ଡମ୍କଚ୍-ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ – Study Material Class 8 ସାହିତ୍ୟ ସୁରଭି
୧. ଲେଖକ ପରିଚୟ : ଶାନ୍ତନୁ କୁମାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ
-
ଜନ୍ମ ଓ ସ୍ଥାନ: ଶାନ୍ତନୁ କୁମାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଯଶସ୍ୱୀ ସାରସ୍ୱତ ସ୍ରଷ୍ଟା। ସେ ୧୯୩୩ ମସିହା ମଇ ମାସ ୧୫ ତାରିଖ ଦିନ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
-
ପିତାମାତା: ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଅନନ୍ତ ଚରଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟା ଦେବୀ।
-
ସାହିତ୍ୟିକ ପରିଚୟ: ସେ ଏକାଧାରାରେ ଜଣେ ଔପନ୍ୟାସିକ, ଗାଳ୍ପିକ, ଅନୁବାଦକ, ଭ୍ରମଣକାହାଣୀ ଲେଖକ ଏବଂ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଜୀବନର ଅନେକ ବାସ୍ତବ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ସେ ନିଚ୍ଛକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପାଠକୀୟ ଆଦୃତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
-
ପ୍ରମୁଖ ରଚନାବଳୀ: ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରମୁଖ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି— 'ନରକିନ୍ନର', 'ଶତାବ୍ଦୀର ନଚିକେତା', 'ତିନୋଟି ରାତିର ସକାଳ', 'ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ', 'ଶକୁନ୍ତଳା', 'ଧରିତ୍ରୀର କାନ୍ଦ', 'ଚଳନ୍ତି ଠାକୁର', 'ଅଦିନ ବଉଳ', 'କରଞ୍ଜିଆ ଡାଏରି' ଇତ୍ୟାଦି।
-
ପାଠ୍ୟାଂଶର ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ଆଲୋଚିତ 'ଡମ୍କଚ୍' ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭ୍ରମଣକାହାଣୀ 'କରଞ୍ଜିଆ ଡାଏରି'ରୁ ଆନୀତ। ଏଥିରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଓ ଚାରିପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ନୃତ୍ୟଗୀତ ସମ୍ପର୍କରେ ସୁନ୍ଦର ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
୨. ଅନୁଚ୍ଛେଦ (Stanza/Paragraph) ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳ ପାଠ୍ୟ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୧
"ପ୍ରଥମେ ପିଲାଟା ଲାଜକଲା। ଚଉଦ ପନ୍ଦରବର୍ଷର ସୁନ୍ଦର ଗୋଲଗାଲ କଳାମଚମଚ ପିଲାଟିଏ। ଆମେ ତାକୁ କହୁଥାଉ— ହଁ, ଦେଖାମ ଖଣ୍ଡେ ! ତମଆଡ଼େ କେମିତି ନାଚନ୍ତି ସେ ନାଚ–ଡମ୍କଚ୍ ! ହଁ, ଡମ୍କଚ୍ ଖଣ୍ଡେ ଦେଖାନା ! ପିଲାଟା ନାଚିଲାନାଇଁ ଖାଲି– ଗୀତଟିଏ ମଧ୍ଯ ବୋଲିଲା। ସେ ଗୀତର ପହିଲି ପଦ କେତୋଟି ହେଲା– ‘ଗୋମୁଲାକ୍ ଟୋଙ୍ଗରିମେ କା ମେଲା ଲାଗେଲା। ରାମ୍ଜୀକର ମେଲା ଲାଗେଲା। ସୀତାଜୀ ଆଇଗ୍ ଜୋରେନା ଅଗିନ୍କୁଁଡ଼େ ଆଇଗ୍ ଲାଗେ। ରାମୁ ତ ଲଛୁମନଜୀ ଭେଲର୍ୟ ଧୀଆନ...’ (ଅର୍ଥ– ଗୋସ୍ଲା ସବଡ଼ିଭିଜନ ହେଡ୍କ୍ୱାର୍ଟରର ଛୋଟ ପାହାଡ଼ (ଟୋଙ୍ଗରି) ଉପରେ କି ମେଳା ଲାଗିଲା ରେ ? ରାମଙ୍କର ମେଳା ଲାଗିଲା। ସୀତାଜୀ ଚୁଲିରେ ନିଆଁ ଧରାଉଚନ୍ତି। ଚୁଲିରେ ନିଆଁ ଧରିଚି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଚନ୍ତି...)"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ପହିଲି | ପ୍ରଥମ |
| ଆଇଗ୍ / ଅଗିନ୍ | ନିଆଁ |
| ଜୋରେନା | ଧରାଉଛନ୍ତି / ଜାଳୁଛନ୍ତି |
| ଟୋଙ୍ଗରି | ଛୋଟ ପାହାଡ଼ |
| ଭେଲର୍ୟ | ହୋଇଛନ୍ତି / ବସିଛନ୍ତି |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ଲେଖକ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଜଣେ ଚଉଦ-ପନ୍ଦର ବର୍ଷର ସୁନ୍ଦର ଆଦିବାସୀ ବାଳକକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ। ସେମାନେ ଆଗ୍ରହର ସହିତ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ଡମ୍କଚ୍' ନୃତ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଇବାକୁ ପିଲାଟିକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପ୍ରଥମେ ପିଲାଟି ସଙ୍କୋଚ ବା ଲାଜ କଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେ କେବଳ ନାଚିଲା ନାହିଁ, ବରଂ ତା' ସହିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧାର୍ବିକ ସ୍ୱରରେ ବୋଲିଲା। ଗୀତଟିର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଯେ ଗୋସ୍ଲା ସବଡିଭିଜନର ଏକ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପ୍ରଭୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମେଳା ଲାଗିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମାତା ସୀତା ଚୁଲିରେ ନିଆଁ ଜାଳୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୨
"ଦେଖୁଲି ଅପୂର୍ବ ଭଙ୍ଗୀ ସେ ନୃତ୍ୟର। ଶୁଣିଲି ଅଶ୍ରୁତ ସ୍ୱର ସେ କଣ୍ଠରୁ। ସେ ତାଳ ଆଉ ଧ୍ୱନି ଲୟରୁ ରାମନାମ ଶୁଣି ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା। ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହୋଇଗଲା। ପଚାରିଲି – ଏ କେଉଁଠିକାର ନାଚ, କେଉଁଠିକାର ଗୀତ ? ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆମ ଆଡ଼ିକାର—ରାଞ୍ଚି ସାଇଡ଼ର।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଭଙ୍ଗୀ | ଶୈଳୀ ବା ମୁଦ୍ରା |
| ଅପୂର୍ବ | ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଅତି ସୁନ୍ଦର |
| ଅଶ୍ରୁତ | ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ |
| ବିଗଳିତ | ତରଳିଯିବା ବା ଭାବପ୍ରବଣ ହେବା |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ବାଳକଟିର ନୃତ୍ୟଶୈଳୀ ଏବଂ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଏତେ ମଧୁର ଓ ଅଭିନବ ଥିଲା ଯେ ଲେଖକ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ଆଦିବାସୀ ନୃତ୍ୟର ତାଳ ଓ ଲୟ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ମନ ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା ଏବଂ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ଚମତ୍କାର ନୃତ୍ୟଗୀତର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁବାରୁ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ କହିଲେ ଯେ ଏହା ତାଙ୍କ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ଅର୍ଥାତ୍ ରାଞ୍ଚି ଆଡ଼ର ଲୋକକଳା।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୩
"“ରାଞ୍ଚୁର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ କ’ଣ ଏହିପରି ? ଶୁଭୁଚି ତ ବୌଦ୍ଧଗାନ ଦୋହା ପରି !” ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ହସିଲେ। କହିଲେ, “ଭାଷାର ନାଁ ସାଦଦ୍ରି, ଏ ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ ମିଶାମିଶି; କିନ୍ତୁ ସହଜେ ବୁଝି ହେବନାଇଁ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଲୋକସଙ୍ଗୀତ | ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ |
| ବୌଦ୍ଧଗାନ ଦୋହା | ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ସାଧକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଗୀତିକା (ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ) |
| ସାଦ୍ରି |
ଛୋଟନାଗପୁର ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏକ ଲୋକଭାଷା |
| ମିଶାମିଶି | ସମ୍ମିଶ୍ରଣ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଗୀତଟିର ଶବ୍ଦ ସଂଯୋଜନା ଓ ଗାୟନ ଶୈଳୀ ଶୁଣି ଲେଖକଙ୍କୁ ତାହା ପ୍ରାଚୀନ 'ବୌଦ୍ଧଗାନ ଓ ଦୋହା' ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ରହସ୍ୟମୟ ମନେହେଲା। ତେଣୁ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ରାଞ୍ଚିର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ହସି ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଏହି ଗୀତର ଭାଷା ହେଉଛି 'ସାଦ୍ରି', ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମ୍ମିଶ୍ରଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ସମାନତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ ସହଜରେ ବୁଝିବା ଟିକିଏ କଠିନ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୪
"“ଆପଣଙ୍କ ସେଆଡ଼େ ସାଧାରଣତଃ କୋଉ ମାସରେ ନାଚଗୀତ ଚାଲେ ? " ରଥ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇଗଲେ, କହିଲେ, “କୋଉମାସ ? ବାରମାସ। ବର୍ଷକ ବାରମାସ ନାଚଗୀତ। ତେବେ ଗୋଟାଏ ବିଭାଜକ ରେଖା ଅଛି। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣମୀଠୁଁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ) ଯାକେ ‘ଡମ୍କଚ୍’। ସେଠୁ ପୁଣି କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣମୀଯାକେ ‘ଅଙ୍ଗ୍ନାଇ’ ଆଉ ‘ଝୁମର’ ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ସାଧାରଣତଃ | ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ, ପ୍ରାୟତଃ |
| ବିଭାଜକ ରେଖା | ପୃଥକ କରୁଥିବା ସୀମା କିମ୍ବା ଗାର |
| ବାହୁଡ଼ା |
ରଥଯାତ୍ରାର ବାହୁଡ଼ା ଦଶମୀ (ପୁନର୍ଯାତ୍ରା) |
| ଅଙ୍ଗ୍ନାଇ / ଝୁମର |
ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟଗୀତର ନାମ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ନାଚଗୀତର ସମୟ କେବେ ବୋଲି ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସ ନାହିଁ; ବର୍ଷର ବାରମାସ ଯାକ ସେଠାରେ ନାଚଗୀତ ଲାଗିରହେ। ତେବେ ସମୟ ଓ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ନୃତ୍ୟର ଏକ ବିଭାଜନ ଦେଖାଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଠାରୁ ରଥଯାତ୍ରାର ବାହୁଡ଼ା ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଡମ୍କଚ୍’ ନୃତ୍ୟ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବାହୁଡ଼ାଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଅଙ୍ଗ୍ନାଇ’ ଓ ‘ଝୁମର’ ନୃତ୍ୟଗୀତର ଆସର ଜମେ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୫
"ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି “ ଋତୁର ଗୁଣକୁ ନେଇ, ସମୟର ମୁଡ୍କୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ନୃତ୍ୟ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତର ଆବଶ୍ୟକତା ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଜାଣିନେଇ ପାରିଛି ନା କଅଣ ! !" ଅଧ୍ୟାପକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ- “ ଏଇ ଆସୁଚି ଆଗକୁ—ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ। ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ଷଢ଼େଇକଳା, ଖରସୁଆଁ, ସିଂହଭୂମିର ଦକ୍ଷିକାଂଶ ଅର୍ଥାତ୍ ରାଞ୍ଚ୍ ଅଞ୍ଚଳ- ଏକ ବିରାଟ ଭୂଭାଗ, କମ୍ପିବ ସେଇ ଦିନଠୁଁ କାର୍ଷିକଯାକେ ବରାବର। ରାତିରେ ମାଦଲ ଶୁଣିବେ। ଶୁଣିବେ ଝୁମର୍ ନହେଲେ ଅଙ୍ଗନାଇ ଗୀତର ତାନ୍।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର | ନିଜସ୍ୱ, ଭିନ୍ନ ଧରଣର |
| ମୁଡ୍ | ମନର ଭାବ ବା ଅବସ୍ଥା |
| ବିରାଟ ଭୂଭାଗ |
ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ |
| ମାଦଲ |
ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ଏକ ମୃଦଙ୍ଗ ପରି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର |
| ତାନ୍ |
ଗୀତର ଲୟ ବା ସ୍ୱରର ପ୍ରବାହ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିଟି ଋତୁର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସମୟର ଭାବବୋଧ ସହିତ ତାଳ ଦେଇ ଆଦିବାସୀମାନେ ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଜାଣି ଲେଖକ ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ ହେଲେ। ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ କହିଲେ ଯେ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ଷଢ଼େଇକଳା, ଖରସୁଆଁ ଓ ରାଞ୍ଚି ଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠିବ। ପ୍ରତି ରାତିରେ ମାଦଲ ବାଦ୍ୟର ଗମ୍ଭୀର ଆୱାଜ ସହିତ ଝୁମର ଏବଂ ଅଙ୍ଗନାଇ ଗୀତର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଁ ଗାଁ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେବ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୬
"“ଏ ଏକାଦଶୀ ତିଥ୍ଟା ଆଜ୍ଞା କ'ଣ ? କି ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ? ” କରମା ପର୍ବ। ଏ ପର୍ବ ଭଉଣୀଙ୍କର ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ନିଃସନ୍ତାନା ନାରୀମାନେ ପୁତ୍ରକାମନା ପାଇଁ। କୁମାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମନାସନ୍ତି ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତ୍। ତେବେ ଏଠି ଗୋଟିଏ କଥା ମାର୍କ କରିବେ। କରମା ଗଛର ଡାଳଟିଏ ବଣୁ ଅଣାହେଇ ପୋତାହବ। ତା ପାଖରେ ‘ଜାଓ୍ବା’ ସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଥିବ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ | ମହତ୍ତ୍ୱ, ରହସ୍ୟ ବା ଅର୍ଥ |
