www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 1: 1 Mark Questions (30 Questions - End Answers)

(ଏହି ବିଭାଗରେ 3 ପ୍ରକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି: ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ, ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ, ଓ ଠିକ୍/ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ)

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ:
❓.1 ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ସିଧାସଳଖ ଜଳରେ ନିଷ୍କାସିତ କରନ୍ତି?
❓.2 ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ୟୁରିଆ କେଉଁଠାରେ ତିଆରି ହୁଏ?
❓.3 ୟୁରିଆର ରାସାୟନିକ ସଂକେତ କ’ଣ?
❓.4 ପତଙ୍ଗ, ବିହଙ୍ଗ ଓ ସରୀସୃପମାନେ କେଉଁ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି?
❓.5 ଚେପ୍‌ଟା କୃମିମାନଙ୍କର ରେଚନ ଅଙ୍ଗର ନାମ କ’ଣ?
❓.6 ବୃକ୍‌କର ଗାଠନିକ ଓ କ୍ରିୟାତ୍ମକ ଏକକ କ’ଣ?
❓.7 କେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ଥିବାରୁ ମୂତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ ହୋଇଥାଏ?
❓.8 ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ତିଆରି କରିବାରେ ବୃକ୍‌କ କେଉଁ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ?
❓.9 ସିନ୍‌କୋନା ଗଛରେ କେଉଁ ଉପକ୍ଷାର ଥାଏ?
❓.10 ତମାଖୁ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଉପକ୍ଷାରର ନାମ କ’ଣ?

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:
❓.11 ଏମିବା ତାର ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ଝିଲ୍ଲୀ ଓ __________ ଦ୍ୱାରା ରେଚନ କରେ।
❓.12 ଜିଆ ଓ ଜୋକର ରେଚନ ଅଙ୍ଗର ନାମ __________ ।
❓.13 ଝିଣ୍ଟିକା ପରି ପତଙ୍ଗରେ __________ ନଳିକା ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
❓.14 ମଣିଷର ବୃକ୍‌କର ଆକୃତି ପ୍ରାୟ __________ ମଞ୍ଜି ପରି।
❓.15 ବୃକ୍‌କର ଭିତର ପାଖରେ ଥିବା ଖାଲୁଆ ସ୍ଥାନକୁ __________ କୁହାଯାଏ।
❓.16 ନେଫ୍ରନ୍‌ର କପ୍ ଆକୃତିର ଅଂଶକୁ __________ କୁହାଯାଏ।
❓.17 ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୈଶିକନଳୀର ଗୁଚ୍ଛକୁ __________ କୁହାଯାଏ।
❓.18 ମଣିଷର ରକ୍ତଛଣା କାର୍ଯ୍ୟ __________ ଠାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ।
❓.19 ତେନ୍ତୁଳିରେ __________ ଅମ୍ଳ ଥାଏ।
❓.20 ଲେମ୍ବୁରେ __________ ଅମ୍ଳ ଥାଏ।

ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର:
❓.21 ମଣିଷର ଯକୃତ୍‌ରେ ଏମୋନିଆରୁ ୟୁରିଆ ତିଆରି ହୁଏ।
❓.22 ବୃକ୍‌କୀୟ ଧମନୀ ବୃକ୍‌କ ମଧ୍ୟରୁ ରକ୍ତ ବାହାରକୁ ଆଣେ।
❓.23 ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଏବଂ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ମିଶି ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ ଗଠନ କରନ୍ତି।
❓.24 ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ମୂତ୍ରରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଟିନ୍ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଥାଏ।
❓.25 ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜଳରେ ଅତିମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବଣୀୟ।
❓.26 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା ଏକ ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଭଳି କାମ କରେ।
❓.27 ଝାଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଫଳରେ ଶରୀର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
❓.28 ଏଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଭିତରକୁ ରକ୍ତ ଆଣେ।
❓.29 ଟାନିନ୍ ଏବଂ ରେଜିନ୍ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅଟେ।
❓.30 ମୂତ୍ରାଶୟରେ ମୂତ୍ର ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।

✅ ଉତ୍ତର (Answers for 1 Mark Questions):

1. ଏମୋନିଆ, 2. ଯକୃତ୍ (Liver), 3. $NH_2-CO-NH_2$, 4. ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍, 5. ଶିଖା କୋଷ (Flame cell), 6. ନେଫ୍ରନ୍, 7. ୟୁରୋକ୍ରୋମ୍, 8. ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍, 9. କୁଇନାଇନ୍, 10. ନିକୋଟିନ୍, 11. ସଂକୋଚିକିଧାନୀ (Contractile vacuole), 12. ନେଫ୍ରିଡିଆ, 13. ମାଲପିଝିଆନ୍, 14. ଶିମ୍ବ, 15. ହାଇଲମ୍ (Hilum), 16. ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍, 17. ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍, 18. ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍, 19. ଟାର୍ଟାରିକ୍, 20. ସାଇଟ୍ରିକ୍, 21. ଠିକ୍, 22. ଭୁଲ୍, 23. ଠିକ୍, 24. ଭୁଲ୍, 25. ଭୁଲ୍, 26. ଠିକ୍, 27. ଭୁଲ୍, 28. ଠିକ୍, 29. ଭୁଲ୍, 30. ଠିକ୍।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 2: 2 Mark Questions (25 Questions - End Answers)

