ସ୍ୱପ୍ନିଳ ବିହଗ-କବିତା – Study Material Class 8 ସାହିତ୍ୟ ସୁରଭି
କବି ପରିଚୟ
ଏହି 'ସ୍ୱପ୍ନଳ ବିହଙ୍ଗ' କବିତାଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କବି ମହାଦେବୀ ବର୍ମାଙ୍କ ରଚିତ 'ମତ୍ ବାନ୍ଧି' କବିତା ଛାୟାରେ ସମ୍ପାଦନା ମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଛି।
-
କବିଙ୍କ ନାମ: ମହାଦେବୀ ବର୍ମା (ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କବି)।
-
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ: ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଫାରୁଖାବାଦ।
-
ଶିଶୁ କବିତା ରଚନା: 'ବାରହାମାସା', 'ଆଜ ଖରିଡେଙ୍ଗେ ହମ ଜଓ୍ବାଲା', 'ଅବ ୟେ ଚିଡ଼ିୟା କାହାନ ରାହେଗି'।
-
ଗଦ୍ୟ ରଚନା: 'ମେରାପରିବାର', 'ଅତୀତ କେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର', 'ସ୍ମୃତି କି ରେଖାଏଁ', ତଥା 'ପଥକେ ସାଥୀ'।
-
କବିତା ସଂଗ୍ରହ: 'ନୀହାର', 'ରଶ୍ମୀ', 'ନୀରଜା', 'ସନ୍ଧ୍ୟା ଗୀତ', ଏବଂ 'ଦୀପଶିଖା'।
-
ପୁରସ୍କାର: ସାହିତ୍ୟ କୃତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
-
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିଭା: ଏହି ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା କବି ମହାଦେବୀ ବର୍ମା ମଧ୍ଯ ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ଥିଲେ।
🌟 WithTeachers.in🌟
କବିତା ପଦ ଓ ଭାବାର୍ଥ
୧. ପ୍ରଥମ ପଦ
ମୂଳ ପଦ: ସ୍ୱପ୍ନ ଚଢ଼େଇର ପକ୍ଷ କାଟ ନାହିଁ
ଉଡ଼ୁଥାଉ ନୀଳ ନଭ ପରେ,
ଗତିକୁ ତାହାର ବାଧା ଦିଅ ନାହିଁ
ବାନ୍ଧ ନାହିଁ କେବେ ଏ ମାଟିରେ। ॥୧॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
ପକ୍ଷ - ଡେଣା,
ନଭ - ଆକାଶ।
ଭାବାର୍ଥ: କବି ଏଠାରେ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ପକ୍ଷୀ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱପ୍ନ ରୂପକ ପକ୍ଷୀର ଡେଣାକୁ ନକାଟି ତାକୁ ନୀଳ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ତାର ଉଡ଼ିବା ଗତିରେ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନଦେଇ, ତାକୁ ଏହି ମାଟିରେ ଅର୍ଥାତ୍ ବାସ୍ତବତାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବା ଅନୁଚିତ।
୨. ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ
ମୂଳ ପଦ: ସୁଗନ୍ଧ ସିନା ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୁଏ
ଫେରି ଆସେ କ'ଣ ଧରଣୀରେ ?
