WithTeachers.in
📝 ଅନୁଶୀଳନୀ - 3 (a)
❓Question 1: ନିମ୍ନଲିଖିତ ମନୋମିଆଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ସାନରୁ ବଡ଼ ଘାତାଙ୍କ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ ।
1.4y3,2y2,−51,7y8,−8y4,1311y9,3y
✅ Answer: ମନୋମିଆଲ୍ଗୁଡ଼ିକର ଘାତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମ ହେଉଛି:
−51,3y,2y2,1.4y3,−8y4,7y8,1311y9
❓ Question 2: ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ମନୋମିଆଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ସଦୃଶ ମନୋମିଆଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛି ପୃଥକ ଭାବେ ଲେଖ ।
12x2,−3x,21x3,−5x2,7x,15,3x3,10x4,118
✅ Answer 2: ସଦୃଶ ମନୋମିଆଲ୍ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
-
ଧ୍ରୁବକ ପଦ: 15 ଏବଂ 118
-
x ର ପଦ: −3x ଏବଂ 7x
-
x2 ର ପଦ: 12x2 ଏବଂ −5x2
-
x3 ର ପଦ: 21x3 ଏବଂ 3x3
(ସୂଚନା: 10x4 ର କୌଣସି ସଦୃଶ ପଦ ନାହିଁ)
❓ Question 3: ନିମ୍ନସ୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ପଲିନୋମିଆଲ୍ରୁ ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
(i) ଶୂନ୍ଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍
(ii) ଏକ ପଦବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍
(iii) ଦୁଇ ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍
(iv) ତିନି ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍
✅ ଉତ୍ତର 3: ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦିଆଗଲା:
-
(i) ଶୂନ୍ଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍ ର ଉଦାହରଣ: 5 ଏବଂ −7
-
(ii) ଏକ ପଦବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍ ର ଉଦାହରଣ: 3x2 ଏବଂ −y2
-
(iii) ଦୁଇ ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍ ର ଉଦାହରଣ: x3+2 ଏବଂ 4y3−y
-
(iv) ତିନି ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଘାତୀ ପଲିନୋମିଆଲ୍ ର ଉଦାହରଣ: x2+2x+1 ଏବଂ 3y2−y+5
4. ଯୋଗ କର (Addition)
(i) ❓ Question 2y3−3y−4,2−y3+5y
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(2y3−y3)+(−3y+5y)+(−4+2)
=y3+2y−2
🌟 WithTeachers.in🌟
(ii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 3x4−2x3−5+x−5x2,3x3+2x2−x4−x+1
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(3x4−x4)+(−2x3+3x3)+(−5x2+2x2)+(x−x)+(−5+1)
=2x4+x3−3x2−4
(iii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 43x2−54x−3,41x2+54x+2
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(43+41)x2+(−54+54)x+(−3+2)
=x2−1
(iv)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 2.1x3+3.2x2+5−3x,1.9x3−1.2x2+2x−1
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(2.1+1.9)x3+(3.2−1.2)x2+(−3+2)x+(5−1)
=4x3+2x2−x+4
(v)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 21z3−23z2+6z,21z2−21z3−3z−1,z3+2z2+3z−4
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(21−21+1)z3+(−23+21+2)z2+(6−3+3)z+(−1−4)
=z3+z2+6z−5
(vi)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 8x−3xy+2xyz,2xy−5x+3xyz,xy−3x+4xyz
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(8x−5x−3x)+(−3xy+2xy+xy)+(2xyz+3xyz+4xyz)
=9xyz
(vii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 5x2−2xy+y2,4xy−2y2−3x2,4y2−xy−x2
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(5x2−3x2−x2)+(−2xy+4xy−xy)+(y2−2y2+4y2)
=x2+xy+3y2
🌟 WithTeachers.in🌟
➖ 5. ବିୟୋଗ କର (Subtraction)
(i)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 6x3−13x2+14 ରୁ −x3+2x−7x2+11
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(6x3−13x2+14)−(−x3−7x2+2x+11)
=7x3−6x2−2x+3
(ii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): t4−11+2t2−t3 ରୁ 2t3−8t2−10
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(t4−t3+2t2−11)−(2t3−8t2−10)
=t4−3t3+10t2−1
(iii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 1312y2−135y3−15 ରୁ −131y2+138y3+20
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(−135y3+1312y2−15)−(138y3−131y2+20)
=−y3+y2−35
(iv)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 2.5x3−7−3.5x2 ରୁ 2.5x2+1.5x3+8−2x
🌟 WithTeachers.in🌟
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(2.5x3−3.5x2−7)−(1.5x3+2.5x2−2x+8)
=x3−6x2+2x−15
(v)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): x2−2xy+3y2 ରୁ 2x2−xy−2y2
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(x2−2xy+3y2)−(2x2−xy−2y2)
=−x2−xy+5y2
(vi)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 2x2−3xy−4y2 ରୁ x2−xy−2y2
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(2x2−3xy−4y2)−(x2−xy−2y2)
=x2−2xy−2y2
(vii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): a−3b+2c ରୁ 3b−7c+2a
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(a−3b+2c)−(2a+3b−7c)
=−a−6b+9c
(viii)
❓ ପ୍ରଶ୍ନ (Question): 21a+32b−23c ରୁ a−31b+21c
✅ ଉତ୍ତର (Answer):
(21a+32b−23c)−(a−31b+21c)
=−21a+b−2c
✖️ 6. ନିମ୍ନରେ ଦତ୍ତ ପଲିନୋମିଆଲ୍ଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣଫଳ ସ୍ଥିର କରି ଗୁଣଫଳର ଘାତ ନିରୂପଣ କର ।
(i)
❓ Question: 2x2−3x+5 ଓ x2+5x+2
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (2x2−3x+5)(x2+5x+2)
=2x4+10x3+4x2−3x3−15x2−6x+5x2+25x+10
=2x4+7x3−6x2+19x+10
ଘାତ (Degree) = 4
(ii)
❓ Question: y3−5y2+11y ଓ y5−20y4+17
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (y3−5y2+11y)(y5−20y4+17)
=y8−20y7+17y3−5y7+100y6−85y2+11y6−220y5+187y
=y8−25y7+111y6−220y5+17y3−85y2+187y
ଘାତ (Degree) = 8
(iii)