❓.1 ରେଚନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
❓.2 ଏମୋନିଆ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ଏହା କାହିଁକି କ୍ଷତିକାରକ?
❓.3 ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି?
❓.4 ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ୟୁରିଆ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
❓.5 ପକ୍ଷୀ ଓ ସରୀସୃପମାନେ କାହିଁକି ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି?
❓.6 ଏମିବାର ରେଚନ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?
❓.7 ହାଇଲମ୍ କ’ଣ ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?
❓.8 ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ କାହାକୁ ନେଇ ଗଠିତ?
❓.9 ଏଫରେଣ୍ଟ ଓ ଇଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
❓.10 ରକ୍ତଛଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା କେଉଁଠାରେ ଓ କିପରି ହୁଏ?
❓.11 ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରୁ କେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଛାଣି ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ?
❓.12 ମୂତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ କାହିଁକି ହୋଇଥାଏ?
❓.13 ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୂତ୍ରରେ କେଉଁ ଉପାଦାନ ନଥାଏ?
❓.14 ବୃକ୍‌କର ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ରେଚନ ପଦ୍ଧତିର ନାମ ଲେଖ।
❓.15 ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?
❓.16 ଚର୍ମ କିପରି ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ?
❓.17 ଯକୃତ୍ ର ରେଚନରେ ଭୂମିକା କ’ଣ?
❓.18 ଉଦ୍ଭିଦର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ନଥାଏ କାହିଁକି?
❓.19 ଉଦ୍ଭିଦରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଉପକ୍ଷାର ର ନାମ ଓ ଉତ୍ସ ଲେଖ।
❓.20 ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ର କିପରି ରେଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?
❓.21 ଗବିଣୀ ବସ୍ତି (Pelvis) କ’ଣ?
❓.22 ପୁନଃଶୋଷଣ (Reabsorption) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
❓.23 ଟାନିନ୍ ଓ ରେଜିନ୍ କେଉଁଠାରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ?
❓.24 ବୃକ୍‌କ ର ଆକୃତି ଓ ମାପ ଲେଖ।
❓.25 ମୂତ୍ରମାର୍ଗ ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

✅ ଉତ୍ତର (Answers for 2 Mark Questions):

1. ଶରୀରରେ ଚୟାପଚୟରୁ ଜାତ ହାନିକାରକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିଦେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରେଚନ କୁହାଯାଏ।
2. ପୁଷ୍ଟିସାର ଚୟାପଚୟ ଫଳରେ ଏମୋନିଆ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ଜଳରେ ଅତିମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଏବଂ ଶରୀର ପାଇଁ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ କ୍ଷତିକାରକ।
3. ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏମୋନିଆକୁ ବିସରଣ ଦ୍ୱାରା ସିଧା ଜଳରେ ଛାଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାକୁ ୟୁରିଆ ବା ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିଣତ କରି ନିଷ୍କାସିତ କରନ୍ତି।
4. ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଯକୃତ୍ ରେ ଏମୋନିଆ ସହ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ($CO_2$) ର ରାସାୟନିକ ମିଳନ ହୋଇ ୟୁରିଆ ($NH_2-CO-NH_2$) ତିଆରି ହୁଏ।
5. ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜଳରେ ପ୍ରାୟ ଅଦ୍ରବଣୀୟ। ଏହାକୁ ମଳ ସହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଜଳର ବିଶେଷ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ଯାହାକି ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
6. ଏମିବାର ରେଚନ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ଝିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ସଂକୋଚିକିଧାନୀ (Contractile vacuole) ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।
7. ବୃକ୍‌କର ଭିତର ପାଖରେ ଥିବା ଖାଲୁଆ ସ୍ଥାନକୁ ହାଇଲମ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଦେଇ ବୃକ୍‌କୀୟ ଶିରା, ଧମନୀ ଓ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ଯାତାୟାତ କରନ୍ତି।
8. ନେଫ୍ରନ୍ ର ଆଗରେ ଥିବା ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ଏବଂ ତା ଭିତରେ ଥିବା ରକ୍ତ କୈଶିକଗୁଚ୍ଛ (Glomerulus) ମିଶି ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ ଗଠନ କରନ୍ତି।
9. ଏଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଭିତରକୁ ରକ୍ତ ଆଣେ, କିନ୍ତୁ ଇଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରୁ ଛାଣି ହୋଇଥିବା ରକ୍ତକୁ ବାହାରକୁ ନେଇଯାଏ।
10. ରକ୍ତଛଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରେ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ରକ୍ତରୁ ଜଳ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଛାଣି ହୋଇ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ କୁ ଆସେ।
11. ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ରକ୍ତରେ ଥିବା ବଡ଼ ଆକାରର ରକ୍ତ କଣିକା (RBC, WBC) ଏବଂ ବଡ଼ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଅଣୁ ଛାଣି ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12. ମୂତ୍ରରେ ‘ୟୁରୋକ୍ରୋମ୍’ ନାମକ ