www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 1: 1 Mark Questions (30 Questions - End Answers)

(ଏଠାରେ 3 ପ୍ରକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି: ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର, ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ ଓ ଠିକ୍/ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ)

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ:

❓.1 ମସ୍ତିଷ୍କର ବାହ୍ୟ ଆବରଣକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓.2 ଶରୀରର ‘ଜୈବିକ ଘଡ଼ି’ କେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ କୁହାଯାଏ?

❓.3 କେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦ ହରମୋନ୍ ଫଳ ପାଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?

❓.4 ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?

❓.5 ମଣିଷ ଶରୀରରେ କେତେ ଯୋଡ଼ା କରୋଟି ସ୍ନାୟୁ ଅଛି?

❓.6 ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ କେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହୁଏ?

❓.7 ମୂଳର ଆଲୋକର ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଗତି କରିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓.8 ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓.9 ଦୁଇଟି ସ୍ନାୟୁକୋଷର ମିଳନ ସ୍ଥଳକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

❓.10 ବେଙ୍ଗଫୁଲାର ରୂପାନ୍ତରଣ ପାଇଁ କେଉଁ ହରମୋନ୍ ଦରକାର?

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:

❓.11 ଉଦ୍ଭିଦରେ ବୃଦ୍ଧି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ____ କୁହାଯାଏ।

❓.12 ମସ୍ତିଷ୍କର ____ ଅଂଶ ଶରୀରର ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ।

❓.13 ବାମନତା ରୋଗ ____ ହରମୋନ୍ ର ଅଭାବରୁ ହୁଏ।

❓.14 ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଏବଂ ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ମସ୍ତିଷ୍କର ____ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।

❓.15 ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧରୁ ____ ନାମକ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ।

❓.16 ଫ୍ଲୋରିଜେନ୍ ଉଦ୍ଭିଦରେ ____ ଧରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

❓.17 ମସ୍ତିଷ୍କର ନିଳୟରେ ____ ରସ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥାଏ।

❓.18 ଯୁବକ୍ରାନ୍ତି ପରେ ପୁରୁଷ ଶରୀରରେ ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଲକ୍ଷଣ ____ ହରମୋନ୍ ପ୍ରକାଶ କରେ।

❓.19 ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଦୁଇଟି ____ ର ଉପରିଭାଗକୁ ଲାଗି ରହିଛି।

❓.20 ଲାଜକୁଳୀ ଲତାରେ ସ୍ପର୍ଶଜନିତ ଗତିକୁ ____ କୁହାଯାଏ।

ଠିକ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ:

❓.21 ଆବ୍‌ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ ଏକ ବୃଦ୍ଧି ସହାୟକ ହରମୋନ୍।

❓.22 ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି ଅଟେ।

❓.23 କାଣ୍ଡର ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରତିକୂଳ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ।

❓.24 ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ ନଥାଏ।

❓.25 ମସ୍ତିଷ୍କର ଓଜନ ପ୍ରାୟ 1500 ଗ୍ରାମ୍ ଅଟେ।

❓.26 ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଏ।

❓.27 ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା ମୁଖ୍ୟତଃ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।

❓.28 ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ବେକର ତଳ ଭାଗରେ ଥାଏ।

❓.29 ଐଚ୍ଛିକ କ୍ରିୟା ସ୍ୱୟଂକ୍ରିୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।

❓.30 ମେଲାଟୋନିନ୍ ହରମୋନ୍ ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ବାହାରେ।

✅ ଉତ୍ତର (Answers for 1 Mark Questions):

✅.1 ମେନିଞ୍ଜେସ୍, ✅.2 ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି, ✅.3 ଏଥିଲିନ୍, ✅.4 ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି, ✅.5 12 ଯୋଡ଼ା, ✅.6 ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ, ✅.7 ପ୍ରତିକୂଳ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ, ✅.8 ଆକ୍‌ସନ୍, ✅.9 ସିନାପ୍‌ସ୍, ✅.10 ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍, ✅.11 ଫାଇଟୋହରମୋନ୍, ✅.12 ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ, ✅.13 ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ (GH), ✅.14 ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ, ✅.15 HCG, ✅.16 ଫୁଲ, ✅.17 ସେରିବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ୍, ✅.18 ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍, ✅.19 ବୃକ୍‌କ, ✅.20 ଅନ୍ତର୍କୁଞ୍ଚନ ଗତି, ✅.21 ଭୁଲ୍, ✅.22 ଠିକ୍, ✅.23 ଭୁଲ୍, ✅.24 ଠିକ୍, ✅.25 ଠିକ୍, ✅.26 ଭୁଲ୍, ✅.27 ଠିକ୍, ✅.28 ଠିକ୍, ✅.29 ଭୁଲ୍, ✅.30 ଠିକ୍।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 2: 2 Mark Questions (25 Questions - End Answers)

❓.1 ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ କ’ଣ?