| ନିଃସନ୍ତାନା |
ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନାହିଁ |
| ମନାସନ୍ତି |
ମାନସିକ କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି |
| ମାର୍କ କରିବେ |
ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବେ ବା ଧ୍ୟାନ ଦେବେ |
| ଜାୱା |
ପୂଜା ପାଇଁ ଗଜା କରାଯାଇଥିବା ସପ୍ତଶସ୍ୟର ଅଙ୍କୁର |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ପଚାରିବାରୁ ଅଧ୍ୟାପକ ଜଣାଇଲେ ଯେ ଏହି ଦିନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'କରମା ପର୍ବ' ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହା ଏକ ବହୁମୁଖୀ ଓ ପବିତ୍ର ପର୍ବ— ଭଉଣୀମାନେ ନିଜ ଭାଇର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ନିଃସନ୍ତାନ ନାରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ପାଇଁ ଏବଂ ଅବିବାହିତା କୁମାରୀମାନେ ନିଜର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ କାମନା କରି ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହି ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ବିଧି ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲରୁ କରମା ଗଛର ଏକ ଡାଳ ଆଣି ପୂଜାସ୍ଥଳୀରେ ପୋତିବା ଏବଂ ତା' ପାଖରେ ପବିତ୍ର 'ଜାୱା' ସ୍ଥାପନ କରିବା।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୭
"“ ବଡ଼ ଇଣ୍ଟରେଷ୍ଟି ସେ ଜାଓ୍ବା ଆଜ୍ଞା ! ପର୍ବର ସାତ ଆଠଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଜଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା ହେଇସାରିଥିବ। ଏହାକୁ ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ରଖ୍ ଅତି ସୁନ୍ଦରଭାବେ ସଜାଇ ଦିଅନ୍ତି ବଣଫୁଲରେ– କାକୁଡ଼ି, ଜହ୍ନି ଫୁଲର ଗଜରାମାଳରେ। ସେଇଠୁ ଗୋଟିଏ କାକୁଡ଼ି କୁ ହଳଦୀକନାରେ ଗୁଡ଼େ ଇ କନ୍ୟାମାନେ, ନିଃସନ୍ତାନା ନାରୀମାନେ ଆସନ୍ତି। ପୂଜା ଚାଲେ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ବତୁରି |
ପାଣିରେ ଭିଜି |
| ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ି |
ବାଉଁଶ ତିଆରି ଛୋଟ ପାତ୍ର ବା ଟୋକେଇ |
| ଗଜରାମାଳ |
ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଥିବା ମୋଟା ଫୁଲମାଳ |
| ଇଣ୍ଟରେଷ୍ଟି (Interesting) |
କୌତୂହଳପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆକର୍ଷଣୀୟ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ‘ଜାୱା’ ସ୍ଥାପନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୂହଳପୂର୍ଣ୍ଣ। ପର୍ବ ଆରମ୍ଭର ସାତ-ଆଠ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ ଓ ହରଡ଼ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ୟର ବିହନ ବତୁରାଇ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ପୂଜା ବେଳକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଗଜା ହୋଇଯାଇଥାଏ। ଏହି ଅଙ୍କୁରିତ ଶସ୍ୟକୁ ଏକ ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ରଖି କାକୁଡ଼ି, ଜହ୍ନି ଓ ବିଭିନ୍ନ ବଣଫୁଲର ମାଳରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବେ ସଜାଯାଏ। ପୂଜା ସମୟରେ କୁମାରୀ ଓ ନିଃସନ୍ତାନ ନାରୀମାନେ ଗୋଟିଏ କାକୁଡ଼ିକୁ ହଳଦୀ କନାରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଭକ୍ତିପୂତ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜାସ୍ଥଳୀରେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୮
