ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର “ଆଲୋକ – ପ୍ରତିଫଳନ ଓ ପ୍ରତିସରଣ” (Light Reflection and Refraction) ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (Additional Questions and Answers) ତଳେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା। ଆମର ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ ୱେବସାଇଟ୍ www.WithTeachers.in କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।

www.WithTeachers.in : 1 Mark Questions (30 Questions - 3 Different Types)

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର (Fill in the blanks):
❓ Question. 1: ଆଲୋକର ଗତିପଥରେ ଏକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ ଆଲୋକ ବାଙ୍କିଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ______ କୁହାଯାଏ।
❓ Question. 2: ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗ ଓ କଣିକା ଉଭୟର ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ଏହାକୁ ଆଲୋକର ______ କୁହାଯାଏ।
❓ Question. 3: ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ବକ୍ର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ଗୋଲକର ______ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ।
❓ Question. 4: ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠର ବ୍ୟାସକୁ ଦର୍ପଣର ______ କୁହାଯାଏ।
❓ Question. 5: କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ଵାରକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦର୍ପଣରେ ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଏହାର ଫୋକସ୍ ଦୂରତାର ______ ଗୁଣ ଅଟେ।
❓ Question. 6: ଗାଡ଼ିର ପଛପାଖ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ______ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
❓ Question. 7: ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକର ବେଗ ______ ମି/ସେ ଅଟେ।
❓ Question. 8: ଜଳର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ହେଉଛି ______।
❓ Question. 9: ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ ର ଦୂରତାକୁ ______ କୁହାଯାଏ।
❓ Question. 10: ଲେନ୍ସର ପାୱାରର ଏକକ ହେଉଛି ______।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (One Word Answer):
❓ Question. 11: ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଲଘୁ ମାଧ୍ୟମରୁ ଘନ ମାଧ୍ୟମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ କେଉଁ ଆଡ଼କୁ ବାଙ୍କିଆସେ?
❓ Question. 12: ଦାଢ଼ି କାଟିବା ବେଳେ ମୁହଁର ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?
❓ Question. 13: ହୀରାର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ କେତେ?
❓ Question. 14: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଚ୍ଛକୁ କେନ୍ଦ୍ରାଭିମୁଖୀ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ କେଉଁ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 15: ଦର୍ପଣ ସୂତ୍ରଟି କ’ଣ?
❓ Question. 16: ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପ୍ରକୃତି ସର୍ବଦା କିପରି ହୋଇଥାଏ?
❓ Question. 17: ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଲେନ୍ସ ପାଇଁ ଲେନ୍ସ ସୂତ୍ରଟି ଲେଖ।
❓ Question. 18: ଲେନ୍ସ ପାୱାର ($P$) ଓ ଫୋକସ୍ ଦୂରତା ($f$) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂତ୍ର କ’ଣ?
❓ Question. 19: ଯଦି ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ପରିବର୍ଦ୍ଧନ +1 ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁ ତୁଳନାରେ କିପରି ହେବ?
❓ Question. 20: ଆଲୋକର ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ ମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟଟିକୁ (ଆପତନ କୋଣର ସାଇନ୍ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣର ସାଇନର ଅନୁପାତ ଏକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ) କେଉଁ ନିୟମ କୁହାଯାଏ?

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (Sentence Completion/Direct):
❓ Question. 21: ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସର୍ବଦା କିପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରେ?
❓ Question. 22: ନୂତନ କାର୍ଟେସିଆନ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବଦା ଦର୍ପଣର କେଉଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଏ?
❓ Question. 23: ସୌରଚୁଲ୍ଲାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
❓ Question. 24: ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 25: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା କିପରି ହୋଇଥାଏ?
❓ Question. 26: ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ($m$) କୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉଚ୍ଚତା ଓ ବସ୍ତୁ ଉଚ୍ଚତା ମାଧ୍ୟମରେ କିପରି ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ?
❓ Question. 27: ପୋଲ୍ ($P$) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 28: ଲେନ୍ସର ଦ୍ୱାରକ କ’ଣ?
❓ Question. 29: ଦ୍ବିଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର କେଉଁ ଅଂଶ ଅଧିକ ମୋଟା ଥାଏ?
❓ Question. 30: ମାଧ୍ୟମର ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ବଢ଼ିଲେ ଆଲୋକର ବେଗ କ’ଣ ହୁଏ?

Answers for 1 Mark Questions (www.WithTeachers.in) 📝 Answer 1) ବିକୀର୍ଶନ (Diffraction)। 📝 Answer 2) ଦ୍ୱୈତ ପ୍ରକୃତି (Dual nature)। 📝 Answer 3) କେନ୍ଦ୍ର। 📝 Answer 4) ଦ୍ୱାରକ (Aperture)। 📝 Answer 5) ଦୁଇଗୁଣ ($R=2f$)। 📝 Answer 6) ଉତ୍ତଳ। 📝 Answer 7) $3 \times 10^8$। 📝 Answer 8) 1.33। 📝 Answer 9) ଫୋକସ୍ ଦୂରତା। 📝 Answer 10) ଡାୟପ୍ଟର (Diopter)। 📝 Answer 11) ଅଭିଲମ୍ବ ଆଡ଼କୁ। 📝 Answer 12) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ। 📝 Answer 13) 2.42। 📝 Answer 14) ଅଭିସାରୀ ଲେନ୍ସ। 📝 Answer 15) $1/v + 1/u = 1/f$। 📝 Answer 16) ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ। 📝 Answer 17) $1/v - 1/u = 1/f$। 📝 Answer 18) $P = 1/f$। 📝 Answer 19) ସମାନ ଆକାରର ହେବ। 📝 Answer 20) ସ୍ନେଲଙ୍କ ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ। 📝 Answer 21) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ, ସଳଖ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟିକରେ। 📝 Answer 22) ଦର୍ପଣର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ। 📝 Answer 23) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ। 📝 Answer 24) ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣ ଯେଉଁ ଗୋଲକର ଅଂଶ, ସେହି ଗୋଲକର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 25) ଆଭାସୀ, ସଳଖ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର। 📝 Answer 26) $m = h'/h$। 📝 Answer 27) ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ବକ୍ର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ ପୋଲ୍ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 28) ଲେନ୍ସର ବୃତ୍ତାକାର ପରିସୀମାର ବ୍ୟାସକୁ ଲେନ୍ସର ଦ୍ୱାରକ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 29) ମଝି ଅଂଶ। 📝 Answer 30) ଆଲୋକର ବେଗ କମିଯାଏ।

www.WithTeachers.in : 2 Mark Questions (25 Questions)

❓ Question. 1: ଆଲୋକର ବିକୀର୍ଶନ (Diffraction) କ’ଣ?
❓ Question. 2: ଆଲୋକର ଦ୍ୱୈତ ପ୍ରକୃତି (Dual nature) କ’ଣ?
❓ Question. 3: ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୁଇଟି ଧର୍ମ ଲେଖ।
❓ Question. 4: ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 5: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 6: ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍ (Pole) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 7: ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଓ ଫୋକସ୍ ଦୂରତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?
❓ Question. 8: ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 9: ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ କ’ଣ?
❓ Question. 10: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ କ’ଣ?
❓ Question. 11: ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୁଇଟି ଲେଖ।
❓ Question. 12: ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ।
❓ Question. 13: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ଯାନଗୁଡ଼ିକରେ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
❓ Question. 14: ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ କ’ଣ?
❓ Question. 15: ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣର ଦୁଇଟି ନିୟମ ଲେଖ।
❓ Question. 16: ସ୍ନେଲଙ୍କ ନିୟମ କ’ଣ?
❓ Question. 17: ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ କ’ଣ?
❓ Question. 18: ଆଲୋକୀୟ ଲଘୁ ମାଧ୍ୟମ ଓ ଘନ ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
❓ Question. 19: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକୃତି କିପରି ଥାଏ?
❓ Question. 20: ଅବତଳ ଲେନ୍ସ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓ Question. 21: ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର କ’ଣ?
❓ Question. 22: ଲେନ୍ସର ପାୱାର କ’ଣ?
❓ Question. 23: 1 ଡାୟପ୍ଟରର ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରଦାନ କର।
❓ Question. 24: ଦର୍ପଣ ସୂତ୍ର ଓ ପରିବର୍ଦ୍ଧନର ସୂତ୍ର ଲେଖ।
❓ Question. 25: ଲେନ୍ସ ସୂତ୍ର ଓ ତାହାର ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ସୂତ୍ର ଲେଖ।

Answers for 2 Mark Questions (www.WithTeachers.in) 📝 Answer 1) ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ପାଖରେ ଆଲୋକର ବାଙ୍କିଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକର ବିକୀର୍ଶନ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 2) ଆଲୋକ କେବଳ ତରଙ୍ଗ ନୁହେଁ କି କେବଳ କଣିକା ନୁହେଁ; ଏହା ଉଭୟର ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ଯାହାକୁ ଦ୍ୱୈତ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 3) ୧- ଏହା ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ହୋଇଥାଏ। ୨- ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହିତ ସମାନ ହୋଇଥାଏ। 📝 Answer 4) ଯେଉଁ ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ଭିତର ଆଡ଼କୁ ବକ୍ର ହୋଇରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 5) ଯେଉଁ ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ବାହାର ଆଡ଼କୁ ବକ୍ରହୋଇ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 6) ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ବକ୍ର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ ପୋଲ୍ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 7) ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣରେ ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ($R$) ଏହାର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା ($f$) ର ଦୁଇଗୁଣ ଅଟେ ($R=2f$)। 📝 Answer 8) ଯେଉଁ ସରଳରେଖା ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍ ଓ ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୋଗ କରେ, ତାହାକୁ ଦର୍ପଣର ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 9) ମୁଖ୍ୟ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ ଅଟେ। 📝 Answer 10) ମୁଖ୍ୟ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଲାପରେ ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆସିଲା ପରି ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି, ତାହାକୁ ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 11) ୧- ଆପତନ କୋଣ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସମାନ ହୋଇଥାଏ। ୨- ଆପତିତ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହିଥାଆନ୍ତି। 📝 Answer 12) ୧- ଟର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ଯାନର ଶୀର୍ଷଆଲୋକରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ୨- ଦାଢ଼ି କାଟିବା ବେଳେ ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 📝 Answer 13) ଏହି ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବଦା ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ହୁଏ। 📝 Answer 14) ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ତା’ର ଗତିପଥର ଦିଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରତିସରଣ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 15) ୧- ଆପତିତ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିସୃତ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହେ। ୨- ଆପତନ କୋଣର ସାଇନ୍ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣର ସାଇନର ଅନୁପାତ ଏକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ। 📝 Answer 16) ଆପତନ କୋଣ ‘i’ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣ ‘r’ ହେଲେ $\sin i / \sin r = \text{ସ୍ଥିରାଙ୍କ}$, ଏହା ସ୍ନେଲଙ୍କ ନିୟମ। 📝 Answer 17) ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କକୁ ସେହି ମାଧ୍ୟମର ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ କୁହାଯାଏ। 📝 Answer 18) ଯାହାର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ଅଧିକ ତାହା ଆଲୋକୀୟ ଘନ ମାଧ୍ୟମ, ମାତ୍ର ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଘନତା ସହ ସମାନ ନୁହେଁ। 📝 Answer 19) ଯଦି ଲେନ୍ସର ଦୁଇଟି ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ପୃଷ୍ଠ ବାହାର ପଟକୁ ବାହାରିଥାଏ ତାହା ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ; ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଚ୍ଛକୁ କେନ୍ଦ୍ରାଭିମୁଖୀ କରେ। 📝 Answer 20) ଯଦି ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସର ଦୁଇଟି ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ପୃଷ୍ଠ ଭିତର ଆଡକୁ ପଶିଯାଇଥାଏ ତାହାକୁ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ; ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ଅପସାରଣ କରେ। 📝 Answer 21) ଲେନ୍ସର କେନ୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁକୁ ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦେଇ ଯାଉଥିବା ରଶ୍ମିର କୌଣସି ବିପଥନ ହୁଏନି। 📝 Answer 22) ଲେନ୍ସ ଦ୍ଵାରା ହେଉଥିବା ଅଭିସାରଣ ବା ଅପସାରଣର ମାତ୍ରାକୁ (ବା ଫୋକସ୍ ଦୂରତାର ବିଲୋମୀକୁ) ଲେନ୍ସର ପାୱାର କହନ୍ତି। 📝 Answer 23) ଲେନ୍ସର ଫୋକସ ଦୂରତା 1.0 ମି ହେଲେ ତା’ର ପାୱାର 1 ଡାୟପ୍ଟର ହୋଇଥାଏ। 📝 Answer 24) ଦର୍ପଣ ସୂତ୍ର: $1/v + 1/u = 1/f$। ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ସୂତ୍ର: $m = -v/u$। 📝 Answer 25) ଲେନ୍ସ ସୂତ୍ର: $1/v - 1/u = 1/f$। ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ସୂତ୍ର: $m = v/u$।

www.WithTeachers.in : 3 Mark Questions (20 Questions - Question with Answer)

❓ Question. 1: ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଯେକୌଣସି ୩ଟି ବ୍ୟବହାର ଲେଖ।
📝 Answer 1)
୧- ଟର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ଯାନର ଶୀର୍ଷଆଲୋକରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ ପାଇବା ପାଇଁ।
୨- ଦାଢ଼ି କାଟିଲା ବେଳେ ମୁହଁର ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପାଇଁ।
୩- ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ରୋଗୀର ଦାନ୍ତର ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

