରାଯାଏ?
✅.12 ହାଲୋଜେନ୍ (Cl, Br) ଥିଲେ ନାମର ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରିଫିକ୍ସ ଭାବେ କ୍ଲୋରୋ କିମ୍ବା ବ୍ରୋମୋ ଯୋଡ଼ାଯାଏ (ଯଥା: କ୍ଲୋରୋପ୍ରୋପେନ୍)। ଆଲକହଲ୍ (-OH) ଥିଲେ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ନାମର ଶେଷ ‘e’ କାଟି ସାଫିକ୍ସ ‘-ol’ ଯୋଡ଼ାଯାଏ (ଯଥା: ପ୍ରୋପାନଲ୍)।
❓.13 ଇଥାନଲ୍ ସହ ଗାଢ଼ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଲେଖ।
✅.13 ଇଥାନଲ୍କୁ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରାରେ (443 K) ଗାଢ଼ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ () ସହ ଗରମ କଲେ ନିର୍ଜଳୀକରଣ (Dehydration) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟି ଇଥାନଲ୍ରୁ ଜଳ ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ଇଥିନ୍ (Ethene) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ।
❓.14 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକର ଗଳନାଙ୍କ ଓ ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ କାହିଁକି କମ୍ ଥାଏ?
✅.14 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏମାନଙ୍କ ଅଣୁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆନ୍ତଃଆଣବିକ ଆକର୍ଷଣ ବଳ (Intermolecular force) ଖୁବ୍ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହି ବନ୍ଧକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ କମ୍ ତାପଜ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
❓.15 ଅଗ୍ନିଶିଖାର ରଙ୍ଗ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ?
✅.15 ଅଗ୍ନିଶିଖାର ରଙ୍ଗ କାର୍ବନର ପୃକ୍ତତା ଓ ଅକ୍ସିଜେନ୍ର ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅକ୍ସିଜେନ୍ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ ହୋଇ ସ୍ୱଚ୍ଛ ନୀଳ ଶିଖା ଦିଏ। ଅପୃକ୍ତ ଯୌଗିକ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ ହେତୁ କଳା ଧୂଆଁ ସହ ହଳଦିଆ ଶିଖା ଦିଏ।
❓.16 ଫ୍ରେଡ୍ରିକ୍ ଉହଲର୍ଙ୍କ ଆବିଷ୍କାର ଜୈବ ରସାୟନରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଲା?
✅.16 ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ଯେ ଜୈବ ଯୌଗିକ କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରରେ ‘ଜୀବନ ଶକ୍ତି’ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ୧୮୨୮ ରେ ଉହଲର୍ ବିଜ୍ଞାନାଗାରରେ ଆମୋନିୟମ୍ ସିଆନେଟ୍ (ଅଜୈବ) ରୁ ୟୁରିଆ (ଜୈବ) ତିଆରି କରି ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଅନାବଶ୍ୟକ।
❓.17 ପ୍ରୋପାନାଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋପାନୋନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂରଚନାଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
✅.17 ଉଭୟରେ ୩ଟି କାର୍ବନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୋପାନାଲ୍ରେ ଆଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ (-CHO) ଥାଏ ଯାହା ଶୃଙ୍ଖଳର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଲାଗିଥାଏ। ପ୍ରୋପାନୋନ୍ରେ କିଟୋନ୍ ଗ୍ରୁପ୍ (-CO-) ଥାଏ, ଯାହା ଶୃଙ୍ଖଳର ମଝିରେ ଥିବା କାର୍ବନରେ ଲାଗିଥାଏ।
❓.18 ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା କିପରି ତେଲ ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜାଣିବ?
✅.18 ତେଲ ଏକ ଅପୃକ୍ତ ଯୌଗିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳ ସହ ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏହାର ଲାଲ-ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗକୁ ଛଡ଼ାଇଦିଏ (Decolorize କରେ)। ମାତ୍ର ଘିଅ ପୃକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ନାହିଁ।
❓.19 ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ () ଅଣୁର ଗଠନ କିପରି ହୁଏ?
✅.19 ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ୭ (ସଂରଚନା ୨,୫)। ଅଷ୍ଟକ ପୂରଣ ପାଇଁ ୩ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ଦୁଇଟି ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁ ପରସ୍ପର ସହ ୩ ଯୋଡ଼ା (୬ଟି) ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଭାଗ କରି ଏକ ଦୃଢ଼ ତ୍ରିବନ୍ଧ (Triple bond) ଗଠନ କରନ୍ତି।
❓.20 ଆଇସୋମେରିଜିମ୍ (Isomerism) କ’ଣ?