❓.2 ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ କ’ଣ?

❓.3 ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?

❓.4 ଅନ୍ତର୍କୁଞ୍ଚନ ଗତି କ’ଣ?

❓.5 ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା କ’ଣ?

❓.6 ସିନାପ୍‌ସ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

❓.7 ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ବହିଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।

❓.8 ହରମୋନ୍ ଓ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

❓.9 ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କହନ୍ତି ଓ କାହିଁକି?

❓.10 ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ଓ କାହିଁକି?

❓.11 ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କର ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

❓.12 ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

❓.13 ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ ର ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

❓.14 ବାମନତା ଓ ଅତିକାୟତ୍ୱ କାହିଁକି ହୁଏ?

❓.15 ମଧୁମେହ ରୋଗ କାହିଁକି ହୁଏ?

❓.16 HCG ହରମୋନ୍ ର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ?

❓.17 ସ୍ନାୟୁକୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ କାହିଁକି?

❓.18 ଫେରନ୍ତାସଙ୍କେତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Feedback control) କ’ଣ?

❓.19 ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ କ’ଣ?

❓.20 ବୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସକ ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

❓.21 କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର କାହାକୁ ନେଇ ଗଠିତ?

❓.22 ସେନ୍‌ସରୀ ସ୍ନାୟୁ ଓ ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

❓.23 ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିର ଅବସ୍ଥିତି କେଉଁଠି ଓ ଏହା କି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ?

❓.24 ଡିମ୍ବାଶୟରୁ କ୍ଷରିତ ଦୁଇଟି ହରମୋନ୍ ର ନାମ ଲେଖ।

❓.25 ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି କେଉଁଠାରେ ଥାଏ ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର (Answers for 2 Mark Questions):

✅.1 ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି, ବିକାଶ ଓ ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ କୁହାଯାଏ।

✅.2 ବାହ୍ୟ ଆଲୋକ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦର ଅଙ୍ଗ (କାଣ୍ଡ/ମୂଳ) ଗତି କରିବାକୁ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ।

✅.3 ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ ପ୍ରଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ତଳକୁ ଓ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଗତି କରିବାକୁ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ।

✅.4 ଛୁଇଁବା ବା ସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ଉଦ୍ଦୀପନା ଯୋଗୁଁ ଉଦ୍ଭିଦରେ ହେଉଥିବା ଦ୍ରୁତ ରାସାୟନିକ ଗତିକୁ ଅନ୍ତର୍କୁଞ୍ଚନ ଗତି କହନ୍ତି (ଉଦାହରଣ: ଲାଜକୁଳୀ ଲତା)।

✅.5 ମସ୍ତିଷ୍କର ବିନା ଅଗୋଚରରେ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ।

✅.6 ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଆକ୍‌ସନ୍ ଶେଷଭାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ର ମିଳନ ସ୍ଥଳକୁ ସିନାପ୍‌ସ୍ କହନ୍ତି।

✅.7 ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ନାଳବିହୀନ ଓ ଏଥିରୁ ହରମୋନ୍ ବାହାରେ। ବହିଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ନାଳଯୁକ୍ତ ଓ ଏଥିରୁ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ବାହାରେ।

✅.8 ହରମୋନ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିସାରିବା ପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ନଷ୍ଟ ନହୋଇ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

✅.9 ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟକୁ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କହନ୍ତି କାରଣ ଏଥିରୁ ଉଭୟ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଓ ହରମୋନ୍ (ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍) କ୍ଷରିତ ହୁଏ।

✅.10 ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କହନ୍ତି କାରଣ ଏଥିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍ ଆକସ୍ମିକ ଭୟ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ସମୟରେ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରେ।

