୧. କବି ପରିଚୟ / ଉତ୍ସ ପରିଚୟ (Sanskrit ଓ Odia)

Sanskrit (Devanagari): बुद्धदेवः बोधिसत्त्वतः आसीत्। तस्य बहुविधाः अवताराः आसन्। बोधिसत्त्वस्य जन्मकथाः जातककथारूपेण परिचिताः। ताः कथाः अतीव नीतिपूर्णाः सन्ति, शिशूनां मनांसि च रञ्जयन्ति। प्रस्तुतं वराहोपाख्यानं जातककथातः संगृह्य सम्पादितम्।

Odia (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ): ବୁଦ୍ଧଦେବ ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବହୁବିଧ ଅବତାର ଥିଲା। ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ଜନ୍ମକଥାଗୁଡ଼ିକ ଜାତକକଥା ରୂପରେ ପରିଚିତ। ସେହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୀତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ଏବଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜନ କରିଥାଏ। ଉପସ୍ଥାପିତ ଏହି 'ବରାହୋପାଖ୍ୟାନମ୍' ବିଷୟଟି ଜାତକକଥାରୁ ସଂଗୃହୀତ ଓ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି।

୨. ପାଠ୍ୟ ପଦ (Devanagari Sanskrit, Odia Pronunciation ଓ Odia Meaning)

ପ୍ରଥମ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:

• Sanskrit Text: पुरासीत् बिन्ध्याद्रेर्गुहायां कश्चित् बुद्धांशसंभवो वराहः सुहृदा मर्कटेन समम्। स सर्वसत्त्वहितकृत् तेन सख्या युतः सदातिथीन् पूजयन् स्वोचितैः नियमैः कालमनयत्।

• Odia Pronunciation: ପୁରାସୀତ୍ ବିନ୍ଧ୍ୟାଦ୍ରେର୍ଗୁହାୟାଂ କଶ୍ଚିତ୍ ବୁଦ୍ଧାଂଶସମ୍ଭବୋ ବରାହଃ ସୁହୃଦା ମର୍କଟେନ ସମମ୍। ସ ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱହିତକୃତ୍ ତେନ ସଖ୍ୟା ଯୁତଃ ସଦାତିଥୀନ୍ ପୂଜୟନ୍ ସ୍ୱୋଚିତୈଃ ନିୟମୈଃ କାଲମନୟତ୍।

• Odia Meaning: ପୂର୍ବକାଳରେ ବିନ୍ଧ୍ୟଗିରିର ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଅଂଶରୁ ସମ୍ଭବ ଜଣେ ବରାହ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ମାଙ୍କଡ଼ ସହ ରହୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତ କରୁଥିବା ସେହି ବରାହ ନିଜ ସଖାଙ୍କ ସହ ମିଶି ସର୍ବଦା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ନିଜର ଉଚିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:

• Sanskrit Text: एकदा तत्र पञ्च वासरान् दुर्दिनमभवत्। तत्र अविच्छिन्नजलधारया प्राणिनां यावत् दुःखमभूत्, तन्न केनापि वर्णयितुं शक्यते।

• Odia Pronunciation: ଏକଦା ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ବାସରାନ୍ ଦୁର୍ଦିନମଭବତ୍। ତତ୍ର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନଜଲଧାରୟା ପ୍ରାଣିନାଂ ଯାବତ୍ ଦୁଃଖମଭୂତ୍, ତନ୍ନ କେନାପି ବର୍ଣୟିତୁଂ ଶକ୍ୟତେ।

• Odia Meaning: ଦିନେ ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଦିନ ଧରି ଲଗାଣ ବର୍ଷା (ଦୁର୍ଦିନ) ହେଲା। ସେଠାରେ ଲଗାତାର ଜଳଧାରା ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଯେତିକି ଦୁଃଖ ହେଲା, ତାହା କେହି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ତୃତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:

• Sanskrit Text: पञ्चमेऽहनि निशि कपिना बन्धुना सहितस्य सुप्तस्य वराहस्य गुहाद्वारि कश्चित् भार्यासुतयुतः सिंहः समाययौ। स सिंहस्तत्र दुर्दिने तां सिंहीमवादीत्, "प्रिये ! अद्य प्राणिनो यदि न प्राप्नोमि, तदा क्षुधया मरिष्यामि ।"

• Odia Pronunciation: ପଞ୍ଚମେଽହନି ନିଶି କପିନା ବନ୍ଧୁନା ସହିତସ୍ୟ ସୁପ୍ତସ୍ୟ ବରାହସ୍ୟ ଗୁହାଦ୍ୱାରି କଶ୍ଚିତ୍ ଭାର୍ୟାସୁତୟୁତଃ ସିଂହଃ ସମାୟୟୌ। ସ ସିଂହସ୍ତତ୍ର ଦୁର୍ଦିନେ ତାଂ ସିଂହୀମବାଦୀତ୍, "ପ୍ରିୟେ ! ଅଦ୍ୟ ପ୍ରାଣିନୋ ଯଦି ନ ପ୍ରାପ୍ନୋମି, ତଦା କ୍ଷୁଧୟା ମରିଷ୍ୟାମି ।"