❓ Question. 2: ନୂତନ କାର୍ଟେସିଆନ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଦୂରତା ମାପିବାର ୩ଟି ନିୟମ ଲେଖ।
📝 Answer 2)
୧- ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବଦା ଦର୍ପଣର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଏ।
୨- ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ରହିଥିବା ଦୂରତାଗୁଡିକ ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍‌ଠାରୁ ମପାଯାଏ।
୩- ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷର ଉପର ଆଡ଼କୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚତା ମପାଯାଏ ତାକୁ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ନିଆଯାଏ।

❓ Question. 3: ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ ଯୋଗୁଁ ଘଟୁଥିବା ୩ଟି ଦୈନନ୍ଦିନ ଘଟଣା ଲେଖ।
📝 Answer 3)
୧- ଜଳାଶ୍ରୟଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମଳ ଜଳକୁ ଚାହିଁଲେ ତା’ର ନିମ୍ନ ପୃଷ୍ଠ ଟିକେ ଉପରକୁ ଉଠିଲାପରି ଜଣାପଡ଼େ।
୨- କାଚଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଜଳ ଭିତରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ପେନ୍ସିଲ ବ୍ୟବଧାନ ନିକଟରେ ବଙ୍କେଇଲା ପରି ଜଣାପଡ଼େ।
୩- କାଚ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ନେଇ ସେଥିରେ ଲେମ୍ବୁକୁ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଆକାର ବଢ଼ିଗଲା ପରି ଜଣାପଡ଼େ।

❓ Question. 4: ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ (Refractive Index) କିପରି ଆଲୋକର ବେଗ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ?
📝 Answer 4) ଦୁଇଟି ମାଧ୍ୟମ ଭିତରେ ଆଲୋକ ସଞ୍ଚାରଣର ଆପେକ୍ଷିକ ବେଗ ସହିତ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରଥମ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଗ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଗର ଅନୁପାତ ଦ୍ବାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ($n_{21} = v_1 / v_2$)।

❓ Question. 5: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଓ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ୩ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
📝 Answer 5)
୧- ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ଧାର ଅଂଶଠାରୁ ଅଧିକ ମୋଟା ଥାଏ, ମାତ୍ର ଅବତଳ ଲେନ୍ସର ଧାର ଅଂଶ ମୋଟା ଥାଏ।
୨- ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଚ୍ଛକୁ କେନ୍ଦ୍ରାଭିମୁଖୀ କରେ, ମାତ୍ର ଅବତଳ ଅପସାରଣ କରେ। ୩- ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ମାତ୍ର ଅବତଳ ଲେନ୍ସର ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ।

❓ Question. 6: ପରିବର୍ଦ୍ଧନ (Magnification) କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ସଙ୍କେତର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
📝 Answer 6) ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଉଚ୍ଚତା ଓ ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତାର ଅନୁପାତକୁ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ କୁହାଯାଏ। ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ମୂଲ୍ୟ ସହିତ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାସ୍ତବ ହୋଇଥାଏ। ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ହୋଇଥାଏ।

❓ Question. 7: ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁ $C$ ଠାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେବ?
📝 Answer 7) ଯଦି ବସ୍ତୁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର ($C$) ଠାରେ ଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମଧ୍ୟ $C$ ଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହିତ ସମାନ ଥାଏ।
ପ୍ରତିବିମ୍ବଟି ବାସ୍ତବ ଏବଂ ଓଲଟା ଅଟେ।

❓ Question. 8: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସରେ ବସ୍ତୁ $2F_1$ ଠାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
📝 Answer 8)
ବସ୍ତୁ $2F_1$ ଠାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଲେନ୍ସର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ $2F_2$ ଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ବସ୍ତୁ ସହିତ ସମାନ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରତିବିମ୍ବଟି ବାସ୍ତବ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରକୃତିର ହୋଇଥାଏ।

❓ Question. 9: ବାୟୁରେ ଆଲୋକର ବେଗ ଏବଂ କାଚରେ ଆଲୋକର ବେଗ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?
📝 Answer 9) ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ (ବାୟୁରେ) ଆଲୋକର ବେଗ ସର୍ବାଧିକ ($3 \times 10^8$ ମି/ସେ) ଅଟେ। ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ଲଘୁ ମାଧ୍ୟମରୁ ଘନ ମାଧ୍ୟମକୁ (ଯେପରିକି କାଚ) ଗତିକଲେ ତାହାର ବେଗ କମିଯାଏ। କାଚର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ 1.52, ତେଣୁ କାଚରେ ବେଗ ବାୟୁ ଅପେକ୍ଷା କମ୍।