ମଞ୍ଜି ବୁଣାଯାଏ ମାଟିର ବୁକୁରେ
ତାହା କି ଗଗନେ ଉଡ଼ିପାରେ ? ॥୨॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ: ସୁଗନ୍ଧ - ବାସ୍ନା,
ବିଚ୍ଛୁରିତ - ଖେଳିଯିବା ବା ପ୍ରସାରିତ ହେବା,
ଧରଣୀ - ପୃଥିବୀ,
ଗଗନେ - ଆକାଶରେ।
ଭାବାର୍ଥ: ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଥରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଖେଳିଗଲା ପରେ ତାହା ଆଉ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଆସେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ମାଟି ତଳେ ପୋତାଯାଉଥିବା ମଞ୍ଜି କେବେହେଲେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ଗତି ଓ ପ୍ରକୃତି ରହିଥାଏ।
🌟 WithTeachers.in🌟
୩. ତୃତୀୟ ପଦ
ମୂଳ ପଦ:
ନିଆଁ ସିନା ଜଳେ ବସୁନ୍ଧରା ପରେ
ଉଠିଥାଏ ଆକାଶକୁ,
ଉଭୟର ସ୍ଥିତି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭାସି
ଉଡ଼ିଆସେ ଆଖ୍ ଭିତରକୁ ॥୩॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ: ବସୁନ୍ଧରା - ପୃଥିବୀ,
ଉଭୟର - ଦୁଇଟିଯାକର (ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର)।
ଭାବାର୍ଥ: ନିଆଁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାର ଶିଖା ସବୁବେଳେ ଉପରକୁ ବା ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଉଠିଥାଏ। ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଉଭୟଙ୍କ ଅବସ୍ଥିତି ସ୍ୱପ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସି ଆମ ଆଖି ଭିତରେ ଭାସି ଉଠେ। ସ୍ୱପ୍ନ ହିଁ ମାଟି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତାକୁ ମେଣ୍ଟାଇ ଦେଇପାରେ।
୪. ଚତୁର୍ଥ ପଦ
ମୂଳ ପଦ:
ଆରୋହଣ ତାର ରୋକନାହିଁ
ଅବରୋହଣକୁ ବାନ୍ଧ ନାହିଁ,
ମୁକ୍ତ ଗଗନରେ ବୁଲିବାକୁ ଦିଅ
ଫେରି ଆସୁ ତାରା ଜହ୍ନ ଛୁଇଁ । ॥୪॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ: ଆରୋହଣ - ଉପରକୁ ଉଠିବା ଗତି, ଅବରୋହଣ - ତଳକୁ ଖସିବା ଗତି, ମୁକ୍ତ - ଖୋଲା ବା ସ୍ୱାଧୀନ।
ଭାବାର୍ଥ: ସ୍ୱପ୍ନର ଉପରକୁ ଉଠିବା ବା ତଳକୁ ଖସିବା ଗତିକୁ କେବେହେଲେ ଅଟକାଇବା କିମ୍ବା ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାକୁ ଖୋଲା ଆକାଶରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବୁଲିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ଯାହାଫଳରେ ସେ ଉପରକୁ ଯାଇ ତାରା ଓ ଜହ୍ନକୁ ଛୁଇଁ ପୁଣି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଫେରିଆସିବ।
୫. ପଞ୍ଚମ ପଦ
ମୂଳ ପଦ:
ମେଘରୁ ରଙ୍ଗ କିରଣୁ ଆଲୋକ
ଆଣିବ ନିଶ୍ଚୟ ଏ ଧରାକୁ,
ସ୍ୱର୍ଗ ସୃଷ୍ଟିର ଶିଳ୍ପ କଳାକୁ
ଶିଖାଇବ ଜଣେ ମଣିଷକୁ। ॥୫॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ: ଧରା - ପୃଥିବୀ,
ଶିଳ୍ପ କଳା - ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ ବା କାରିଗରୀ।
ଭାବାର୍ଥ: ସ୍ୱାଧୀନ ସ୍ୱପ୍ନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମେଘରୁ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରୁ ଆଲୋକ ଆଣି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆହୁରି ସୁନ୍ଦର କରିବ। ଏହା ମଣିଷକୁ ଏହି ଧରିତ୍ରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଅପୂର୍ବ ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ ଶିଖାଇଦେବ।
🌟 WithTeachers.in🌟
୬. ଷଷ୍ଠ ପଦ
ମୂଳ ପଦ:
ଆକାଶେ ପହଁଞ୍ଚୁ ସ୍ୱପ୍ନର ପକ୍ଷୀ
ବାନ୍ଧି ରଖ ନାହିଁ ପୃଥିବୀରେ
ସ୍ଵପ୍ନର ଡେଣା କାଟନାହିଁ କେବେ
ଗତି ରୋକ ନାହିଁ ଜୀବନରେ। ॥୬॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥ: ପହଁଞ୍ଚୁ - ପ୍ରବେଶ କରୁ ବା ଯାଇ ମିଳୁ, ରୋକ - ଅଟକାଅ।
ଭାବାର୍ଥ: ସ୍ୱପ୍ନ ରୂପକ ପକ୍ଷୀଟି ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଯାଇ ନିଶ୍ଚୟ ପହଞ୍ଚୁ, ତାକୁ କେବେବି ପୃଥିବୀରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱପ୍ନର ଡେଣାକୁ କେବେବି ନକାଟି ମଣିଷ ଜୀବନରେ ତାର ଆଗେଇଯିବାର ଗତିକୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱପ୍ନ ହିଁ ଜୀବନକୁ ଆଗେଇ ନେବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।
ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସାରାଂଶ
୧. କବି ଓ କବିତା ପରିଚୟଏହି କବିତାଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କବୟିତ୍ରୀ ମହାଦେବୀ ବର୍ମାଙ୍କ ରଚିତ 'ମତ୍ ବାନ୍ଧି' କବିତାର ଆଧାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି। ମହାଦେବୀ ବର୍ମା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଫାରୁଖାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ କବିତା ତଥା ଭାବପ୍ରବଣ ଗଦ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି ପାଇଁ 'ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର' ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
