କବି ପରିଚୟ (कवि परिचय) - Hindi Text

आयोध्यासिंह उपाध्याय 'हरिऔध' का जन्म उत्तर प्रदेश के अजमगढ़ जिले के निजामाबाद कस्बे में सन् 1865 में हुआ था। स्कूली शिक्षा समाप्त करके वे सरकारी नौकरी में लग गए। हिन्दी, संस्कृत और फारसी में उन्होंने अच्छा ज्ञान प्राप्त किया था। वे हिन्दू विश्वविद्यालय, वाराणसी में अध्यापक भी रहे। हरिऔध जी खड़ीबोली हिन्दी के प्रथम कवियों में हैं। उनकी भाषा सरल, मुहावरेदार और भावगर्भक होती है। हरिऔध की प्रमुख रचनाएँ हैं - प्रिय प्रवास, वैदेही वनवास, कर्मवीर, रसकलश, चोखे चौपदे, चुभते चौपदे, आदि।

କବି ପରିଚୟ - Odia Translation

ଅଯୋଧ୍ୟାସିଂହ ଉପାଧ୍ୟାୟ 'ହରିଔଧ'ଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮୬୫ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଆଜମଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ନିଜାମାବାଦ ସହରରେ ହୋଇଥିଲା। ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ସେ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ହିନ୍ଦୀ, ସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ଫାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ଭଲ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ବାରାଣସୀର ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ହରିଔଧ ଜୀ ଖଡ଼ୀବୋଲୀ ହିନ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅଟନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭାଷା ସରଳ, ରୂଢ଼ିପ୍ରୟୋଗଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଭାବଗର୍ଭକ ହୋଇଥାଏ। ହରିଔଧଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା - ପ୍ରିୟ ପ୍ରବାସ, ବୈଦେହୀ ବନବାସ, କର୍ମବୀର, ରସକଳଶ, ଚୋଖେ ଚୌପଦେ, ଚୁଭତେ ଚୌପଦେ ଇତ୍ୟାଦି।

ପାଠ୍ୟ ପଦ (Hindi Text)

मैं घमंडों में भरा ऐंठा हुआ,

 एक दिन जब था मुंडेरे पर खड़ा ।

 आ अचानक दूर से उड़ता हुआ,

एक तिनका आँख में मेरी पड़ा ।

मैं झिझक उठा, हुआ बेचैन-सा,

लाल होकर आँख भी दुखने लगी ।

 मूँठ देने लोग कपड़े की लगे,

ऐंठ बेचारी दबे पाँवों भागी ।

जब किसी ढब से निकल तिनका गया,

 तब 'समझ' ने यों मुझे ताने दिए ।

ऐंठता तू किसलिए इतना रहा,

 एक तिनका है बहुत तेरे लिए ।

ହିନ୍ଦୀ ପଦର ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ (Pronunciation)

ମୈଁ ଘମଣ୍ଡୋଂ ମେଁ ଭରା ଐଣ୍ଠା ହୁଆ,

ଏକ ଦିନ ଜବ ଥା ମୁଣ୍ଡେରେ ପର ଖଡ଼ା ।

ଆ ଅଚାନକ ଦୂର ସେ ଉଡ଼ତା ହୁଆ,

ଏକ ତିନକା ଆଁଖ ମେଁ ମେରୀ ପଡ଼ା ।

ମୈଁ ଝିଝକ ଉଠା, ହୁଆ ବେଚୈନ-ସା,

ଲାଲ ହୋକର ଆଁଖ ଭୀ ଦୁଖନେ ଲଗୀ ।

ମୂଁଠ ଦେନେ ଲୋଗ କପଡ଼େ କୀ ଲଗେ,

ଐଣ୍ଠ ବେଚାରୀ ଦବେ ପାଁୱୋଂ ଭାଗୀ ।

ଜବ କିସୀ ଢବ ସେ ନିକଲ ତିନକା ଗୟା,

ତବ 'ସମଝ' ନେ ୟୋଂ ମୁଝେ ତାନେ ଦିଏ ।

ଐଣ୍ଠତା ତୂ କିସଲିଏ ଇତନା ରହା,

ଏକ ତିନକା ହୈ ବହୁତ ତେରେ ଲିଏ ।

କଠିନ ଶବ୍ଦ (Hindi to Odia Meaning)

• तिनका — ଶୁଖିଲା ଘାସ ଖଣ୍ଡ / କୁଟା

• घमंड — ଗର୍ବ / ଅହଂକାର

• ऐंठ — ଜିଦ୍ / ଗର୍ବରେ ଫୁଲିବା (ଅହଂକାର ଦେଖାଇବା)