❓ Question. 10: ଲେନ୍ସର ପାୱାର ବିଷୟରେ ବୁଝାଅ।
📝 Answer 10) ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରଣ ବା ଅଭିସାରଣ କରିବାର ଦକ୍ଷତାକୁ ଲେନ୍ସର ପାୱାର କହନ୍ତି। ଏହା ଫୋକସ୍ ଦୂରତାର ବିଲୋମୀ ($P=1/f$) ଅଟେ। ଏହାର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ହେଉଛି ଡାୟପ୍ଟର ($D$)।

❓ Question. 11: ଆୟତାକାର କାଚ ସ୍ଲାବ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସରଣ ବେଳେ ନିର୍ଗତ ରଶ୍ମି କିପରି ହୁଏ?
📝 Answer 11) ଆୟତାକାର କାଚ ସ୍ଲାବ୍‌ର ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ସମାନ୍ତର ପୃଷ୍ଠ ଥାଏ। ଏହି ପୃଷ୍ଠରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ବାଙ୍କିଯିବାର ପରିମାଣ ସମାନ ଓ ବିପରୀତ ଅଟେ। ଏହି କାରଣରୁ ନିର୍ଗତ ରଶ୍ମି ଆପତିତ ରଶ୍ମିର ଦିଗ ସହିତ ସମାନ୍ତର ହୋଇ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

❓ Question. 12: ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ଓ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଘନତା ମଧ୍ୟରେ କି ପ୍ରଭେଦ ଅଛି?
📝 Answer 12) ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଘନତା ସହ ସମାନ ନୁହେଁ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, କିରୋସିନର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ଜଳଠାରୁ ଅଧିକ ତେଣୁ ତାହାର ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ଅଧିକ। ମାତ୍ର କିରୋସିନ୍‌ର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଘନତା ଜଳ ତୁଳନାରେ କମ୍ ଅଟେ।

❓ Question. 13: ବସ୍ତୁଟି ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ହେବ?
📝 Answer 13) ବସ୍ତୁ ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଫୋକସ୍ $F$ ଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ବା ବିନ୍ଦୁ ସମ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବଟି ବାସ୍ତବ ଏବଂ ଓଲଟା ଅଟେ।

❓ Question. 14: ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣର ସ୍ନେଲଙ୍କ ନିୟମଟି କ’ଣ ଲେଖ।
📝 Answer 14) ଆଲୋକ ପ୍ରତିସରଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦୁଇଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣର ସାଇନ୍ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣର ସାଇନର ଅନୁପାତ ଏକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ। ଏହି ନିୟମକୁ ସ୍ନେଲଙ୍କ ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ କୁହାଯାଏ ($\sin i / \sin r = \text{ସ୍ଥିରାଙ୍କ}$)।

❓ Question. 15: ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସର ପାୱାର +2.0 D ହେଲେ, ଏହା କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ଓ ଏହାର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା କେତେ?
📝 Answer 15) ପାୱାର ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଅଟେ। ଫୋକସ୍ ଦୂରତା $f = 1/P = 1/2.0$ ମିଟର ଅଟେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା 0.50 ମିଟର (ବା 50 ସେମି) ଅଟେ।

❓ Question. 16: ଏକାଧିକ ଲେନ୍ସ ମିଶ୍ରିତ କଲେ ମୋଟ ପାୱାର କିପରି ହିସାବ କରାଯାଏ?
📝 Answer 16) ଯଦି $P_1, P_2, P_3$ ପାୱାର ବିଶିଷ୍ଟ ଲେନ୍ସ ଗୁଡିକୁ ମିଶ୍ରିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଲେନ୍ସ ସମୂହର ମୋଟ ପାୱାର ସେମାନଙ୍କର ବୀଜଗାଣିତିକ ଯୋଗଫଳ ସହ ସମାନ। ସୂତ୍ର ହେଉଛି: $P = P_1 + P_2 + P_3 + ...$।

❓ Question. 17: କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ଵାରକ ବିଶିଷ୍ଟ ପତଳା ଲେନ୍ସ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
📝 Answer 17) ଲେନ୍ସ ମଝିରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ବୃତ୍ତାକାର ପରିସୀମାର ବ୍ୟାସକୁ ଲେନ୍ସର ଦ୍ବାରକ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଲେନ୍ସଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ଵାରକ ତାଙ୍କ ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍ ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ଵାରକ ବିଶିଷ୍ଟ ପତଳା ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ।

