1. ଖାଲି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କଚ କର। (Fill in the blanks)

(କ) ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ଅସମ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ______ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ______ କରନ୍ତି।

(ଖ) ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥକୁ ______ କୁହାଯାଏ।

(ଗ) ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ର ସୂଚୀ ______ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଥାଏ।

(ଘ) ଏକ ଚୁମ୍ବକର ସ ______ ଟି ମେରୁ ଥାଏ ।

Answers:

(କ) ଆକର୍ଷଣ, ବିକର୍ଷଣ

(ଖ) ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ

(ଗ) ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ

(ଘ) ଦୁଇ (୨)

2. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଉକ୍ତିଗୁଡିକ ଠିକ୍ (✓) ନା ଭୁଲ (X) ଚିହ୍ନ ଦ୍ବାରା ଦର୍ଶାଅ। (True/False)

(କ) ଗୋଟିଏ ମେରୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରାଯାଇପାରେ।

(ଖ) ଚୁମ୍ବକର ସମାନ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରିଥାଏ।

(ଗ) ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନିକଟକୁ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଆଣିଲେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହା ମଝିରେ ଲାଗିଯାଏ ।

(ଘ) ଏକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିଥାଏ ।

Answers:

(କ) ଭୁଲ (X) (କାରଣ ଚୁମ୍ବକକୁ କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ରହିବ)

(ଖ) ଠିକ୍ (✓)

(ଗ) ଭୁଲ (X) (ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ମେରୁ ବା ପ୍ରାନ୍ତରେ ଅଧିକ ଲାଗେ)

(ଘ) ଠିକ୍ (✓)

3. ସ୍ତମ୍ଭ—୧ରେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ମେରୁର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥିତି ଓ ସ୍ତମ୍ଭ – 2ରେ ଏହାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଆଧାରରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର।

Answers

4. ଅଶ୍ବିନୀ ଏକ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥରେ ସେ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହାକୁ ଷ୍ଟିଲର ୟୁ-କ୍ଲିପ୍‌ର ଗଦା ଉପରେ ବୁଲାଇଥିଲେ (ଚିତ୍ର 4.15) । ତୁମ ମତରେ, ସାରଣୀ 4.3 ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ?

Answer:

(1) ଅବସ୍ଥାନ କ: 10, ଅବସ୍ଥାନ ଖ:

2, ଅବସ୍ଥାନ ଗ: 10. କାରଣ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ଦ୍ୱୟରେ ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ସର୍ବାଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ମଝି ଭାଗରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥାଏ।

୫. ରଶ୍ମୀ ବଜାରରୁ ୩ଟି ସମାନ ଧାତୁ ଦଣ୍ଡ କିଣିଥିଲା। ସେଥୁମଧ୍ଯରୁ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକ ଓ ଗୋଟିଏ ଲୁହା ଖଣ୍ଡ ଥିଲା I ସେ କିପରି ଚିହ୍ନିବ ଯେ ତିନୋଟି ମଧ୍ଯରୁ କେଉଁ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକ ହୋଇପାରେ (ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର ନକରି) ?

• ଉତ୍ତର: ରଶ୍ମୀ ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ନେଇ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ପାଖାପାଖି ଆଣି ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ଯଦି ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରନ୍ତି (ଅର୍ଥାତ୍ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି), ତେବେ ସେହି ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଚୁମ୍ବକ ଅଟନ୍ତି। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି କେବଳ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ହିଁ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରିପାରିବେ। ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଲୁହା ଖଣ୍ଡ ସର୍ବଦା ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହେବ କିନ୍ତୁ କେବେବି ବିକର୍ଷିତ ହେବ ନାହିଁ।

♦️. ତୁମକୁ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମେରୁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ନାହିଁ । ମେରୁ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ସ‌ହାୟତାରେ ତୁମେ କିପରି ଏହାର ମେରୁ ଚିହ୍ନିବ ?

• ଉତ୍ତର: ମେରୁ ଚିହ୍ନିତ ଥିବା ଜଣା ଚୁମ୍ବକର 'ଉତ୍ତର ମେରୁ' (N) କୁ ଅଜଣା ଚୁମ୍ବକର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ପାଖକୁ ଆଣିବା। ଯଦି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅଜଣା ଚୁମ୍ବକର ସେହି ପ୍ରାନ୍ତଟି 'ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ' (S) ହେବ ଏବଂ ବିପରୀତ ପ୍ରାନ୍ତଟି 'ଉତ୍ତର ମେରୁ' (N) ହେବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ପ୍ରାନ୍ତଟି 'ଉତ୍ତର ମେରୁ' (N) ହେବ।

♦️. ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ସୂଚିତ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର ନ‌କରି ଏହାର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବ ?

• ଉତ୍ତର: ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମଝିରେ ଏକ ସୂତା ବାନ୍ଧି ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲାଇ ଦେବା। ଚୁମ୍ବକଟି କିଛି ସମୟ ଘୂରିବା ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିବ। ଯେଉଁ ପ୍ରାନ୍ତଟି ପୃଥିବୀର ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇ ସ୍ଥିର ରହିବ, ତାହା ହେଉଛି ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ (N) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତଟି ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ (S) ଅଟେ।

♦️. ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ, ତେବେ ତୁମେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ଦିଗକୁ ଦେଖ୍ ପୃଥ‌ିବୀର ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ କି ?