✅.11 ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ ଶରୀରରେ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି, ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା/ତାପ ପରି ଉଦ୍ଦୀପନା ଗ୍ରହଣ କରେ।

✅.12 ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନ (Balance) ଏବଂ ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ।

✅.13 ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ, କାଶ ଓ ବାନ୍ତି ପରି ଅନୈଚ୍ଛିକ କ୍ରିୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

✅.14 ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ (GH) କମ୍ ବାହାରିଲେ ବାମନତା ଓ ଅଧିକ ବାହାରିଲେ ଅତିକାୟତ୍ୱ ହୁଏ।

✅.15 ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟରୁ ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ହରମୋନ୍ କମ୍ କ୍ଷରିତ ହେଲେ ରକ୍ତରେ ସୁଗାର ବଢ଼ି ମଧୁମେହ ରୋଗ ହୁଏ।

✅.16 ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧରୁ HCG କ୍ଷରିତ ହୁଏ ଯାହା ଗର୍ଭସଂଚାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।

✅.17 ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ ନଥିବାରୁ ଏହା ବିଭାଜିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

✅.18 ଶରୀରର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥିର କ୍ଷରଣ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଫେରନ୍ତାସଙ୍କେତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କହନ୍ତି।

✅.19 ଉଦ୍ଭିଦର ଫୁଲ ଧରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଲୋକର ଅବଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ କୁହାଯାଏ।

✅.20 ଏଥିଲିନ୍ ଏବଂ ଆବ୍‌ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଫୁଲ/ଫଳ ଝଡ଼ାନ୍ତି।

✅.21 କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ।

✅.22 ସେନ୍‌ସରୀ ସ୍ନାୟୁ ଗ୍ରାହୀ ଅଙ୍ଗରୁ ବାର୍ତ୍ତା ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ନିଏ, କିନ୍ତୁ ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଆଦେଶ ପେଶୀକୁ ଆଣେ।

✅.23 ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ବେକର ଶ୍ୱାସନଳୀର ଦୁଇ ପଟେ ଥାଏ ଏବଂ ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ।

✅.24 ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟିରନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ।

✅.25 ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଅଗ୍ରମସ୍ତିଷ୍କର ଛାତରେ ଥାଏ ଏବଂ ମେଲାଟୋନିନ୍ ହରମୋନ୍ ଛାଡ଼ି ନିଦ୍ରା ଓ ଯୁବକ୍ରାନ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 3: 3 Mark Questions (20 Questions With Answers)

❓.1 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଅକ୍‌ସିନ୍ ହରମୋନ୍ ର ପ୍ରଭାବ କିପରି ହୁଏ?

✅ ଉତ୍ତର: ଅକ୍‌ସିନ୍ ଉଦ୍ଭିଦର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ କୋଷ ପ୍ରସାରଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି କରାଏ। ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନରେ ଏହା ଆଲୋକର ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଯାଇ ସେପଟେ କୋଷ ବୃଦ୍ଧି କରାଏ ଫଳରେ ଗଛ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ବଙ୍କେଇ ଯାଏ।

❓.2 କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।

✅ ଉତ୍ତର: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର (CNS) ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏବଂ ଏହା ଶରୀରର ମୁଖ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରକ। ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର (PNS) କରୋଟି ସ୍ନାୟୁ (12 ଯୋଡ଼ା) ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ସ୍ନାୟୁ (31 ଯୋଡ଼ା) କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଯାହା CNS ସହ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗକୁ ଯୋଡ଼େ।

❓.3 ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ (Reflex arc) ର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ଟି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ: 1) ଗ୍ରାହୀ ଅଙ୍ଗ (ଯାହା ଆଘାତ ଅନୁଭବ କରେ), 2) ସେନ୍‌ସରୀ ସ୍ନାୟୁ, 3) ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡ, 4) ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ, 5) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଅଙ୍ଗ ବା ପେଶୀ ଯାହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଏ।

❓.4 ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ସମ୍ବାଦ କିପରି ପ୍ରେରିତ ହୁଏ?

✅ ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମେ ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ବାର୍ତ୍ତା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍-ରାସାୟନିକ ଆବେଗରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଆକ୍‌ସନ୍ ଦେଇ ଯାଏ। ସିନାପ୍‌ସ୍ ପାଖରେ ଏସିଟିଲ୍‌କୋଲିନ୍ କ୍ଷରିତ ହୋଇ ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ କୋଷକୁ ପହଞ୍ଚେ।

❓.5 ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ଓ ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ଉଭୟ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟରୁ ବାହାରନ୍ତି। ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ରକ୍ତରେ ସୁଗାର ମାତ୍ରା କମ୍ କରେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମଧୁମେହ ନହୁଏ। ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ ରକ୍ତରେ ସୁଗାର ମାତ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଉଭୟ ରକ୍ତଶର୍କରାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖନ୍ତି।

❓.6 ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍ କାହିଁକି ଆପଦକାଳୀନ ହରମୋନ୍?

✅ ଉତ୍ତର: ଆକସ୍ମିକ ଭୟ, ଉତ୍ତେଜନା କିମ୍ବା ଆଘାତ ସମୟରେ ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ। ଏହା ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ଓ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ାଇ ଶରୀରକୁ ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।

❓.7 ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍ ର ଭୂମିକା ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର: ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଶ୍ୱାସନଳୀ ଦୁଇପଟେ ଥାଏ। ଏଥିରୁ ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍ ବାହାରେ ଯାହା କୋଷର ଅମ୍ଳଜାନ ବିନିଯୋଗ ବଢ଼ାଇ ଶକ୍ତି ତିଆରି କରେ। ବେଙ୍ଗଫୁଲାର ବେଙ୍ଗରେ ରୂପାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦରକାର।

❓.8 ମସ୍ତିଷ୍କର ମେନିଞ୍ଜେସ୍ ଓ ସେରିବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ୍ ରସ ର କାମ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ମେନିଞ୍ଜେସ୍ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିଥିବା ଆବରଣ ଅଟେ। ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ସେରିବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ୍ ରସ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ବାହ୍ୟ ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ତାକୁ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

❓.9 ଅଗ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ ର କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

✅ ଉତ୍ତର: ଅଗ୍ରମସ୍ତିଷ୍କରେ ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ, ଘ୍ରାଣପାଳି ଓ ଡାଇଏନ୍‌ସେଫାଲନ୍ ଥାଏ। ଏହା ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି, ଚିନ୍ତା ଶକ୍ତି, ତାପମାତ୍ରା, ରାଗ, ଭୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହ ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ।

❓.10 ଅନୈଚ୍ଛିକ କ୍ରିୟା ସ୍ୱୟଂକ୍ରିୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ?

✅ ଉତ୍ତର: ଆମ ଶରୀରର ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ, ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ଓ ପରିପାକ ଆମ ଇଚ୍ଛାରେ ନହୋଇ ଆପେ ଆପେ ହୁଏ। ସ୍ୱୟଂକ୍ରିୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡ ସହ ମିଶି ମସ୍ତିଷ୍କର ବିନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଚଲାଇଥାଏ।

❓.11 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ ର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଫୁଲ ଧରିବା ଆଲୋକର ଅବଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଯାହାକୁ ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ କହନ୍ତି। ସଠିକ୍ ଆଲୋକ ପାଇଲେ ‘ଫ୍ଲୋରିଜେନ୍’ ହରମୋନ୍ ଏବଂ ‘ଫାଇଟୋକ୍ରୋମ୍’ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ମିଶି ଫୁଲ ଫୁଟିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

❓.12 ଅନ୍ତର୍କୁଞ୍ଚନ ଗତି (Nastic movement) ଏବଂ ଅନୁବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ଅନୁବର୍ତ୍ତନ ଗତି (ଯଥା ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ) ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଓ ଧୀର ଅଟେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତର୍କୁଞ୍ଚନ ଗତି (ଯଥା ଲାଜକୁଳୀ ଲତା) ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲେ ତୁରନ୍ତ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ।

❓.13 ମହିଳାମାନଙ୍କର ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ବାହାରୁଥିବା ୨ଟି ହରମୋନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର: ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍: ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଲକ୍ଷଣ (ସ୍ତନ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥି ବିକାଶ) ପ୍ରକାଶ କରେ। ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟିରନ୍: ଗର୍ଭଧାରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ‘ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ହରମୋନ୍’ କୁହାଯାଏ।

❓.14 ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ ର ଅଭାବରେ କି ସମସ୍ୟା ହୁଏ?

✅ ଉତ୍ତର: ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ (ADH) ପିଟୁଇଟାରିରୁ କ୍ଷରିତ ହୁଏ ଯାହା ପରିସ୍ରାରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ କରେ। ଏହା କମ୍ ହେଲେ ଲୋକକୁ ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ଲାଗେ (ଦିନକୁ 20 ଲିଟର)। ଏହାକୁ ବହୁମୂତ୍ର ବା ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍ କୁହାଯାଏ।

❓.15 ଫେରନ୍ତାସଙ୍କେତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Feedback control) ର ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

✅ ଉତ୍ତର: ରକ୍ତରେ ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍ କମିଗଲେ ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ TSH ଛାଡ଼ିବାକୁ ପିଟୁଇଟାରିକୁ କହେ। TSH ଥାଇରଏଡ୍ କୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରେ। ମାତ୍ରା ସ୍ୱାଭାବିକ ହୋଇଗଲେ ଆପେ ଆପେ TSH କ୍ଷରଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।

❓.16 ମେଲାଟୋନିନ୍ ହରମୋନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର: ଏହା ପିନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ବାହାରେ। ଏହା ଆମ ଶରୀରର ଜୈବିକ ଘଡ଼ି ଭାବେ କାମ କରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଆମର ଶୋଇବା-ଉଠିବା ଚକ୍ରକୁ ଠିକ୍ ରଖେ। ଏହାଛଡ଼ା ଏହା ଯୁବକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଡିମ୍ବୋଦୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

❓.17 ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥିର ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଜାଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ (GH) ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଏହା କମ୍ ହେଲେ ପିଲା ‘ବାମନ’ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧିକ ହେଲେ ‘ଅତିକାୟତ୍ୱ’ (୮-୯ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚ) ହୋଇଯାଏ।

❓.18 ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ରେ ହରମୋନ୍ ର ପ୍ରଭାବ ବୁଝାଅ।

✅ ଉତ୍ତର: ଗଛକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ରଖିଲେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ହରମୋନ୍ କାଣ୍ଡ ଓ ମୂଳର ତଳ ଅଂଶରେ ଜମା ହୁଏ। କାଣ୍ଡରେ ହରମୋନ୍ ଅଧିକ ହେଲେ ସେପଟ ବଢ଼ି କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ବଙ୍କେଇ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୂଳରେ ହରମୋନ୍ ଅଧିକ ହେଲେ ବୃଦ୍ଧି କମ୍ ହୁଏ, ଫଳରେ ମୂଳ ତଳକୁ ବଙ୍କେଇ ଯାଏ।

❓.19 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଥିବା ବୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସକ ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକର କାମ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ଏଥିଲିନ୍ ଓ ଆବ୍‌ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି କମାନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଓ ପତ୍ରକୁ ପାଚିବାରେ ଏବଂ ଝଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହା ଗଛର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ।

❓.20 ସ୍ନାୟବିକ ଓ ରାସାୟନିକ ସମନ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର: ସ୍ନାୟବିକ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ନାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଶୀଘ୍ର (ତତକ୍ଷଣାତ୍) ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ରାସାୟନିକ ସମନ୍ୱୟ ହରମୋନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ଦେଇ ଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ମନ୍ଥର ଅଟେ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 4: 4 Marks Questions (8 Questions With Answers)

❓.1 ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

✅ ଉତ୍ତର:

ମସ୍ତିଷ୍କ ମୁଖ୍ୟତଃ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

• ଅଗ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ: ଏଥିରେ ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ ଥାଏ ଯାହା ସ୍ମୃତି, ଚିନ୍ତା, ଦେଖିବା ଓ ମନର ଆବେଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ ତାପମାତ୍ରା, ରାଗ, ଭୟ ଓ ପିଟୁଇଟାରିକୁ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ କରେ। ଘ୍ରାଣପାଳି ସୁଙ୍ଘିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

• ମଧ୍ୟମସ୍ତିଷ୍କ: ଏହା ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିକ୍ଷେପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

• ପଶ୍ଚମସ୍ତିଷ୍କ: ଏଥିରେ ଥିବା ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ ଶରୀରର ଭାରସାମ୍ୟ (ସନ୍ତୁଳନ) ରକ୍ଷା କରେ। ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ, ଓ ଅନୈଚ୍ଛିକ କ୍ରିୟା କଣ୍ଟ୍ରୋଲ କରେ।

❓.2 ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଗଠନ ଏବଂ ଏଥିରେ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରେରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର:

• ଗଠନ: ସ୍ନାୟୁକୋଷର ୩ଟି ଅଂଶ ଥାଏ: ୧) ସେଲବଡ଼ି (ନ୍ୟଷ୍ଟି ଥାଏ), ୨) ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ (ଛୋଟ ଶାଖା), ଓ ୩) ଆକ୍‌ସନ୍ (ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁ ଯାହାର ଶେଷରେ ଏଣ୍ଡ୍ ନବ୍ ଥାଏ)।

• କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରଥମେ ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ବାର୍ତ୍ତା ଗ୍ରହଣ କରେ। ତାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆବେଗରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଆକ୍‌ସନ୍ ଦେଇ ଯାଏ। ଆକ୍‌ସନ୍ ଶେଷରେ ସିନାପ୍‌ସ୍ ଥାଏ ଯେଉଁଠି ‘ଏସିଟିଲ୍‌କୋଲିନ୍’ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ କ୍ଷରିତ ହୋଇ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାୟୁକୋଷକୁ ପଠାଏ। ଏଥିରେ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ ନଥିବାରୁ ଏହା ବିଭାଜିତ ହୁଏନାହିଁ।

❓.3 ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥିର ଗଠନ ଓ ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହରମୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର:

ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥି ମସ୍ତିଷ୍କର ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ ସହ ଲାଗି ରହିଥାଏ। ଏହାର ୨ଟି ଖଣ୍ଡ ଅଛି:

• ଏଡିନୋହାଇପୋଫାଇସିସ୍: ଏଥିରୁ GH (ବୃଦ୍ଧି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ), PRL (କ୍ଷୀର ଉତ୍ପାଦନ), TSH (ଥାଇରଏଡ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ), ACTH (ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ), FSH ଓ LH (ପ୍ରଜନନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) କ୍ଷରିତ ହୁଏ।

• ନିଉରୋହାଇପୋଫାଇସିସ୍: ଏଥିରୁ ଅକ୍‌ସିଟୋସିନ୍ (ପ୍ରସବରେ ସାହାଯ୍ୟ) ଏବଂ ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ ବା ADH (ଜଳ ପୁନଃଶୋଷଣ କରି ବହୁମୂତ୍ର ରୋଗ ରୋକେ) କ୍ଷରିତ ହୁଏ।

❓.4 ଉଦ୍ଭିଦ ହରମୋନ୍ ବା ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ ର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

✅ ଉତ୍ତର:

ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ ପ୍ରକାରର:

1. ଅକ୍‌ସିନ୍: କାଣ୍ଡର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

2. ଜିବରେଲିନ୍: ଶାଖା ଓ କାଣ୍ଡର ଲମ୍ବ ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

3. ସାଇଟୋକାଇନିନ୍: ଦ୍ରୁତ କୋଷ ବିଭାଜନ କରାଏ।

4. ଏଥିଲିନ୍: ଫଳ ପାଚିବାରେ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

5. ଆବ୍‌ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍: ଏହା ଏକ ବୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସକ, ଯାହା ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଝଡ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

❓.5 ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ ଓ ଏକ୍ସୋକ୍ରାଇନ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟର ବିଶେଷତ୍ୱ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର:

• ଏକ୍ସୋକ୍ରାଇନ୍ (ବହିଃସ୍ରାବୀ): ନାଳଯୁକ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥି। ଏଥିରୁ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ (ଯଥା ଲାଳଗ୍ରନ୍ଥି)। ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

• ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ (ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ): ନାଳବିହୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି। ଏଥିରୁ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୋଇ ସିଧା ରକ୍ତରେ ମିଶେ (ଯଥା ଥାଇରଏଡ୍)। ହରମୋନ୍ କାମ ସରିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

• ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ: ଏହା ଉଭୟ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଓ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିଟା କୋଷରୁ ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ବାହାରେ।

❓.6 ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା ଓ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ କ’ଣ? ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।

✅ ଉତ୍ତର:

ମସ୍ତିଷ୍କର ବିନା ଅଗୋଚରରେ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ କ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା କହନ୍ତି।

• ଯେଉଁ ବାଟ ଦେଇ ଏହା ହୁଏ ତାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ କହନ୍ତି। (ଗ୍ରାହୀ ଅଙ୍ଗ -> ସେନ୍‌ସରୀ ସ୍ନାୟୁ -> ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡ -> ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ -> ପେଶୀ)।

• ଉଦାହରଣ: ତତଲା ଚଟୁରେ ହାତ ବାଜିଲେ ଗ୍ରାହୀ ଅଙ୍ଗ ଖବର ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡକୁ ପଠାଏ। ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ ଦେଇ ପେଶୀକୁ ହାତ ଘୁଞ୍ଚାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ, ଫଳରେ ଆମେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ହାତ ଟାଣିନେଉ।

❓.7 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ ଓ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ବୁଝାଇ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର:

• ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ: ଆଲୋକର ଉଦ୍ଦୀପନା ପାଇ ଗଛ ବଙ୍କେଇବା। କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ବଙ୍କେଇବା ‘ଅନୁକୂଳ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ’ ଓ ମୂଳ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଯିବା ‘ପ୍ରତିକୂଳ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ’।

• ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ: ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ ପ୍ରଭାବରେ ମୂଳ ତଳ ଆଡ଼କୁ (ଅନୁକୂଳ) ଓ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ (ପ୍ରତିକୂଳ) ଗତି କରିବା। ହରମୋନ୍ (ଅକ୍‌ସିନ୍) ସାନ୍ଦ୍ରତା ଯୋଗୁଁ ଏହି ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।

❓.8 ମାନବ ଶରୀରରେ ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଓ ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିର ଅବସ୍ଥିତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

✅ ଉତ୍ତର:

• ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି: ଏହା ଦୁଇଟି ବୃକ୍‌କର ଉପରିଭାଗରେ ଥାଏ। ଏଥିରୁ ‘ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍’ ହରମୋନ୍ ବାହାରେ। ଆକସ୍ମିକ ଭୟ, ଆଘାତ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ସମୟରେ ଏହା ଶରୀରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କହନ୍ତି।

• ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି: ଏହା ବେକର ଶ୍ୱାସନଳୀ ଦୁଇପଟେ ଥାଏ। ଏଥିରୁ ‘ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍’ ବାହାରେ ଯାହା କୋଷର ଅମ୍ଳଜାନ ବିନିଯୋଗ କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇ ଶକ୍ତି ତିଆରି କରେ ଓ ଶରୀରର ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ କରେ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 5: 30 Questions Practice Set (Without Answers)

.1. ମସ୍ତିଷ୍କର ଓଜନ କେତେ ଗ୍ରାମ୍?

.2. ଲାଜକୁଳୀ ଲତାରେ କି ଗତି ଦେଖାଯାଏ?

.3. ବାମନତା ରୋଗ ପାଇଁ କେଉଁ ହରମୋନ୍ ଦାୟୀ?

.4. ଅନୈଚ୍ଛିକ କ୍ରିୟା କେଉଁ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?

.5. କରୋଟି ସ୍ନାୟୁର ସଂଖ୍ୟା କେତେ?

.6. ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ର ଅଭାବରେ କେଉଁ ରୋଗ ହୁଏ?

.7. ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ କେଉଁଠୁ କ୍ଷରିତ ହୁଏ?

.8. ଅକ୍‌ସିଟୋସିନ୍ ର ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

.9. ସିନାପ୍‌ସ୍ କେଉଁଠାରେ ଥାଏ?

.10. ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ ର କାମ କ’ଣ?

.11. ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ ର ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

.12. HCG ର ବ୍ୟବହାର କ’ଣ?

.13. ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କହନ୍ତି?

.14. ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ ଉଦ୍ଭିଦରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ?

.15. ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ କି କି କାମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?

.16. ସେନ୍‌ସରୀ ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ମୋଟର୍ ସ୍ନାୟୁ ଭିତରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

.17. ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍ କୁ ଆପଦକାଳୀନ ହରମୋନ୍ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

.18. ଏସିଟିଲ୍‌କୋଲିନ୍ କ’ଣ ଓ ଏହା କେଉଁଠି କ୍ଷରିତ ହୁଏ?

.19. ଉଦ୍ଭିଦ ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ନାମ ଲେଖ।

.20. ପିନିଆଲ ଗ୍ରନ୍ଥି କେଉଁଠି ଥାଏ?

.21. ଅକ୍‌ସିନ୍ ର ପ୍ରଭାବ କିପରି ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନରେ ଦେଖାଯାଏ?

.22. ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଆବରଣ ଓ ରସ ର ନାମ ଲେଖ।

.23. ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଗଠନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

.24. ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା ର ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

.25. ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ୩ଟି ହରମୋନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

.26. ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

.27. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଥିବା ୫ଟି ହରମୋନ୍ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାମ ବୁଝାଅ।

.28. ରାସାୟନିକ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ସ୍ନାୟବିକ ସମନ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କର।

.29. ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ କ’ଣ? ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଦର୍ଶାଅ।

.30. ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋଚନା କର।

www.WithTeachers.in

📝 ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) 📝

ବିଷୟ: ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ (ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମନ୍ଵୟ) | ସମୟ: ୪୫ ମିନିଟ୍ | ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା: ୨୫ ମାର୍କ

Group - A: Multiple Choice Questions (MCQ) [1 × 5 = 5 Marks]

.1 ମସ୍ତିଷ୍କର କେଉଁ ଭାଗ ଶରୀରର ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ?

(a) ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ (b) ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ © ସୁଷୁମ୍ନାଶୀର୍ଷକ (d) ହାଇପୋଥାଲାମସ୍

.2 କେଉଁ ହରମୋନ୍ କମ୍ କ୍ଷରିତ ହେଲେ ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍ ହୁଏ?

(a) ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ (b) ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ © ଅକ୍‌ସିଟୋସିନ୍ (d) ଥାଇରକ୍‌ସିନ୍

.3 ଉଦ୍ଭିଦର ଫଳ ପାଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ହରମୋନ୍ କିଏ?

(a) ଅକ୍‌ସିନ୍ (b) ଏଥିଲିନ୍ © ଜିବରେଲିନ୍ (d) ସାଇଟୋକାଇନିନ୍

.4 ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ କ’ଣ ନଥାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାହା ବିଭାଜିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ?

(a) ନ୍ୟଷ୍ଟି (b) ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ © ଆକ୍‌ସନ୍ (d) ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍

.5 କେଉଁଟି ଏକ ବହିଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥିର ଉଦାହରଣ?

(a) ପିଟୁଇଟାରି (b) ଲାଳଗ୍ରନ୍ଥି © ଥାଇରଏଡ୍ (d) ଏଡ୍ରିନାଲ୍

Group - B: 2 Marks Questions (Answer any 3) [2 × 3 = 6 Marks]

.6 ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ଓ କାହିଁକି?

.7 ଫଟୋପିରିୟଡ଼ିଜିମ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

.8 ସିନାପ୍‌ସ୍ କ’ଣ? ଏଠାରେ କେଉଁ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ କ୍ଷରିତ ହୁଏ?

.9 ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହାକୁ କହନ୍ତି? ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

Group - C: 3 Marks Questions (Answer any 2) [3 × 2 = 6 Marks]

.10 ଫେରନ୍ତାସଙ୍କେତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଅ।

.11 ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟାରେ ସୁଷୁମ୍ନା କାଣ୍ଡର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।

.12 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ (Geotropism) କିପରି ହୁଏ?

Group - D: 4 Marks Questions (Answer any 2) [4 × 2 = 8 Marks]

.13 ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

.14 ପିଟୁଇଟାରି ଗ୍ରନ୍ଥିର ଗଠନ ଏବଂ ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହେଉଥିବା ୫ଟି ହରମୋନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।

.15 ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଗଠନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ଏବଂ ଏଥିରେ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରେରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ।

BEST OF LUCK! For more study materials visit www.WithTeachers.in