• मुंडेरे — ଛାତର ବାଡ଼ା / କାନ୍ଥର ଉପର ଭାଗ

• अचानक — ହଠାତ୍ / ସହସା

• झिझकना — ଇତସ୍ତତଃ ହେବା / ଚମକି ପଡ଼ିବା

• बेचैन — ବ୍ୟାକୁଳ / ବ୍ୟସ୍ତ

• मूँठ — ଆଖିରେ ସେକ ଦେବା ପାଇଁ ତିଆରି କପଡ଼ାର ପୁଟୁଳି

• दबे पाँव — ଚୁପଚାପ୍

• ढब — ଉପାୟ / ତରିକା ବା ଢଙ୍ଗ

• ताना — ତାତ୍ସଲ୍ୟ କରିବା / ଟାହିଟାପରା କରିବା

Summary in Hindi (Long)

यह एक छोटी सी पर बहुत ही शिक्षाप्रद कविता है। इस कविता में कवि अयोध्यासिंह उपाध्याय 'हरिऔध' जी ने बताया है कि छोटी-छोटी चीजें भी हमारे जीवन को बदल सकती हैं और मनुष्य को अपने ऊपर कभी गर्व नहीं करना चाहिए।

कवि कहते हैं कि एक दिन वे बहुत घमंड से भरकर और अकड़ते हुए अपनी छत की मुंडेर पर खड़े थे। उसी समय अचानक कहीं दूर से हवा में उड़ता हुआ एक छोटा सा तिनका (सूखी घास का टुकड़ा) आकर उनकी आँख में गिर गया। तिनका गिरते ही कवि परेशान और बेचैन हो उठे। उनकी आँख लाल हो गई और दर्द करने लगी। कवि की ऐसी तकलीफ देखकर लोग दौड़कर आए और कपड़े की मूँठ बनाकर उनकी आँख को सेंकने लगे, ताकि उन्हें कुछ आराम मिल सके। इस भयंकर पीड़ा और परेशानी के सामने कवि की सारी ऐंठ और घमंड चुपचाप भाग गई, क्योंकि वे बस किसी भी तरह उस दर्द से छुटकारा पाना चाहते थे।

जब किसी तरीके (ढब) से वह तिनका आँख से निकल गया, तब कवि की बुद्धि और समझ ने उन्हें ताना मारा। उनके विवेक ने उनसे कहा कि तू किस बात का इतना अकड़ दिखा रहा था? तेरे उस झूठे अहंकार को तोड़ने के लिए तो एक छोटा सा तिनका ही काफी है। अतः मनुष्य को कभी भी अपनी शक्ति या पद पर अहंकार नहीं करना चाहिए।

Summary in Odia (Long with Emojis)

ଏହା ଏକ ଛୋଟ କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଶିକ୍ଷଣୀୟ କବିତା ଅଟେ 📖। ଏହି କବିତାରେ କବି ଅଯୋଧ୍ୟାସିଂହ ଉପାଧ୍ୟାୟ 'ହରିଔଧ' ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଆମ ଜୀବନରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ ଏବଂ ମଣିଷ କେବେବି ନିଜ ଉପରେ ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ 🚫।

କବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଦିନେ ସେ ବହୁତ ଗର୍ବ ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ ଛାତର ବାଡ଼ା (ମୁଣ୍ଡେର) ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ 😤। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ହଠାତ୍ ବହୁତ ଦୂରରୁ ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଆସି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଶୁଖିଲା ଘାସର ଖଣ୍ଡ ବା କୁଟା ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ପଡ଼ିଗଲା 🌾👁️। ଆଖିରେ କୁଟା ପଡ଼ିବା କ୍ଷଣି କବି ଚମକି ପଡ଼ିଲେ ଓ ବହୁତ ବ୍ୟସ୍ତ ତଥା ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଉଠିଲେ 😖। ତାଙ୍କ ଆଖି ନାଲି ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ବହୁତ ବିନ୍ଧିବାକୁ ଲାଗିଲା 🔴। କବିଙ୍କର ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଲୋକମାନେ କପଡ଼ାର ପୁଟୁଳି (ମୁଁଠ) କରି ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ସେକ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ଟିକିଏ ଆରାମ ମିଳିବ 🧣। ଏହି ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଆଗରେ କବିଙ୍କର ସବୁ ଗର୍ବ ଏବଂ ଅହଂକାର ଚୁପଚାପ୍ କୁଆଡ଼େ ଉଭେଇ ଗଲା, କାରଣ ସେ କେବଳ ସେହି କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ 💨।

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସେହି କୁଟାଟି ଆଖିରୁ ବାହାରିଗଲା, ସେତେବେଳେ କବିଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ବା ବିବେକ ତାଙ୍କୁ ଟାହିଟାପରା କରି କହିଲା ଯେ - ତୁ କେଉଁ କଥା ପାଇଁ ଏତେ ଅହଂକାର କରୁଥିଲୁ? ତୋର ସେହି ମିଛ ଅହଂକାରକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ତ ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ୟ କୁଟା ଖଣ୍ଡ ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ 🤏😏। ତେଣୁ ମଣିଷ କେବେବି ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ 🌟।