• ଉତ୍ତର: ହଁ, ଆମେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବା। ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ଚୁମ୍ବକର ଅସମ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର 'ଉତ୍ତର ମେରୁ' ସର୍ବଦା ପୃଥିବୀର ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ରହୁଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ରୂପକ ବିଶାଳ ଚୁମ୍ବକର 'ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ' ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ 'ଉତ୍ତର ମେରୁ' ଭୌଗୋଳିକ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

♦️ ଜଣେ ମେକାନିକ୍ ସ୍କୁ ଡ୍ରାଇଭର ସାହାଯ୍ୟରେ ଏକ ଗ୍ୟାଜେଟ୍ ମରାମତି କରୁଥିବା ବେଳେ ଷ୍ଟିଲ୍ ସ୍କୁଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଖସିବାରେ ଲାଗିଥିଲା | ତୁମେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯାହା ଶିଖୁଛ ତାହା ଆଧାର ରରେ ମେକାନିକ୍‌ଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅ।

• ଉତ୍ତର: ମେକାନିକ୍ ନିଜର ସ୍କୃ-ଡ୍ରାଇଭରକୁ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସାହାଯ୍ୟରେ ଘଷି ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ କରିଦେବା ଉଚିତ (ଚୁମ୍ବକର ଗୋଟିଏ ମେରୁକୁ ସ୍କୃ-ଡ୍ରାଇଭର ଉପରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ବାରମ୍ବାର ଘଷିବା ଦ୍ୱାରା)। ଏହା କରିବା ଫଳରେ ସ୍କୃ-ଡ୍ରାଇଭରଟି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ ଲାଭ କରିବ ଏବଂ ଷ୍ଟିଲ୍ ସ୍କୃଗୁଡ଼ିକ ତାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଲାଗିରହିବେ, ତଳକୁ ଖସିବେ ନାହିଁ।

♦️. ଦୁଇଟି ରିଂ ଚୁମ୍ବକ X ଏବଂ Y ରଖା ଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଛି ଯେ X ତଳକୁ ଗତି କରେ ନାହିଁ । ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? କୌଣସି ଚୁମ୍ବକକୁ ନ ଠେଲି ଚୁମ୍ବକ X କୁ ଚୁମ୍ବକ Y ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ କୁହ ।

• ଉତ୍ତର: ଚୁମ୍ବକ X ତଳକୁ ଖସୁନାହିଁ କାରଣ ଉଭୟ ରିଂ ଚୁମ୍ବକ (X ଏବଂ Y) ର ସମମେରୁ (ଯଥା- ଦୁଇଟିଯାକ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦୁଇଟିଯାକ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ) ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକର୍ଷଣ ବଳ (Repulsion) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ X କୁ ଉପରକୁ ଠେଲି ରଖୁଛି।

• ଉପାୟ: ଚୁମ୍ବକ X କୁ ଚୁମ୍ବକ Y ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆଣିବା ପାଇଁ, ଚୁମ୍ବକ X କୁ ବାହାର କରିଦେଇ ଓଲଟାଇ ଦେବା ଏବଂ ପୁଣି ଥରେ ଦଣ୍ଡରେ ପୂରାଇବା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଅସମ ମେରୁ ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ରହିବେ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଯୋଗୁଁ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ୱୟ ଲାଗିଯିବେ।

♦️ ଚିତ୍ର 4.17ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ ଇଥୁବା ଆକୃତି ଆକାରରେ ଏକ ଟେବୁଲ ଉପରେ ତିନୋଟି ଚୁମ୍ବକ ସଜାଯାଇଛି । ଚୁମ୍ବକର 1, 2, 3, 4 ଏବଂ 6 ଅଂଶରେ କେଉଁ ମେରୁ ରହିଛି, N କିମ୍ବା S ? ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ (5)ର ମେରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି (5-N) ।

• ଉତ୍ତର: ଚିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ତିନୋଟି ଚୁମ୍ବକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଲାଗି ରହିଛନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ଯୋଡି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି (ଅସମ ମେରୁ)।

  • ପ୍ରାନ୍ତ (୫) = N (ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି)।

  • ତଳେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରାନ୍ତ (୫) N ହୋଇଥିବାରୁ, ତାର ବିପରୀତ ପ୍ରାନ୍ତ (୬) = S ହେବ।

  • ପ୍ରାନ୍ତ (୪) ଓ (୫) ଲାଗି ରହିଥିବାରୁ ଏବଂ (୫) N ହୋଇଥିବାରୁ, ପ୍ରାନ୍ତ (୪) = S ହେବ।

  • ମଝିରେ ଥିବା ଲମ୍ବ ଚୁମ୍ବକର ତଳ ପ୍ରାନ୍ତ (୪) S ହୋଇଥିବାରୁ, ଉପର ପ୍ରାନ୍ତ (୩) = N ହେବ।

  • ପ୍ରାନ୍ତ (୨) ଓ (୩) ଲାଗି ରହିଥିବାରୁ ଏବଂ (୩) N ହୋଇଥିବାରୁ, ପ୍ରାନ୍ତ (୨) = S ହେବ।

  • ଉପରେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରାନ୍ତ (୨) S ହୋଇଥିବାରୁ, ତାର ବିପରୀତ ପ୍ରାନ୍ତ (୧) = N ହେବ।

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ୧ - N

• ୨ - S

• ୩ - N

• ୪ - S

• ୬ - S