✅.20 ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ବା ତତୋଧିକ ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ ସମାନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀ ବା ସଂରଚନା ଅଲଗା ଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଇସୋମେରିଜିମ୍ ଏବଂ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକୁ ଆଇସୋମର୍ କୁହାଯାଏ (ଯଥା ବ୍ୟୁଟେନ୍ ଏବଂ ଆଇସୋ-ବ୍ୟୁଟେନ୍)।
🌟 ବିଭାଗ ଘ: ୪ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୮ଟି ପ୍ରଶ୍ନ - ଉତ୍ତର ସହ) 🌟
❓.1 କାର୍ବନର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ (Versatile) ପ୍ରକୃତି ପଛରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅.1 କାର୍ବନ ଅସଂଖ୍ୟ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ:
(i) କାଟିନେସନ୍ (Catenation): କାର୍ବନ ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଗଠନ କରି ଅତି ଲମ୍ବା ସିଧା ଶୃଙ୍ଖଳ, ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳ କିମ୍ବା ଗୋଲାକାର ରିଙ୍ଗ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୌଳିକ ଏତେ ବଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳ କରିପାରେ ନାହିଁ।
(ii) ଚତୁଃସଂଯୋଜ୍ୟତା (Tetravalency): କାର୍ବନର ଯୋଜ୍ୟତା ୪। ତେଣୁ ଏହା ଅନ୍ୟ ୪ଟି କାର୍ବନ ପରମାଣୁ କିମ୍ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍, ଅକ୍ସିଜେନ୍, ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଭଳି ଅନ୍ୟ ମୌଳିକ ସହ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ୪ଟି ବନ୍ଧ ଗଠନ କରି ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
❓.2 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ (IUPAC Nomenclature) ର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଅ।
✅.2 ନାମକରଣ ନିୟମ:
(i) ପ୍ରଥମେ ଯୌଗିକରେ ଥିବା କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରାଯାଏ। (ଯଥା ୧ ପାଇଁ ମିଥ୍, ୨ ପାଇଁ ଇଥ୍, ୩ ପାଇଁ ପ୍ରୋପ୍)।
(ii) ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନର ପ୍ରକୃତି (ଏକ-ବନ୍ଧ ଥିଲେ ‘ane’, ଦ୍ଵିବନ୍ଧ ଥିଲେ ‘ene’, ତ୍ରିବନ୍ଧ ଥିଲେ ‘yne’) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୁଏ।
(iii) ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ୍ ଥିଲେ ଏହାକୁ ନାମର ପୂର୍ବରୁ (Prefix) କିମ୍ବା ପରେ (Suffix) ଲଗାଯାଏ। ଯଥା ହାଲୋଜେନ୍ ଥିଲେ ‘କ୍ଲୋରୋ/ବ୍ରୋମୋ’, ଆଲକହଲ୍ ଥିଲେ ଶେଷରେ ‘-ol’, କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ ଥିଲେ ‘-oic acid’ ଲଗାଯାଏ। ଉଦାହରଣ: ୩ଟି କାର୍ବନ ଓ OH ଗ୍ରୁପ୍ ଥିଲେ ପ୍ରୋପାନଲ୍।
❓.3 ସାବୁନ୍ ଏବଂ ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝାଇ ଖରଜଳରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅.3 ପାର୍ଥକ୍ୟ: ସାବୁନ୍ ହେଉଛି ଲମ୍ବା କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଥିବା କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ର ସୋଡିୟମ୍ ବା ପୋଟାସିୟମ୍ ଲବଣ। ଡିଟରଜେଣ୍ଟ ହେଉଛି କାର୍ବନ ଶୃଙ୍ଖଳର ଆମୋନିୟମ୍ କିମ୍ବା ସଲଫୋନେଟ୍ ଲବଣ।
ଖରଜଳରେ ପ୍ରଭାବ: ଖରଜଳରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ () ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ () ଆୟନ ଥାଏ। ସାବୁନ୍ ଏହି ଆୟନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ମଇଳା ‘ସ୍କମ୍’ ତିଆରି କରେ ଓ ଫେଣ ଦିଏନି। ମାତ୍ର ଡିଟରଜେଣ୍ଟର ସଲଫୋନେଟ୍ ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଆୟନ ସହ ଅବକ୍ଷେପ ତିଆରି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଖରଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭଲ ଫେଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ଲୁଗା ସଫା କରେ।
