କବି ପରିଚୟ (कवि परिचय) - Hindi Text

रामधारी सिंह 'दिनकर' जी का जन्म 30 सितम्बर, सन् 1908 को सिमरिया घाट, मुंगेर (बिहार) में हुआ। छात्रावस्था में ही 'दिनकर' का ओजस्वी कवि-रूप सामने आ गया। 'दिनकर' राष्ट्रीय भावधारा के प्रमुख कवि रहे। उन्हें शौर्य और वीरता का कवि माना जाता है। 'दिनकर' जी की बहुमुखी प्रतिभा का विस्तार गद्य और पद्य दोनों में हुआ है। उनके काव्य ग्रंथों में प्रमुख हैं रेणुका, हूँकार, रसवंती, कुरुक्षेत्र, रश्मिरथी, उर्वशी, हारे को हरिनाम, बापू, दिल्ली इत्यादि। गद्य ग्रंथों में प्रमुख हैं देश-विदेश, मेरी यात्राएँ, अर्द्ध-नारीश्वर, मिट्टी की ओर, रेती के फूल, संस्कृति के चार अध्याय इत्यादि। 'दिनकर' जी राज्य सभा के सम्मातित सदस्य रहे। भारत सरकार ने उनको 'पद्मभूषण' की उपाधि से अलंकृत किया। उन्हें 'उर्वशी' महाकाव्य के लिए ज्ञानपीठ पुरस्कार दिया गया।

କବି ପରିଚୟ - Odia Translation

ରାମଧାରୀ ସିଂହ 'ଦିନକର'ଙ୍କ ଜନ୍ମ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୦୮ ମସିହାରେ ବିହାରର ମୁଙ୍ଗେର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ସିମରିୟା ଘାଟରେ ହୋଇଥିଲା। ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରେ ହିଁ ଦିନକରଙ୍କ ଓଜସ୍ୱୀ କବି-ରୂପ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। ସେ ଜାତୀୟ ଭାବଧାରାର ପ୍ରମୁଖ କବି ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୀରତ୍ୱର କବି ବୋଲି ମାନିନିଆଯାଏ। ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ବିସ୍ତାର ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ କାବ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ରେଣୁକା, ହୁଁକାର, ରସବନ୍ତୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ରଶ୍ମିରଥୀ, ଉର୍ବଶୀ, ହାରେ କୋ ହରିନାମ, ବାପୁ, ଦିଲ୍ଲୀ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରମୁଖ ଅଟେ। ଗଦ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦେଶ-ବିଦେଶ, ମେରୀ ଯାତ୍ରାଏଁ, ଅର୍ଦ୍ଧ-ନାରୀଶ୍ୱର, ମିଟ୍ଟୀ କୀ ଓର୍, ରେତୀ କେ ଫୁଲ, ସଂସ୍କୃତି କେ ଚାର ଅଧ୍ୟାୟ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଧାନ ଅଟେ। ସେ ରାଜ୍ୟସଭାର ସମ୍ମାନିତ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ 'ପଦ୍ମଭୂଷଣ' ଉପାଧିରେ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ 'ଉର୍ବଶୀ' ମହାକାବ୍ୟ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପାଠ୍ୟ ପଦ (Hindi Text)

हठ कर बैठा चाँद एक दिन, माता से वह बोला,

 "सिलवा दो माँ, मुझे ऊन का, मोटा एक झिंगोला ।

सन-सन चलती हवा रात भर, जाड़े से मरता हूँ,

 ठिठुर-ठिठुर कर किसी तरह,यात्रा पूरी करता हूँ ।

 आसमान का सफर और यह, मौसम है जाड़े का"

न हो अगर तो ला दो कुरता ही कोई भाड़े का ।

" बच्चे की सुन बात कहा माता ने, "अरे सलोने !

 कुशल करे भगवान, लगें मत, तुझको जादू-टोने

जाड़े की तो बात ठीक है, पर मैं तो डरती हूँ,

एक नाप में कभी नहीं, तुझको देखा करती हूँ ।

कभी एक उँगल भर चौड़ा, कभी एक फुट मोटा,

बड़ा किसी दिन हो जाता है, और किसी दिन छोटा ।

 घटना-बढ़ता रोज, किसी दिन, ऐसा भी करता है,

नहीं किसी की आँखों का, तू दिखलाई पड़ता है ।

 अब तू ही यह बता, नाप तेरी किस रोज लिवाएँ,

सी दें एक झिंगोला जो, हर रोज बदन में आए ?"