"“ କି ପୂଜା ? ?" ” କରମା ପୂଜା। ସେ ଗୋଟିଏ ଗଳ୍ପ ବା ଉପାଖ୍ୟାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏ ଉପାଖ୍ୟାନ ପଢ଼ି ଶୁଣାନ୍ତି। ପୂଜା କାକୁଡ଼ିକୁ ଧରି ଝିଅମାନେ କରମା ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ସାତଥର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି। ସେଠୁ ଘରକୁ ଯା’ନ୍ତି। ଖଆପିଆ ସାରି ଫେରନ୍ତି। ସେଇଠୁ ଉଠନ୍ତି ନାଚ— ଝିଅ ପୁଅ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି। ମାଦଲ ବାଜେ। ମାଦଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିନାହାନ୍ତି ଆଜ୍ଞା ? ସେ ମୃଦଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ଢୋଲ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଗୋଡ଼ ତୁଛେଇଁକି ଡେଇଁବ। ଆଉ, ହଁ– ଏ ନୃତ୍ୟର ତାଳ ମାତ୍ରା ସବୁ ସୁନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ! ଡମ୍କଚ୍— ତା’ ସିଜନ୍ରେ ଅଙ୍ଗ୍ନାଇ ବା ଝୁମର ତା ସିଜନରେ। ମିଶାମିଶି ନୁହେଁ। ବର୍ଭମାନ ଝୁମର ବେଳ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପଡ଼ିବ ଜିତିଆ ପର୍ବ। ସେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗୁନାଇ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଉପାଖ୍ୟାନ |
ପୌରାଣିକ ବା ପ୍ରଚଳିତ କ୍ଷୁଦ୍ର କାହାଣୀ |
| ପରିକ୍ରମା |
ଚାରିପଟେ ବୁଲିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା |
| ତୁଛେଇଁକି |
ଆପେ ଆପେ, ଅଣାୟାସରେ କିମ୍ବା ବିନା କାରଣରେ |
| ସୁନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ |
ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିୟମିତ ବା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ |
| ସିଜନ୍ (Season) |
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁ ବା ସମୟ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କରମା ପୂଜାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରମା ଦେବତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାଖ୍ୟାନ ପାଠ କରନ୍ତି ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ନାରୀମାନେ ତାହା ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି। ତା'ପରେ ପୂଜିତ କାକୁଡ଼ିକୁ ଧରି ଝିଅମାନେ ବେଦୀ ଚାରିପଟେ ସାତଥର ପରିକ୍ରମା କରି ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି। ରାତ୍ରିଭୋଜନ ସାରି ସମସ୍ତେ ପୁଣି ଏକାଠି ହେବା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଆନନ୍ଦର ନୃତ୍ୟୋତ୍ସବ, ଯେଉଁଠି ପୁଅ ଓ ଝିଅମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ନାଚନ୍ତି। ମାଦଲ ବାଦ୍ୟର ଚମତ୍କାର ତାଳ ଏପରି ଯାଦୁକରୀ ଯେ ତାହା ଶୁଣିଲେ ଯେକୌଣସି ଶ୍ରୋତାର ପାଦ ଆପେ ଆପେ ନାଚିବାକୁ ଲାଗେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟର ତାଳ ଓ ଲୟର ଏକ ସୁନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ରହିଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ନିଜ ନିଜ ଋତୁରେ ହିଁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୯
" ଏ ଜିତିଆ କଅଣ ? ଦୁତିଆ ଓଷା ? ” “ฉั ଏ ପର୍ବ ମା’ କରେ ପୁଅପାଇଁ। ଏଥିରେ କରମ ଗଛର ଡାଳ ବଦଳରେ ଅଶ୍ ତାରି ଚାରିପଟେ ନୃତ୍ୟ ହୁଏ ।’ ଆଉ ଜାଓ୍ବା ? “ହଁ ହଁ, ଜାଓ୍ବା ତ ନିଶ୍ଚିତ ! ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନେ ଏ ଜାଓ୍ବାକୁ ମନେକରନ୍ତି ଅତି ପବିତ୍ର। ଗଭାରେ ଖୋଷନ୍ତି। ବାହୁରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି। ନାଚକରୁଥାନ୍ତି ।”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଅଶ୍ୱତ୍ଥ |
ପୀପଳ ଗଛ |
| ପବିତ୍ର |
ଶୁଦ୍ଧ, ଦୈବୀଭାବ ସମ୍ପନ୍ନ |
| ଗଭା |
ମହିଳାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର କେଶବିନ୍ୟାସ ବା ଖୋଷା |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା 'ଜିତିଆ' ପର୍ବ ବିଷୟରେ ଜାଣି ଲେଖକ ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ଦୁତିଆ ଓଷା' ସହିତ ତୁଳନା କଲେ। ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ କହିଲେ ଯେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ; ମାଆମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ କାମନା କରି ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ କରମା ଗଛର ଡାଳ ବଦଳରେ ପବିତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପୀପଳ) ଗଛର ଡାଳ ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ତା' ଚାରିପଟେ ନୃତ୍ୟ କରାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବରେ ମଧ୍ୟ 'ଜାୱା'ର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଯାହାକୁ ନାରୀମାନେ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଜ ଗଭାରେ ଖୋଷି କିମ୍ବା ବାହୁରେ ବାନ୍ଧି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୧୦