❓.4 ଏଷ୍ଟରୀକରଣ ଏବଂ ସାବୁନୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? ସମୀକରଣ ସହ ଲେଖ।
✅.4 ଏଷ୍ଟରୀକରଣ: ଏସିଡ୍ ଅନୁଘଟକ (ଉତ୍ପ୍ରେରକ) ଉପସ୍ଥିତିରେ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ଏବଂ ଇଥାନଲ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଯୌଗିକ ଏଷ୍ଟର (ଇଥାଇଲ୍ ଏସିଟେଟ୍) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ସାବୁନୀକରଣ: ଏଷ୍ଟରକୁ ସୋଡିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (କ୍ଷାରକ) ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରାଇଲେ, ଏହା ପୁଣି ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଇଥାନଲ୍ ଏବଂ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ର ସୋଡିୟମ୍ ଲବଣ (ସାବୁନ୍) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
❓.5 କାର୍ବନ ଯୌଗିକର ଦହନ ଏବଂ ଜାରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।
✅.5 ଦହନ: କାର୍ବନ ଯୌଗିକ ଅକ୍ସିଜେନ୍ରେ ଜଳିଲେ , ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ: । ପୃକ୍ତ ଯୌଗିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶିଖା ଦେବା ବେଳେ ଅପୃକ୍ତ ଯୌଗିକ କଳାଧୂଆଁ ଦିଏ।
ଜାରଣ: ଜାରକ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ବନ ଯୌଗିକରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଯୋଡ଼ିବା। ଯଥା: ଇଥାନଲ୍କୁ କ୍ଷାରୀୟ ସହ ଗରମ କଲେ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
❓.6 କାର୍ବନ ଯୌଗିକର ଯୋଗ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
✅.6 ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଏହା କେବଳ ଅପୃକ୍ତ (ଦ୍ଵିବନ୍ଧ/ତ୍ରିବନ୍ଧ) ଯୌଗିକରେ ଦେଖାଯାଏ। ଉତ୍ପ୍ରେରକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅନ୍ୟ ପରମାଣୁ (ଯଥା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍) ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଏହା ପୃକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। (ଯଥା: ତେଲରୁ ବନସ୍ପତି ଘିଅ)।
ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଏହା ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନରେ ଦେଖାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପୃକ୍ତ ଯୌଗିକର ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରମାଣୁ (ଯଥା କ୍ଲୋରିନ୍) ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ (replace) କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ।
❓.7 ସାବୁନ୍ର ମିସେଲ୍ ଗଠନ କ୍ରିୟାବିଧି ଚିତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା ସହ ଲେଖ।
✅.7 ସାବୁନ୍ ଅଣୁର ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତ ଥାଏ: ଏକ ଆୟନିକ ଜଳାସକ୍ତ (hydrophilic) ମୁଣ୍ଡ ଯାହା ଜଳ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ଜଳାତଂକୀ (hydrophobic) ଲାଞ୍ଜ ଯାହା ମଇଳା ବା ତେଲ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ପାଣିରେ ଲୁଗା ପକାଇଲେ ଲାଞ୍ଜଗୁଡ଼ିକ ତୈଳାକ୍ତ ମଇଳାକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରିଯାଇ କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ରୁଣ୍ଡ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ବାହାର ପଟେ ରହନ୍ତି। ଅଣୁମାନଙ୍କର ଏହି ଗୋଲାକାର ସଜ୍ଜାକୁ ମିସେଲ୍ କୁହାଯାଏ। ମିସେଲ୍ ମଇଳାକୁ ଟାଣି ବାହାର କରିଦିଏ।
❓.8 ପୃକ୍ତ ଏବଂ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ କ’ଣ? ସେମାନଙ୍କର ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳତାରେ କି ପ୍ରଭେଦ ଥାଏ?