୨. କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ସାରାଂଶ
କବିତାରେ 'ସ୍ୱପ୍ନ'କୁ ଏକ ଉଡ଼ନ୍ତା ପକ୍ଷୀ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ସାରାଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
-
ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱାଧୀନତା: ସ୍ୱପ୍ନ ରୂପକ ପକ୍ଷୀର ଡେଣାକୁ କାଟିଦେବା ଅନୁଚିତ। ତାକୁ ନୀଳ ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉଡ଼ିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ମାଟିର ବାସ୍ତବତାରେ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିବା କିମ୍ବା ତାର ଗତିକୁ ବାଧା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
-
ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ: ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଥରେ ବାହାରିଲେ ତାହା ପୁଣି ଫେରିଆସେ ନାହିଁ ଏବଂ ମାଟିରେ ବୁଣାଯାଇଥିବା ମଞ୍ଜି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ନିଆଁ ପୃଥିବୀରେ ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଶିଖା ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଉଠିଥାଏ; ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ସ୍ଥିତି ଆମ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭାସି ଉଠେ।
-
ସ୍ୱପ୍ନର ଉଡ଼ାଣ ଓ ଅବତରଣ: ସ୍ୱପ୍ନର ଉପରକୁ ଉଠିବା (ଆରୋହଣ) ବା ତଳକୁ ଖସିବା (ଅବରୋହଣ) ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱପ୍ନକୁ ତାରା ଓ ଜହ୍ନ ଛୁଇଁବାକୁ ଦେଲେ, ତାହା ମଣିଷ ପାଇଁ ମେଘରୁ ରଙ୍ଗ ଏବଂ କିରଣରୁ ଆଲୋକ ଆଣି ଏହି ଧରିତ୍ରୀକୁ ସୁନ୍ଦର କରିବ।
-
ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରେରଣା: ସ୍ୱପ୍ନ ମଣିଷକୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଶିଳ୍ପକଳା ଶିଖାଇଥାଏ। ତେଣୁ ଜୀବନରେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାର ଗତିକୁ କେବେହେଲେ ରୋକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
୩. ବ୍ୟାକରଣ ଏବଂ ଭାଷା ଜ୍ଞାନ
ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଭାଗରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଭାଷାଗତ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କିଛି ଅଭ୍ୟାସ ଦିଆଯାଇଛି:
-
ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ: ଯେପରି ଆରୋହଣ-ଅବରୋହଣ।
-
ସମାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ: ଧରା ଓ ଧରଣୀ (ଯାହାର ଅର୍ଥ ପୃଥିବୀ)।
-
କାଳ ବିଚାର: ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ (ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୁଏ), ଅତୀତ କାଳ (ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୋଇଗଲା), ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ (ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୋଇଯିବ) ର ବ୍ୟବହାର ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
-
ବିରାମ ଚିହ୍ନର ବ୍ୟବହାର: କମା (,) ଚିହ୍ନର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଏ (ଉଦାହରଣ: "ବନ୍ଦ କର ନାହିଁ, ଯିବାକୁ ଦିଅ" ଏବଂ "ବନ୍ଦକର, ଯିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ") ତାହା ବୁଝାଯାଇଛି।
୪. ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପ
-
ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ନୈତିକତା: ଭବିଷ୍ୟତର ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଡାକ୍ତର, ସୈନିକ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଇତ୍ୟାଦି) ଚୟନ କରିବା, ରାସ୍ତା ପାର ହେବା ସମୟରେ ନିୟମ ମାନିବା, ଏବଂ ବନ୍ୟା ଓ ବାତ୍ୟା ପରି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ସାମ୍ନା କରିବା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
-
ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ସାରଣୀ: ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି; ଯଥା- କାଠ ଶିଳ୍ପ (ଖଟ, ଆଲମାରି ତିଆରି), ମାଟି ଶିଳ୍ପ (ମାଠିଆ, ମୂର୍ତ୍ତି), ଧାତୁ ଶିଳ୍ପ (ଥାଳି, ଘଣ୍ଟି), ବସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ, କାଗଜ ଶିଳ୍ପ, ଏବଂ ଲାଖ ଶିଳ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି।
🌟 WithTeachers.in🌟