ହିନ୍ଦୀ ପଦର ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ (Pronunciation)

ହଠ କର ବୈଠା ଚାଁଦ ଏକ ଦିନ, ମାତା ସେ ୱହ ବୋଲା,

"ସିଲୱା ଦୋ ମାଁ, ମୁଝେ ଊନ କା, ମୋଟା ଏକ ଝିଂଗୋଲା ।

ସନ-ସନ ଚଲତୀ ହୱା ରାତ ଭର, ଜାଡ଼େ ସେ ମରତା ହୂଁ,

ଠିଠୁର-ଠିଠୁର କର କିସୀ ତରହ, ଯାତ୍ରା ପୂରୀ କରତା ହୂଁ ।

ଆସମାନ କା ସଫର ଔର ୟହ, ମୌସମ ହୈ ଜାଡ଼େ କା"

ନ ହୋ ଅଗର ତୋ ଲା ଦୋ କୁରତା ହୀ କୋଈ ଭାଡ଼େ କା ।"

ବଚ୍ଚେ କୀ ସୁନ ବାତ କହା ମାତା ନେ, "ଅରେ ସଲୋନେ !

କୁଶଲ କରେ ଭଗୱାନ, ଲଗେଁ ମତ, ତୁଝକୋ ଜାଦୂ-ଟୋନେ

ଜାଡ଼େ କୀ ତୋ ବାତ ଠୀକ ହୈ, ପର ମୈଁ ତୋ ଡରତୀ ହୂଁ,

ଏକ ନାପ ମେଁ କଭୀ ନହୀଁ, ତୁଝକୋ ଦେଖା କରତୀ ହୂଁ ।

କଭୀ ଏକ ଉଁଗଲ ଭର ଚୌଡ଼ା, କଭୀ ଏକ ଫୁଟ ମୋଟା,

ବଡ଼ା କିସୀ ଦିନ ହୋ ଜାତା ହୈ, ଔର କିସୀ ଦିନ ଛୋଟା ।

ଘଟନା-ବଢ଼ତା ରୋଜ, କିସୀ ଦିନ, ଐସା ଭୀ କରତା ହୈ,

ନହୀଁ କିସୀ କୀ ଆଁଖୋଂ କା, ତୂ ଦିଖଲାଈ ପଡ଼ତା ହୈ ।

ଅବ ତୂ ହୀ ୟହ ବତା, ନାପ ତେରୀ କିସ ରୋଜ ଲିୱାଏଁ,

ସୀ ଦେଁ ଏକ ଝିଂଗୋଲା ଜୋ, ହର ରୋଜ ବଦନ ମେଁ ଆଏ ?"

କଠିନ ଶବ୍ଦ (Hindi to Odia Meaning)

• झिंगोला (ଝିଂଗୋଲା) - ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପୋଷାକ କିମ୍ବା କାମିଜ୍ (छोटे बच्चों का अंगरखा या कमीज)

• हठ (ହଠ) - ଜିଦ୍ (जिद्द)

• उन (ଊନ) - ମେଣ୍ଢା ବା ଛେଳି ଆଦିଙ୍କ ଲୋମ (भेड़-बकरी आदि के रोयें)

• आसमान (ଆସମାନ) - ଆକାଶ ବା ଗଗନ (आकाश, गगन, नभ)

• नाप (ନାପ) - ମାପ (माप)

• सफर (ସଫର) - ଯାତ୍ରା (यात्रा)

• मौसम (ମୌସମ) - ଋତୁ (ऋतु)

• जाड़ा (ଜାଡ଼ା) - ଶୀତ (शीत)

• भाड़ा (ଭାଡ଼ା) - ଭଡ଼ା / କିରାୟା (किराया)

• सलोने (ସଲୋନେ) - ସୁନ୍ଦର / ମନୋହର (सुन्दर, मनोहर)

Summary in Hindi (Long)

इस कविता में कवि रामधारी सिंह 'दिनकर' जी ने चाँद के बाल-हठ (जिद्द) का बड़ा ही रोचक और मनोरंजक वर्णन किया है। एक दिन चाँद अपनी माता से जिद्द करते हुए कहता है कि "माँ, मेरे लिए ऊन का एक मोटा सा झिंगोला (कुर्ता) सिलवा दो। रात भर सन-सन करके ठंडी हवा चलती है, जिससे मैं जाड़े के मारे ठिठुर-ठिठुर कर अपनी आसमान की यात्रा पूरी करता हूँ। अगर तुम नया झिंगोला नहीं सिलवा सकती, तो कम से कम किराये (भाड़े) का ही कोई कुरता ला दो।"

चाँद की यह भोली बात सुनकर माँ कहती है कि "हे मेरे सुंदर बेटे! भगवान तुझे कुशल रखे और किसी का जादू-टोना न लगे। जाड़े की बात तो सच है, लेकिन मुझे एक दूसरी बात का डर है। मैं तुझे कभी भी एक नाप (आकार) में नहीं देखती हूँ। तू कभी एक उंगली जितना चौड़ा होता है, तो कभी एक फुट मोटा हो जाता है। तू हर रोज घटता और बढ़ता रहता है, और किसी दिन तो तू बिल्कुल भी दिखाई नहीं देता है। अब तू ही बता कि मैं किस दिन तेरा नाप लिवाऊँ, जिससे एक ऐसा झिंगोला बन सके जो हर रोज तेरे बदन में ठीक आ सके?" इस कविता में एक व्यंग्य छिपा है कि जो सदा अस्थिर रहता है (हमेशा अपना आकार बदलता है), उसके लिए कुछ भी स्थायी नहीं किया जा सकता।

Summary in Odia (Long)

ଏହି କବିତାରେ କବି ରାମଧାରୀ ସିଂହ 'ଦିନକର' ଚାନ୍ଦର ପିଲାଳିଆ ଜିଦ୍ ର ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଦିନେ ଚାନ୍ଦ ଜିଦ୍ ଧରି ନିଜ ମାଆକୁ କହିଲା ଯେ, "ମାଆ, ମୋ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଉଲ୍ ର ମୋଟା ପୋଷାକ (ଝିଂଗୋଲା) ସିଲେଇ କରିଦିଅ। ରାତିସାରା ସନ୍ ସନ୍ ହୋଇ ଥଣ୍ଡା ପବନ ବହୁଛି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ମୁଁ ଶୀତରେ ଥରି ଥରି ଆକାଶରେ ମୋର ଯାତ୍ରା ପୂରା କରୁଛି। ଯଦି ତୁ ନୂଆ ପୋଷାକ ସିଲେଇ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ, ତେବେ ଅତିକମରେ ଭଡ଼ାରେ ହେଲେ ବି ଗୋଟିଏ କୁର୍ତ୍ତା ଆଣିଦିଅ।"

ନିଜ ଛୁଆର ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାଆ କହୁଛନ୍ତି, "ଆରେ ମୋର ସୁନ୍ଦର ପିଲା! ଭଗବାନ ତୋର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତୋତେ ଯେପରି କାହାର ନଜର ବା ଜାଦୁ-ଟୋନା ନ ଲାଗୁ। ଶୀତ କଥା ତ ଠିକ୍ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଗୋଟିଏ କଥାର ଡର ଲାଗୁଛି ଯେ ମୁଁ ତୋତେ କେବେବି ଗୋଟିଏ ଆକାର (ମାପ) ରେ ଦେଖିନାହିଁ। ତୁ କେବେ ଗୋଟିଏ ଆଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଓସାରିଆ ଦେଖାଯାଉ, ତ କେବେ ଏକ ଫୁଟ୍ ମୋଟା ହୋଇଯାଉ। ତୁ ପ୍ରତିଦିନ ଛୋଟ-ବଡ଼ ହେଉଥାଉ, ଏବଂ କେଉଁ ଦିନ (ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ) ତୁ ଆଦୌ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଏବେ ତୁ ହିଁ କହ ଯେ ମୁଁ କେଉଁ ଦିନ ତୋର ମାପ ଆଣିବି ଯେପରି ଗୋଟିଏ ପୋଷାକ ସିଲେଇ ହେବ ଯାହା ସବୁଦିନ ତୋ ଦେହରେ ଠିକ୍ ହେବ?" ଏହା ହେଉଛି ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ, କାରଣ ଯିଏ ସବୁବେଳେ ବଦଳୁଥାଏ ତା' ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ କାମ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।