✅.8 ପୃକ୍ତ (Saturated): ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକବନ୍ଧ ଥାଏ (ଆଲ୍କେନ୍, )। ଏଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଅନ୍ତି।
ଅପୃକ୍ତ (Unsaturated): ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ ଅତିକମ୍ରେ ଗୋଟିଏ ଦ୍ଵିବନ୍ଧ (ଆଲ୍କିନ୍, ) ବା ତ୍ରିବନ୍ଧ (ଆଲ୍କାଇନ୍, ) ଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ସହଜରେ ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଥାନ୍ତି।
🌟 ବିଭାଗ ଙ: ୩୦ଟି ବିଭିନ୍ନ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ (ଉତ୍ତର ବିହୀନ) 🌟
(ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷା ଓ ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ)
❓.1 ଏଲ୍ପିଜି (LPG) ଷ୍ଟୋଭ୍ରେ ବାସନ ତଳ କାହିଁକି କଳା ପଡ଼ିଯାଏ? (2 marks)
❓.2 ଆଲ୍କାଇନ୍ର ସାଧାରଣ ସଙ୍କେତ ଲେଖ। (1 mark)
❓.3 ଟିଙ୍କଚର ଆୟୋଡିନ୍ରେ ଦ୍ରାବକ ରୂପେ କେଉଁ କାର୍ବନ ଯୌଗିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ? (1 mark)
❓.4 ଫୁଲରିନ୍ର ଆକାର କେଉଁ ଖେଳ ଉପକରଣ ପରି? (1 mark)
❓.5 ବନସ୍ପତି ତେଲ ଏବଂ ଡାଲଡା ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଓ କାହିଁକି? (3 marks)
❓.6 କାର୍ବୋକ୍ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଥିବା ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ଯୌଗିକର ନାମ ଲେଖ। (2 marks)
❓.7 ହୀରାର କଠିନତା ପଛର କାରଣ କ’ଣ? (2 marks)
❓.8 ସାଇକ୍ଲୋହେକ୍ସେନ୍ର ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖ ଓ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କ। (3 marks)
❓.9 ଦ୍ଵିବନ୍ଧ ଏବଂ ତ୍ରିବନ୍ଧ ଥିବା ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ଦିଅ। (2 marks)
❓.10 ପ୍ରୋପାନୋଲ୍ର ଗଠନ ସଙ୍କେତ ଲେଖ। (1 mark)
❓.11 ଏଷ୍ଟରର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଉପଯୋଗ ଲେଖ। (2 marks)
❓.12 କାର୍ବନ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୁପରିବାହୀ ଗୁଣ କାହିଁକି ଥାଏ? (2 marks)
❓.13 ବ୍ରୋମୋପେଣ୍ଟେନ୍ର ସଂରଚନା ସଙ୍କେତ କିପରି ହେବ? (2 marks)
❓.14 ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ଜଳରେ ମିଶିଲେ କି ପ୍ରକାର ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରେ? (1 mark)
❓.15 ଆଲ୍କିନ୍ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟର ନାମ କ’ଣ? (1 mark)
❓.16 ମିଥେନ୍ର କ୍ଲୋରିନେସନ୍ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ଏକ ଉଦାହରଣ? (1 mark)
❓.17 ସାବୁନ୍ ତିଆରି ପାଇଁ କେଉଁ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦରକାର? (2 marks)
❓.18 ଜୈବ ଯୌଗିକ ବିଜ୍ଞାନରେ ଫ୍ରେଡ୍ରିକ୍ ଉହଲର୍ଙ୍କ ଅବଦାନ କ’ଣ ଥିଲା? (2 marks)
❓.19 କ୍ଲୋରୋଫର୍ମର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖ। (1 mark)
❓.20 ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଗଳନାଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳ ବୃଦ୍ଧି ସହ କିପରି ବଦଳେ? (2 marks)
❓.21 ପ୍ରୋପାନାଲ୍ରେ କେଉଁ ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ୍ ଅଛି? (1 mark)
❓.22 ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍ କାଗଜ ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ? (1 mark)
❓.23 ଆମ ଶରୀରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କେଉଁ ମୌଳିକ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ? (1 mark)
❓.24 ଉତ୍ପ୍ରେରକ (Catalyst) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? (2 marks)
❓.25 ହେକ୍ସେନ୍ରେ କେତୋଟି ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଅଛି? (3 marks)
❓.26 ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍କୁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? (2 marks)
❓.27 ଏମୋନିଆ () ଅଣୁର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଡଟ୍ ସଂରଚନା କିପରି ହେବ? (3 marks)
❓.28 କ୍ଷାରକୀୟ ଜାରକ ଦ୍ୱାରା ଇଥାନଲ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଲେଖ। (3 marks)
❓.29 ମଦ୍ୟପାନୀୟର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କାହିଁକି କ୍ଷତିକାରକ? (3 marks)
❓.30 ଆଇସୋମର୍ଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଧର୍ମ କାହିଁକି ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ? (2 marks)
🌟 Best of Luck for your Test! Keep visiting www.WithTeachers.in 🌟
WithTeachers.in
ଏଠାରେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀର ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟାୟ “କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ” ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
📝 ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) 📝
ବିଷୟ: ବିଜ୍ଞାନ (କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ)
ସମୟ: ୪୫ ମିନିଟ୍ | ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା: ୨୫ ମାର୍କ
ବିଭାଗ - କ: ବହୁବିକଳ୍ପୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ (MCQ)
(ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ | ୧ × ୫ = ୫ ମାର୍କ)
୧. କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ଅନ୍ୟ ପରମାଣୁ ସହ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧ ଗଠନ କରିଥାଏ?