🌟 WithTeachers.in🌟
❓ Question: (2x+3) ଓ 5x2−7x+8
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (2x+3)(5x2−7x+8)
=10x3−14x2+16x+15x2−21x+24
=10x3+x2−5x+24
ଘାତ (Degree) = 3
(iv)
❓ Question: (x−1),(7x−9) ଓ 3x3−14x2+8
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (x−1)(7x−9)(3x3−14x2+8)
=(7x2−16x+9)(3x3−14x2+8)
=21x5−98x4+56x2−48x4+224x3−128x+27x3−126x2+72
=21x5−146x4+251x3−70x2−128x+72
ଘାତ (Degree) = 5
(v)
❓ Question: (x2+y2) ଓ (x4−x2y2+y4)
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (x2+y2)(x4−x2y2+y4)
=x6+y6 (ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ)
ଘାତ (Degree) = 6
(vi)
❓ Question: (2x+3y),(2x−3y) ଓ (4x2+9y2)
✅ Answer:
ଗୁଣଫଳ (Product) = (2x+3y)(2x−3y)(4x2+9y2)
=(4x2−9y2)(4x2+9y2)
=16x4−81y4
ଘାତ (Degree) = 4
🌟 WithTeachers.in🌟
7. ଭାଗଫଳ ଓ ଭାଗଶେଷ ନିରୂପଣ କର ।
(i)
❓ Question: (x3−1)÷(x−1)
✅ Answer:
x−1 ∣x2+x+1x3−1−(x3−x2) x2−1−(x2−x) x−1−(x−1) 0
∴ ଭାଗଫଳ = x2+x+1 and ଭାଗଶେଷ = 0
(ii)
❓ Question: (−81y2+64)÷(8−9y)
(Rearranging the dividend: 64−81y2÷8−9y)
✅ Answer:
8−9y ∣8+9y64−81y2−(64−72y) 72y−81y2−(72y−81y2)0
∴ ଭାଗଫଳ= 8+9y and ଭାଗଶେଷ= 0
(iii)
❓ Question: (2x3−7x2−x+2)÷(x2−3x−2)
✅ Answer:
x2−3x−2 ∣2x−12x3−7x2−x+2−(2x3−6x2−4x) −x2+3x+2−(−x2+3x+2)0
∴ ଭାଗଫଳ = 2x−1 and ଭାଗଶେଷ = 0
(iv)
❓ Question: (x3−14x2+37x−26)÷(x−2)
✅ Answer:
x−2 ∣x2−12x+13x3−14x2+37x−26−(x3−2x2) −12x2+37x−(−12x2+24x) 13x−26 −(13x−26) 0
∴ ଭାଗଫଳ = x2−12x+13 and ଭାଗଶେଷ = 0
(v)
❓ Question: (t3−6t2+11t−6)÷(t2−5t+6)
✅ Answer:
t2−5t+6 ∣t−1t3−6t2+11t−6−(t3−5t2+6t) −t2+5t−6−(−t2+5t−6)0
∴ଭାଗଫଳ= t−1 and ଭାଗଶେଷ = 0
(vi)
❓ Question: (8a2−34ab+21b2)÷(4a+3b)
✅ Answer:
4a+3b ∣2a−10b8a2−34ab+21b2−(8a2+6ab) −40ab+21b2−(−40ab−30b2) 51b2
∴ ଭାଗଫଳ = 2a−10b and ଭାଗଶେଷ = 51b2
(vii)
❓ Question: (16xy2−21x2y+9x3−4y3)÷(x−y)
(Rearranging the dividend by power: 9x3−21x2y+16xy2−4y3÷x−y)
✅ Answer:
x−y ∣9x2−12xy+4y29x3−21x2y+16xy2−4y3−(9x3−9x2y) −12x2y+16xy2−(−12x2y+12xy2) 4xy2−4y3 −(4xy2−4y3) 0
∴ ଭାଗଫଳ = 9x2−12xy+4y2 and ଭାଗଶେଷ = 0
(viii)
❓ Question: (x4+x2y2+y4)÷(x2−xy+y2)
✅ Answer:
x2−xy+y2 ∣x2+xy+y2x4+x2y2+y4−(x4−x3y+x2y2) x3y+y4−(x3y−x2y2+xy3) x2y2−xy3+y4−(x2y2−xy3+y4) 0
∴ ଭାଗଫଳ = x2+xy+y2 and ଭାଗଶେଷ = 0
🌟 WithTeachers.in🌟
📝 8.
❓ Question: ଯଦି p(x)=3x3−6x2+2 ଏବଂ
q(x)=2x2−5x+1 ତେବେ
(i) 2p(x)−5q(x) ଓ
(ii) 4p(x)+3q(x) ର ମାନ ସ୍ଥିର କର ।
✅ Answer:
ଦତ୍ତ (Given):
p(x)=3x3−6x2+2
q(x)=2x2−5x+1
(i) 2p(x)−5q(x)
=2(3x3−6x2+2)−5(2x2−5x+1)
=6x3−12x2+4−10x2+25x−5
=6x3−22x2+25x−1
(ii) 4p(x)+3q(x)
=4(3x3−6x2+2)+3(2x2−5x+1)
=12x3−24x2+8+6x2−15x+3
=12x3−18x2−15x+11
🔍 9.