• Odia Meaning: ପଞ୍ଚମ ଦିନ ରାତିରେ ମିତ୍ର ମାଙ୍କଡ଼ ସହ ଶୋଇଥିବା ବରାହଙ୍କ ଗୁମ୍ଫା ଦ୍ୱାରରେ ଜଣେ ସିଂହ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ସିଂହ ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦିନରେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ (ସିଂହୀକୁ) କହିଲା, "ପ୍ରିୟେ ! ଆଜି ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ (ଶିକାର) ନପାଏ, ତେବେ ଭୋକରେ ମରିଯିବି"।

ଚତୁର୍ଥ ଅନୁଚ୍ଛେଦ:

• Sanskrit Text: तदाकर्ण्य सिंही अवोचत् "नाथ ! सर्वथा एव वयं क्षुधया न जीवामः। तदेकां मां भुक्त्वा युवां जीवतम्। त्वं हि मे प्रभुः, अयञ्च पुत्रः प्राणभूतः आवयोः सर्वस्वम्, अतो मदीयेन कायेन युवयोः गतिरस्तु ।"

• Odia Pronunciation: ତଦାକର୍ଣ୍ୟ ସିଂହୀ ଅବୋଚତ୍ "ନାଥ ! ସର୍ବଥା ଏବ ବୟଂ କ୍ଷୁଧୟା ନ ଜୀବାମଃ। ତଦେକାଂ ମାଂ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ଯୁବାଂ ଜୀବତମ୍। ତ୍ୱଂ ହି ମେ ପ୍ରଭୁଃ, ଅୟଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାଣଭୂତଃ ଆବୟୋଃ ସର୍ବସ୍ୱମ୍, ଅତୋ ମଦୀୟେନ କାୟେନ ଯୁବୟୋଃ ଗତିରସ୍ତୁ ।"

• Odia Meaning: ତାହା ଶୁଣି ସିଂହୀ କହିଲା, "ନାଥ ! ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୋକରେ କେବେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ। ତେଣୁ କେବଳ ମୋତେ ଖାଇ ଆପଣ ଦୁହେଁ ବଞ୍ଚି ରୁହନ୍ତୁ। ଆପଣ ହିଁ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଏହି ପୁତ୍ର ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ସର୍ବସ୍ୱ, ତେଣୁ ମୋ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୁହିଁଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହେଉ"।

(ବି.ଦ୍ର: ପାଠଟି ଦୀର୍ଘ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିବରଣୀ ସାରାଂଶରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି)

୩. ଟିପ୍ପଣୀ/କଠିନ ଶବ୍ଦ (Devanagari ଓ Odia ରେ - ସହଜରୁ କଠିନ କ୍ରମରେ)

ବହିରେ ଥିବା ଟିପ୍ପଣୀ ଅନୁସାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ:

• अश्नातु (ଅଶ୍ନାତୁ) - ଖାଅ

• प्रबुद्धः (ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ) - ଜାଗ୍ରତ

• दिष्ट्या (ଦିଷ୍ଟ୍ୟା) - ଭାଗ୍ୟବଶତଃ

• कायेन (କାୟେନ) - ଶରୀରରେ

• गुहाद्वारि (ଗୁହାଦ୍ୱାରି) - ଗୁମ୍ଫା ଦ୍ବାରରେ

• विन्ध्याद्रेः (ବିନ୍ଧ୍ୟାଦ୍ରେଃ) - ବିନ୍ଧ୍ୟପର୍ବତର

• गुहायाम् (ଗୁହାୟାମ୍) - ଗୁମ୍ଫାରେ

• स्निग्धया गिरा (ସ୍ନିଗ୍ଧୟା ଗିରା) - ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ

• जल्पतोः (ଜଳ୍ପତୋଃ) - କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଉଥିବା ଦୁହିଙ୍କର