" ଆଚ୍ଛା, ଅଙ୍ଗନାଇରୁ ପଦେ କହିପାରିବେ ? ” ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଆଖୁବୁଜି ଭାବିବସିଲେ। କହିଲେ, “ଯଦୁପତି ନଟବର ନନ୍ଦ ଛେକଲେଇଁ ଡଗରେ। ଜଲଯାବ କୈସେ ଭରେ। ତୋଲଡ଼ ଦେଲଉଁ ମୁଙ୍ଗାମୋତି। ଛେକଲଇଁ ଡଗରେ।” ସେଇଠୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଅର୍ଥ କଲେ, “ଯଦୁପତି ନଟବର କୃଷ୍ଣ ବାଟ ଓଗାଳିଚନ୍ତି, ମୁଁ ପାଣି ଆଣିଯିବି କେମିତି ? ମୋ କାଇଁଚମାଳି ଧରି ନଟବର ଯେ ଟାଣି ଅଟକଉଚନ୍ତି ମତେ, ମୋ ମାଳ ଛିଣ୍ଡିଯିବ, ମୁଁ ଜଳ ଆଣିଯିବି କେମିତି ? ”"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଯଦୁପତି / ନଟବର |
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାମ |
| ଡଗରେ |
ରାସ୍ତାରେ ବା ବାଟରେ |
| ଛେକଲେଇଁ |
ଓଗାଳିଲେ ବା ବାଟ ଅଟକାଇଲେ |
| ମୁଙ୍ଗାମୋତି |
କାଇଁଚ ମାଳି ବା ମୋତିର ହାର |
| ତୋଲଡ଼ ଦେଲଉଁ |
ଛିଣ୍ଡାଇ ଦେଲେ ବା ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଆଖି ବୁଜି ସ୍ମରଣ କରି 'ଅଙ୍ଗନାଇ' ଗୀତର ଏକ ପଦ ଗାନ କଲେ ଏବଂ ତାହାର ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଇଲେ। ଗୀତଟିରେ ଜଣେ ଗୋପୀଙ୍କର ମନୋଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଗୋପୀ ଜଣକ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ବାଟ ଓଗାଳିଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ଗଳାର ମୋତିମାଳାକୁ ଟାଣି ଅଟକାଉଛନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମାଳା ଛିଣ୍ଡିଯିବାର ଭୟ ଏବଂ ଜଳ ଆଣିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେଉଥିବାରୁ ଗୋପୀଙ୍କର ସଙ୍କୋଚାପନ୍ନ ଭାବ ଏହି ଗୀତରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଫୁଟିଉଠିଛି।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୧୧
"ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ନାମ। ଏଇ ଦୁଇ ନାମକୁ ଜପାମାଳି କରି ଭାରତ ବଞ୍ଚିରହିଛି। ଯେତେ ଗୀତ, ଯେତେ ନାଚ, ଯେତେ ହାଣ୍ଡିଆ, ଯେତେ ମହୁର ସବୁ ଏଇ ନାମ ଦୁଇଟିର ପାଦତଳେ ସମର୍ପିତ। ଏଇ ସମର୍ପଣ ହିଁ ଭାରତର ସଭ୍ୟତା, ଭାରତର ସଂସ୍କୃତି—ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଜପାମାଳି |
ନାମ ଜପ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ମାଳା |
| ହାଣ୍ଡିଆ |
ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ଚାଉଳରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାରମ୍ପରିକ ପାନୀୟ |
| ମହୁର |
ମହୁଲ ଫୁଲରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରସ ବା ମଦିରା |
| ସମର୍ପିତ |
ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପିତ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଅଙ୍ଗନାଇ ଓ ଡମ୍କଚ୍ ଗୀତରେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣି ଲେଖକ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳପିଣ୍ଡକୁ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ। ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ପ୍ରଭୁ ରାମ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ଅମୃତମୟ ଜପାମାଳି, ଯାହା ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷକୁ ଏକତାର ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି। ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ନାଚଗୀତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପାରମ୍ପରିକ ପାନୀୟ ହାଣ୍ଡିଆ ଓ ମହୁର ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସମର୍ପିତ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଗଭୀର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ହିଁ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ - ୧୨
"ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ନିଜ ଆଖୂରେ ଏଠାକାର ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା କରମା ପର୍ବ ଦେଖୁଲି। ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ରାଞ୍ଚୁର ଲୋକ— ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ଏଠି ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଗାଏଁ ଗାଏଁ ଅବିକଳ ଏକାଭ ଭଳି ଚାଲିବା ଦେଖୁଲି। ଏହାକୁ ଖାଲି ଆଦିବାସୀ ଅର୍ଥାତ୍ ହୋ, ମୁଣ୍ଡା, ଓରାଂମାନେ ପାଳନ୍ତି ନାହିଁ– ପାଳନ୍ତି ମଧ୍ଯ ମହାନ୍ତମାନେ। ପାଳନ୍ତି ମଧ୍ଯ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖର ଗନ୍ତାଘର ନକହି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ମନେକରନ୍ତି। ସାରାରାତି ମାଦଲର ଗୁମ୍ ଗୁମ୍ ଆଉ ଝୁମର୍ର ସ୍ୱର ଶୁଭୁଚି ଏଇଲେ କରମା ଉତ୍ସବ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ।"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଅବିକଳ |
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ, ହୁବହୁ |
| ଗନ୍ତାଘର |
ଭଣ୍ଡାର କିମ୍ବା ବହୁତ ଜିନିଷ ସାଉଁଟି ରଖିବା ସ୍ଥାନ |
| ଉତ୍ସ |
ମୂଳ କାରଣ, ଝରଣା ବା ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ବାହାରେ |
| ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ |
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବା ପାଳନ ଅବସରରେ |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଲେଖକ ନିଜ ଆଖିରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଏକ ଗାଁରେ କରମା ପର୍ବର ପାଳନ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ। ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ରାଞ୍ଚିର ଲୋକସଂସ୍କୃତି ବିଷୟରେ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ତାହା ମୟୂରଭଞ୍ଜର ପ୍ରତିଟି ଗାଁରେ ଅବିକଳ ସେହିପରି ପାଳିତ ହେଉଥିବାର ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ଏହି ଉତ୍ସବ କେବଳ 'ହୋ', 'ମୁଣ୍ଡା' କିମ୍ବା 'ଓରାଂ' ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ସ୍ଥାନୀୟ ମହାନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖର ଭଣ୍ଡାର ନଭାବି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ବୋଲି ମନେକରୁଥିବା ପ୍ରତିଟି ମଣିଷ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। କରମା ପର୍ବ ଅବସରରେ ସାରା ରାତି ମାଦଲର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଝୁମର ଗୀତର ମୂର୍ଚ୍ଛନାରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠେ।
ଅତିରିକ୍ତ ଅନୁଚ୍ଛେଦ (ପାଠ୍ୟାଂଶ ସଂଲଗ୍ନ ଭ୍ରମଣକାହାଣୀର ଅନ୍ୟ ଅଂଶ: 'ପୁଞ୍ଚୁ ପଣ୍ଡା')
(ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଶେଷରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ସହାୟକ ଅନୁଚ୍ଛେଦ)
"ପୁଞ୍ଚୁ ପଣ୍ଡା ଅଶୀ ବର୍ଷର ବୃଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ ଶାରୀରିକ କ୍ଷମତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେ ଜଣେ ଖୁବ୍ ଶକତ ମଣିଷ। ତାଙ୍କୁ ରାତି ଅଧରେ ଭୋକ ଲାଗେ। ସେଇଠୁ ତାଙ୍କ ଶୋଇବା ଘରୁ ଶୁଭେ କଡ଼ମଡ଼ ଶବ୍ଦ। ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ପୁଞ୍ଚୁ ରାତି ଅଧରେ ବୁଟ ଚୋବାଏ। ଭଜା ବୁଟ। ହଁ, ଅଶୀବର୍ଷ ବୟସରେ ବି କଡ଼ମଡ଼ କରି ବୁଟ ସେବାଇବାକୁ ଭଗବାନ ତାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି ଦି’ ଭାଡ଼ି ଶକତ ଦାନ୍ତ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଅସାଧାରଣତ୍ୱକୁ ମଣିଷମାନେ କ୍ବଚିତ୍ ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି। ରାତି ଅଧରେ ଭୋକ, ପୁଣି ବୁଟ ୟେବା– ଏସବୁ ଅସାଧାରଣ ଘଟଣା। ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ପୁଞ୍ଚୁ ପଣ୍ଡା ଭଳି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଦେଉଳିଆ ପଣ୍ଡା ଅଶୀବର୍ଷରେ ବି ରାତି ଅଧରେ କ୍ଷୁଧାର ଜ୍ବାଳା ଭୋଗୁଚି; ଆଉ ସେ ଜ୍ବାଳା ଉପଶମ ପାଇଁ କାଡ଼ୁ ମାଡ଼ୁ କି ନା ବୁଟଗୁଡ଼ାକ ସେବାଇ ପକଉଚି। ଏସବୁ ଶୁଣିଲେ କିଏ ବିରକ୍ତ ନ ହବ ?"