❓ Question. 18: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁ ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
📝 Answer 18) ବସ୍ତୁ ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣ ପଛପଟେ ଫୋକସ୍ ବିନ୍ଦୁ ($F$) ଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିନ୍ଦୁସମ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ଅଟେ।

❓ Question. 19: ଯଦି ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସର ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ଅଧିକ ହୁଏ ତେବେ କ’ଣ ହେବ?
📝 Answer 19) ଯାହାର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ଅଧିକ ତାହା ଅଧିକ ଆଲୋକୀୟ ଘନ ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ। ଘନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକର ବେଗ କମ୍ ଥାଏ। ତେଣୁ ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ଅଧିକ ବଙ୍କେଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

❓ Question. 20: ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର ଦେଇ ଗଲେ କ’ଣ ହୁଏ?
📝 Answer 20) ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର ଦେଇ ଯାଉଥିବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର କୌଣସି ବିପଥନ ହୁଏନି। ରଶ୍ମି ବିନା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସିଧା ଗତି କରେ ଓ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

www.WithTeachers.in : 4 Mark Questions (8 Questions - Question with Answer)

❓ Question. 1: ପ୍ରତିସରଣର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କର ଏବଂ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ (Refractive Index) ବିଷୟରେ ବୁଝାଅ।
📝 Answer 1) ଆଲୋକ ପ୍ରତିସରଣର ଦୁଇଟି ନିୟମ ହେଲା:
(i) ଆପତିତ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିସୃତ ରଶ୍ମି ଓ ଆପତନ ବିନ୍ଦୁ ଠାରେ ଦୁଇଟି ସ୍ଵଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମର ବ୍ୟବଧାନପୃଷ୍ଠ ପ୍ରତି ଅଙ୍କିତ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହେ।
(ii) ଦୁଇଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ଓ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣର ଆଲୋକ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣର ସାଇନ୍ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣର ସାଇନର ଅନୁପାତ ଏକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ ଅଟେ। ଏହି ସ୍ଥିରାଙ୍କକୁ ପ୍ରଥମ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ କୁହାଯାଏ।
ଏହାକୁ $n_{21} = v_1 / v_2$ ଦ୍ବାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ।

❓ Question. 2: ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣର ନୂତନ କାର୍ଟେସିଆନ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଥା ବିଷୟରେ ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଲେଖ।
📝 Answer 2) ଏହି ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍‌କୁ ମୂଳବିନ୍ଦୁ ନିଆଯାଏ।
(i) ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବଦା ଦର୍ପଣର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଏ।
(ii) ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ରହିଥିବା ଦୂରତାଗୁଡିକ ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍‌ଠାରୁ ମପାଯାଏ।
(iii) ମୂଳ ବିନ୍ଦୁର ଡାହାଣ ଆଡ଼କୁ (+ X ଅକ୍ଷ) ମପାଯାଉଥିବା ଦୂରତା ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଓ ବାମ ଆଡ଼କୁ (- X ଅକ୍ଷ) ମପାଯାଉଥିବା ଦୂରତା ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ନିଆଯାଏ।
(iv) ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷର ଉପର ଆଡ଼କୁ (+ Y ଅକ୍ଷ) ଦୂରତା ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଓ ତଳ ଆଡ଼କୁ (- Y ଅକ୍ଷ) ଦୂରତା ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ନିଆଯାଏ।

❓ Question. 3: ଲେନ୍ସର ପାୱାର କ’ଣ? ଏହାର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ କ’ଣ? ଲେନ୍ସ ସମୂହର ମୋଟ ପାୱାର କିପରି କାଢ଼ିବେ?
📝 Answer 3) ଲେନ୍ସ ଦ୍ଵାରା ହେଉଥିବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ଅଭିସାରଣ ବା ଅପସାରଣର ମାତ୍ରାକୁ ଲେନ୍ସର ପାୱାର କହନ୍ତି। ଏହା ଫୋକସ୍ ଦୂରତାର ବିଲୋମୀ ଅଟେ ($P=1/f$)। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ଲେନ୍ସର ପାୱାରର ଏକକ ହେଉଛି ଡାୟପ୍ଟର (Diopter)। ଏକାଧିକ ଲେନ୍ସ ମିଶ୍ରିତ କଲେ ସେହି ଲେନ୍ସ ସମୂହର ମୋଟ ପାୱାର ଗୋଟିକିଆ ଲେନ୍ସ ଗୁଡିକର ପାୱାରର ବୀଜଗାଣିତିକ ଯୋଗଫଳ ଅଟେ ($P = P_1 + P_2 + P_3...$)।

❓ Question. 4: ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପ୍ରକୃତି ବସ୍ତୁ P ଓ F ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ କିପରି ହେବ?
📝 Answer 4) ଯଦି ବସ୍ତୁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ପୋଲ୍ ($P$) ଓ ଫୋକସ୍ ($F$) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣ ପଛପଟେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁ ତୁଳନାରେ ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପ୍ରକୃତି ଆଭାସୀ ଏବଂ ସଳଖ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ମୁହଁର ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

❓ Question. 5: ଗୋଟିଏ ଯାନରେ ଲାଗିଥିବା ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ 3.00 ମି ଅଟେ। ଗୋଟିଏ ବସ୍ 5.00 ମି ଦୂରରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ସ୍ଥିତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

📝 Answer 5) ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ $R = +3.00$ ମି। ଫୋକସ୍ ଦୂରତା $f = R/2 = +1.50$ ମି। ବସ୍ତୁ ଦୂରତା $u = -5.00$ ମି। ଦର୍ପଣ ସୂତ୍ର $1/v + 1/u = 1/f$ ଅନୁସାରେ, $1/v = 1/f - 1/u = 1/1.50 - 1/(-5.00) = 1/1.50 + 1/5.00$। ସମାଧାନ କଲେ $1/v = 6.5/7.5$, ତେଣୁ $v = +1.15$ ମି। ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ପଛପଟେ 1.15 ମି ଦୂରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ।

❓ Question. 6: ରଶ୍ମିଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ ପାଇଁ କେଉଁ ୩ଟି ନିୟମ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ?

📝 Answer 6) ୧- ମୁଖ୍ୟ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ଥିବା ରଶ୍ମି ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଲେ ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ ଦେଇ ଗତିକରେ। ୨- ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ ଦେଇ ଗତି କରୁଥିବା ରଶ୍ମି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ପ୍ରମୁଖ ଅକ୍ଷ ସହିତ ସମାନ୍ତର ହୋଇ ଗତି କରେ। ୩- ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର ଦେଇ ଗତିକରୁଥିବା ରଶ୍ମି ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ ସେହି ପଥ ଦେଇ ଫେରିଯାଏ।

❓ Question. 7: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସରେ ବସ୍ତୁ ଯଦି ଫୋକସ୍ $F_1$ ଠାରେ ଥାଏ ତେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ହେବ?

📝 Answer 7) ବସ୍ତୁ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର ଫୋକସ୍ $F_1$ ଠାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପ୍ରକୃତି ବାସ୍ତବ ଓ ଓଲଟା ଅଟେ। ସମାନ୍ତର ପ୍ରତିସୃତ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ତ ଦୂରତାରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି।

❓ Question. 8: ଅବତଳ ଲେନ୍ସରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମ୍ପର୍କରେ ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଲେଖ।

📝 Answer 8) ୧- ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସର୍ବଦା ବସ୍ତୁ ଥିବା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ୨- ଏହା ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ। ୩- ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ସର୍ବଦା ବସ୍ତୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାୟିତ ହୋଇଥାଏ। ୪- ବସ୍ତୁ ଅନନ୍ତରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଫୋକସ୍ $F_1$ ଠାରେ ବିନ୍ଦୁ ସମ ଆକାରରେ ରହେ।

www.WithTeachers.in : 📝 ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) 📝

ବିସମୟ: ୪୫ ମିନିଟ୍ | ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା: ୨୫ ମାର୍କ

(ଏହି ବିଭାଗରେ ଥିବା ୩୦ଟି ବିଭିନ୍ନ ମାର୍କର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ବିନା ଦିଆଯାଇଛି - 30 questions in different marks without answers)

I. ବହୁ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ (MCQ) - 1 Mark Each

❓ Question. 1: ଆଲୋକର ବେଗ କେଉଁ ମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ବାଧିକ?

(a) କାଚ (b) ଜଳ © ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ (d) ହୀରା

❓ Question. 2: ଦର୍ପଣର ବକ୍ରତା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ 20 ସେମି ହେଲେ, ଫୋକସ୍ ଦୂରତା କେତେ?

(a) 10 ସେମି (b) 40 ସେମି © 5 ସେମି (d) 20 ସେମି

❓ Question. 3: ଲେନ୍ସର ପାୱାରର ଏକକ କ’ଣ?

(a) ମିଟର (b) ସେଣ୍ଟିମିଟର © ଡାୟପ୍ଟର (d) ୱାଟ୍

❓ Question. 4: ହୀରାର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ କେତେ?

(a) 1.33 (b) 1.52 © 2.42 (d) 1.00

❓ Question. 5: ଗାଡ଼ିର ପଛପାଖ ଦେଖିବାକୁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଲାଗିଥାଏ?

(a) ଅବତଳ (b) ସମତଳ © ଉତ୍ତଳ (d) ବାଇଫୋକାଲ୍

❓ Question. 6: ପରିବର୍ଦ୍ଧନର ସୂତ୍ର ଦର୍ପଣ ପାଇଁ କ’ଣ?

(a) $v/u$ (b) $-v/u$ © $u/v$ (d) $1/v$

❓ Question. 7: ଅବତଳ ଲେନ୍ସ କିପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦିଏ?

(a) ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ (b) ବାସ୍ତବ ଓ ଓଲଟା © କେବଳ ବାସ୍ତବ (d) ଆକାରରେ ବଡ଼

❓ Question. 8: $P = +2.0 D$ ହେଲେ, ଲେନ୍ସଟି କି ପ୍ରକାର?

(a) ଅବତଳ (b) ଉତ୍ତଳ © ସମତଳ (d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ

❓ Question. 9: ବାୟୁର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ପାଖାପାଖି କେତେ?

(a) 1.0003 (b) 1.33 © 1.50 (d) 2.42

❓ Question. 10: ଲେନ୍ସ ସୂତ୍ର କେଉଁଟି?

(a) $1/v + 1/u = 1/f$ (b) $1/v - 1/u = 1/f$ © $v+u = f$ (d) $v/u = f$

II. ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ (2 Marks Each)

❓ Question. 11: ଆଲୋକର ଦ୍ୱୈତ ପ୍ରକୃତି ବୁଝାଅ।

❓ Question. 12: ସ୍ନେଲଙ୍କ ନିୟମଟି ଲେଖ।

❓ Question. 13: ଲେନ୍ସର ଦ୍ୱାରକ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?

❓ Question. 14: ଆଲୋକୀୟ ଘନତା କ’ଣ?

❓ Question. 15: ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସର ପାୱାର 1 ଡାୟପ୍ଟର କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

❓ Question. 16: ପ୍ରତିଫଳନର ଦୁଇଟି ନିୟମ ଲେଖ।

❓ Question. 17: ନିର୍ଗତ ରଶ୍ମି ଓ ଆପତିତ ରଶ୍ମି କାଚ ସ୍ଲାବରେ କାହିଁକି ସମାନ୍ତର ହୁଅନ୍ତି?

❓ Question. 18: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ପ୍ରମୁଖ ଫୋକସ୍ କ’ଣ?

❓ Question. 19: ଯଦି ଲେନ୍ସର $f = -15$ ସେମି ହୁଏ, ତେବେ ତାହା କେଉଁ ଲେନ୍ସ?

❓ Question. 20: ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କର ସୂତ୍ର ଲେଖ।

III. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ (3 Marks Each)

❓ Question. 21: କାର୍ଟେସିଆନ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଦୂରତା ମାପିବାର ୩ଟି ନିୟମ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

❓ Question. 22: ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ତିନୋଟି ବ୍ୟବହାର ଲେଖ।

❓ Question. 23: ଲେନ୍ସ ପାୱାର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ଫୋକସ୍ ଦୂରତା ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର।

❓ Question. 24: କିରୋସିନ୍ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ କାହାର ଆଲୋକୀୟ ଘନତା ଅଧିକ ଏବଂ କାହିଁକି?

❓ Question. 25: ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଓ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝାଅ।

IV. ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ନ (4 Marks Each)

❓ Question. 26: ଆୟତାକାର କାଚ ସ୍ଲାବ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ କିପରି ହୁଏ ବୁଝାଇ ଲେଖ।

❓ Question. 27: ଦର୍ପଣ ସୂତ୍ର ଓ ଲେନ୍ସ ସୂତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ସହ ପରିବର୍ଦ୍ଧନର ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

❓ Question. 28: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁ ପରିମିତ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ରଶ୍ମିଚିତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ଦର୍ଶାଅ।

❓ Question. 29: ଗୋଟିଏ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା 15 ସେମି। 25 ସେମି ଦୂରରେ ବସ୍ତୁ ଥିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରକୃତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

❓ Question. 30: ପ୍ରତିସରଣର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାଅ।

www.WithTeachers.in କୁ ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ପାଇଁ!