(କ) ଆୟନିକ୍ ବନ୍ଧ
(ଖ) ସହସଂଯୋଜ୍ୟ ବନ୍ଧ (Covalent bond)
(ଗ) ଧାତବ ବନ୍ଧ
(ଘ) ଉପରୋକ୍ତ କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
୨. ବକ୍ମିନ୍ଷ୍ଟର୍ ଫୁଲେରିନ୍ (Buckminsterfullerene) କାହାର ଏକ ଅବରୂପ ଅଟେ?
(କ) ଫସ୍ଫରସ୍
(ଖ) ସଲଫର୍
(ଗ) କାର୍ବନ୍
(ଘ) ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍
୩. ଆଲକେନ୍ (Alkane) ର ସାଧାରଣ ସଂକେତ କ’ଣ?
(କ)
(ଖ)
(ଗ)
(ଘ)
୪. ଆଲକହଲ୍ (Alcohol) ର ପ୍ରକାର୍ଯ୍ୟାତ୍ମକ ସମୂହ (Functional group) ର ସଂକେତ କ’ଣ?
(କ) -CHO
(ଖ) -COOH
(ଗ) -OH
(ଘ) >C=O
୫. ଇଥେନ୍ () ଅଣୁରେ କେତୋଟି ସହସଂଯୋଜ୍ୟ ବନ୍ଧ ଥାଏ?
(କ) ୬ ଟି
(ଖ) ୭ ଟି
(ଗ) ୮ ଟି
(ଘ) ୯ ଟି
ବିଭାଗ - ଖ: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୨ ମାର୍କ)
(ଯେକୌଣସି ୩ ଟି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ | ୨ × ୩ = ୬ ମାର୍କ)
୬. କାଟିନେସନ୍ (Catenation) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
୭. ମିଥେନ୍ () ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବିନ୍ଦୁ ସଂରଚନା (Electron dot structure) ଅଙ୍କନ କର।
୮. ପୃକ୍ତ (Saturated) ଏବଂ ଅପୃକ୍ତ (Unsaturated) ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
୯. ଏଷ୍ଟରିଫିକେସନ୍ (Esterification) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? ଗୋଟିଏ ସମୀକରଣ ଲେଖ।
ବିଭାଗ - ଗ: ଦୀର୍ଘ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ (୩ ମାର୍କ)
(ଯେକୌଣସି ୨ ଟି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ | ୩ × ୨ = ୬ ମାର୍କ)
୧୦. ସମଜାତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ (Homologous series) କ’ଣ? ଏହାର ଦୁଇଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଉଦାହରଣ ସହ ଲେଖ।
୧୧. କାର୍ବନ୍ ର ସର୍ବତୋମୁଖୀ ପ୍ରକୃତି (Versatile nature of carbon) ପାଇଁ ଦାୟୀ ଥିବା ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଅ।
୧୨. ହେଟେରୋ ପରମାଣୁ (Heteroatom) କ’ଣ? କିଟୋନ୍ (Ketone) ଏବଂ ଆଲଡିହାଇଡ୍ (Aldehyde) ର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ଏବଂ ସଂକେତ ଲେଖ।
ବିଭାଗ - ଘ: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୪ ମାର୍କ)
(ଯେକୌଣସି ୨ ଟି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ | ୪ × ୨ = ୮ ମାର୍କ)
୧୩. ଯୋଗାତ୍ମକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Addition reaction) ଏବଂ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Substitution reaction) କ’ଣ? ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
୧୪. ସାବୁନ୍ ଏବଂ ଡିଟରଜେଣ୍ଟ୍ କିପରି ମଇଳା ସଫା କରେ? ମିସେଲ୍ (Micelle) ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ।
୧୫. ଇଥାନଲ୍ () ର ଦୁଇଟି ଭୌତିକ ଧର୍ମ ଏବଂ ଦୁଇଟି ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ (ସୋଡିୟମ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା) ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
(ଶୁଭକାମନା! ନିଜ ଉତ୍ତର ଖାତାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଉତ୍ତର ଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ।)
🌟 Best of Luck for your Test! Keep visiting www.WithTeachers.in 🌟