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
| ଶବ୍ଦ | ଅର୍ଥ |
| ଶକତ | ବଳିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବା ଟାଣ |
| କ୍ୱଚିତ୍ | କ୍ୱଚିତ୍, ବହୁତ କମ୍ ସମୟରେ ବା ବିରଳ ଭାବରେ |
| କ୍ଷୁଧାର ଜ୍ୱାଳା | ପ୍ରବଳ ଭୋକର କଷ୍ଟ |
| ଉପଶମ | ନିବାରଣ, କମିବା ବା ଶାନ୍ତ ହେବା |
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ଅଂଶଟିରେ ଲେଖକ କରଞ୍ଜିଆ ଅଞ୍ଚଳର ପୁଞ୍ଚୁ ପଣ୍ଡା ନାମକ ଜଣେ ଅଶୀ ବର୍ଷୀୟ ବୃଦ୍ଧଙ୍କର ଶାରୀରିକ ସୁସ୍ଥତା ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଅଶୀ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳିଷ୍ଠ ଥିଲେ ଏବଂ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପାଟି ମଜବୁତ ଦାନ୍ତ ଦେଇଥିଲେ। ରାତି ଅଧରେ ଭୋକ ଲାଗିଲେ ସେ ଭଜା ବୁଟ ଚୋବାଉଥିଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ବାହାରକୁ ଶୁଭୁଥିଲା। ମାତ୍ର ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ୟର ଏପରି ଅସାଧାରଣ କ୍ଷମତା ବା ସ୍ୱାଭାବିକତାରୁ ଭିନ୍ନ ଆଚରଣକୁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ସହ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ ଏଠାରେ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ପାଠ୍ୟାଂଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅତିରିକ୍ତ ସାରାଂଶଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଲା:
୧. ଭ୍ରମଣକାହାଣୀର କୈନ୍ଦ୍ରିକ ଭାବ ବା ବିଷୟବସ୍ତୁ ସାରାଂଶ
-
ଆଲୋଚ୍ଯ ଭ୍ରମଣକାହାଣୀଟିରେ ଲେଖକ ଶାନ୍ତନୁ କୁମାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଜୀବନଯାତ୍ରା, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ଲୋକସଂସ୍କୃତିକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି。
-
ଏଥିରେ ଡମ୍କଚ୍, ଝୁମର୍ ଏବଂ ଅଙ୍ଗନାଇ ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ନୃତ୍ୟଗୀତର ମାଧ୍ଯମରେ ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ମନୋହର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଚିତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି。
୨. ଆଦିବାସୀ ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ରିତିନୀତିର ସାରାଂଶ
-
କରମା ପର୍ବ: ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପାଳିତ ଏହି ପର୍ବ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ, ନିଃସନ୍ତାନା ନାରୀଙ୍କ ପୁତ୍ରକାମନା ଏବଂ କୁମାରୀମାନଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ କାମନା ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ କରମା ଡାଳ ଓ ପବିତ୍ର ‘ଜାଓ୍ବା’ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ।
-
ଜିତିଆ ପର୍ବ: ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପାଳିତ ଏହି ପର୍ବକୁ ମାଆମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଡାଳ ଚାରିପଟେ ନୃତ୍ୟ କରି ପାଳନ କରନ୍ତି।
-
ଜାଓ୍ବା ରୀତି: ପର୍ବର ସାତ-ଆଠ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଶସ୍ୟ ବତୁରାଇ ଗଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ସଜାଇ ନାରୀମାନେ ଗଭାରେ ଖୋଷି କିମ୍ବା ବାହୁରେ ବାନ୍ଧି ପୂଜା ଓ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି।
୩. ଜୀବନ ଦର୍ଶନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମର୍ପଣର ସାରାଂଶ
-
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳପିଣ୍ଡ ହେଉଛି ପ୍ରଭୁ ରାମ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ, ଯାହାକୁ ଜପାମାଳି ଭାବେ ଧରି ଭାରତ ବଞ୍ଚିରହିଛି।
-
ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ନାଚଗୀତ ଏବଂ ହାଣ୍ଡିଆ ବା ମହୁର ଭଳି ପାନୀୟ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପିତ ହୋଇଥାଏ।
-
ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖର ଗନ୍ତାଘର ନ ଭାବି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ବୋଲି ମନେକରି ଆଦିବାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ବର୍ଷର ବାରମାସ ନାଚଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସବମୁଖର କରିଥାନ୍ତି।