• संहृष्टः (ସଂହୃଷ୍ଟଃ) - ଖୁସିହୋଇ

୪. ସଂସ୍କୃତ (Devanagari) ରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

पुरा विन्ध्याद्रेः गुहायां बोधिसत्त्वः वराहरूपेण अवतीर्णः आसीत्। सः स्वमित्रेण मर्कटेन सह तत्र वसन् सर्वदा अतिथीन् पूजयति स्म। एकदा तत्र पञ्चदिनानि यावत् प्रबलवृष्टिः अभवत् येन प्राणिनः अतीव कष्टम् अन्वभवन्। पञ्चमे दिने रात्रौ एकः क्षुधार्तः सिंहः स्वभार्यया पुत्रेण च सह वराहस्य गुहाद्वारि आगतवान्। क्षुधया मरिष्यामि इति चिन्तितं सिंहं दृष्ट्वा सिंही अवोचत् यत् सा स्वशरीरं दास्यति येन सिंहः तस्य पुत्रः च जीविष्यतः। तयोः अन्योन्यसन्तापं जल्पतोः श्रुत्वा महासत्त्वः वराहः अतिथीनां सत्कारार्थं स्वस्य क्षणविनाशिनं शरीरं दातुं तत्परः अभवत्। सः सिंहं तस्य मांसं खादितुं निवेदितवान्।

शूकरेण एवम् उक्ते सिंहः पूर्वं स्वशावकं ततः स्वं ततः सिंहीं भोजनाय आदिदेश। सिंहः वराहस्य मांसम् अभक्षयत् परन्तु सिंही क्षुधया तत्रैव व्यपद्यत। वराहः अस्थिशेषतां नीतोऽपि प्राणैः न व्ययुज्यत। प्रभाते सखा मर्कटः वराहस्य इमाम् अवस्थां दृष्ट्वा रोदितुम् आरब्धवान्। तदा वराहः मर्कटाय सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयत्, तथा मृता सिंही पुनः जीवनं प्राप्य तस्य मांसं खादतु इति स्ववाञ्छां प्रकटितवान्। वराहस्य अखण्डसत्त्वं दृष्ट्वा धर्मः मुनीन्द्ररूपेण तत्र प्रत्यक्षः अभवत्। धर्मः अवदत् यत् सः एव इयं माया कृता आसीत्। सः वराहाय दिव्यदेहं मुनीन्द्रतां च दत्तवान्। वराहस्य अनुरोधात् धर्मः मर्कटम् अपि मुनिम् अकरोत्। अतः सत्यमेव उक्तं यत् महद्भिः सह संगतिः ध्रुवं महते फलाय भवति।

୫. ଓଡ଼ିଆରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ ବରାହ ରୂପରେ ନିଜର ଘନିଷ୍ଠ ମିତ୍ର ମାଙ୍କଡ଼ ସହ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତ କାମନା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ସମୟ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ। ଦିନେ ସେଠାରେ କ୍ରମାଗତ ପାଞ୍ଚଦିନ ଧରି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା (ଦୁର୍ଦିନ) ହେଲା ଯାହା ଫଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ। ପଞ୍ଚମ ଦିନ ରାତିରେ ଗୋଟିଏ ସିଂହ ତା'ର ସ୍ତ୍ରୀ (ସିଂହୀ) ଏବଂ ଛୁଆ ସହ ଭୋକରେ ଆତୁର ହୋଇ ବରାହର ଗୁମ୍ଫା ନିକଟରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସିଂହ ଭୋକରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇବ ବୋଲି କହିବାରୁ ସିଂହୀ ତା' ନିଜ ଶରୀରକୁ ଖାଇ ସିଂହ ଓ ତା'ର ଛୁଆକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲା। ସେମାନଙ୍କର ଏହି କରୁଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ତଥା ମହାଶୟ ବରାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ନିଜର ନଶ୍ୱର ଶରୀରକୁ ପ୍ରଦାନ କରି ଅତିଥିମାନଙ୍କର ତୃଷ୍ଣା ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।

ବରାହର କଥା ମାନି ସିଂହ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଛୁଆକୁ ଓ ପରେ ନିଜେ ବରାହର ମାଂସ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲା। କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୋକ ଯୋଗୁଁ ସିଂହୀଟି ସେଠାରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ବରାହର ଶରୀରରେ କେବଳ ଅସ୍ଥି (ହାଡ଼) ମାତ୍ର ବାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାଣ ହରାଇ ନଥିଲେ। ସକାଳୁ ମିତ୍ର ମାଙ୍କଡ଼ ବରାହର ଏପରି ଶୋଚନୀୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହାର କାରଣ ପଚାରିଲା। ବରାହ ତାକୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜଣାଇବା ସହ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ ଯେ ମୃତ ସିଂହୀ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇ ତାଙ୍କର ମାଂସ ଖାଉ। ବରାହଙ୍କ ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ପରୋପକାର ଏବଂ ମହାନ ତ୍ୟାଗ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମଦେବତା ଏକ ଦିବ୍ୟ ମୁନି ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ମାୟା ତାଙ୍କରି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ବରାହକୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଓ ମୁନିତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ବରାହଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ଧର୍ମଦେବତା ସେହି ମାଙ୍କଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ମୁନିରେ ପରିଣତ କଲେ। ପ୍ରକୃତରେ ମହାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ ବା ମିତ୍ରତା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ମହାନ୍ ଫଳ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।