❓ Question: ଯଦି p(x)=2x3+3x+5,
q(x)=x2+4x+1 ଓ r(x)=x−1 ହୁଏ ତେବେ ଦର୍ଶାଅ ଯେ,
(i) p(x)×q(x)=q(x)×p(x)
(ii) p(x)×{q(x)+r(x)}=p(x)⋅q(x)+p(x)⋅r(x)
✅ Answer:
(i) p(x)×q(x)=q(x)×p(x)
ବାମପକ୍ଷ (LHS) = p(x)×q(x)
=(2x3+3x+5)(x2+4x+1)
=2x5+8x4+2x3+3x3+12x2+3x+5x2+20x+5
=2x5+8x4+5x3+17x2+23x+5
ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ (RHS) = q(x)×p(x)
=(x2+4x+1)(2x3+3x+5)
=2x5+3x3+5x2+8x4+12x2+20x+2x3+3x+5
=2x5+8x4+5x3+17x2+23x+5
∴ ବାମପକ୍ଷ (LHS) = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ (RHS) (ପ୍ରମାଣିତ / Proved)
(ii) p(x)×{q(x)+r(x)}=p(x)⋅q(x)+p(x)⋅r(x)
ବାମପକ୍ଷ (LHS) = p(x)×{q(x)+r(x)}
=(2x3+3x+5)×{(x2+4x+1)+(x−1)}
=(2x3+3x+5)×{x2+5x}
=2x5+10x4+3x3+15x2+5x2+25x
=2x5+10x4+3x3+20x2+25x
ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ (RHS) = p(x)⋅q(x)+p(x)⋅r(x)
[ପୂର୍ବ (i) ନମ୍ବର ସମାଧାନରୁ p(x)⋅q(x)=2x5+8x4+5x3+17x2+23x+5]
ଏବେ p(x)⋅r(x) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା:
=(2x3+3x+5)(x−1)
=2x4−2x3+3x2−3x+5x−5
=2x4−2x3+3x2+2x−5
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୋଗ କଲେ (Adding both results):
=(2x5+8x4+5x3+17x2+23x+5)+(2x4−2x3+3x2+2x−5)
=2x5+(8+2)x4+(5−2)x3+(17+3)x2+(23+2)x+(5−5)
=2x5+10x4+3x3+20x2+25x
∴ ବାମପକ୍ଷ (LHS) = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ (RHS) (ପ୍ରମାଣିତ / Proved)
🌟 WithTeachers.in🌟
✏️ 10. ସରଳ କର (Simplify)
(i)
❓ Question: (x2−3x+5)+(2x2−x−2)−(3x2+7x−3)
✅ Answer:
=x2−3x+5+2x2−x−2−3x2−7x+3
=(x2+2x2−3x2)+(−3x−x−7x)+(5−2+3)
=0x2−11x+6
=−11x+6
(ii)
❓ Question: (x2−xy+2y2)−(2x2+4xy+3y2)+(4x2−2xy−y2)
✅ Answer:
=x2−xy+2y2−2x2−4xy−3y2+4x2−2xy−y2
=(x2−2x2+4x2)+(−xy−4xy−2xy)+(2y2−3y2−y2)
=3x2−7xy−2y2
🌟 WithTeachers.in🌟
(iii)
❓ Question: (a+b+c)(a−b+c)−(a+b−c)(a−b−c)
✅ Answer:
ସହଜରେ ଗୁଣନ କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇଲେ (Grouping terms):
={(a+c)+b}{(a+c)−b}−{a+(b−c)}{a−(b−c)}
[ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର: (x+y)(x−y)=x2−y2]
={(a+c)2−b2}−{a2−(b−c)2}
={a2+c2+2ac−b2}−{a2−(b2+c2−2bc)}
=a2+c2+2ac−b2−a2+b2+c2−2bc
=(a2−a2)+(−b2+b2)+(c2+c2)+2ac−2bc
=2c2+2ac−2bc
(କିମ୍ବା ଏହାକୁ କମନ୍ ନେଇ 2c(c+a−b) ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଇପାରିବ)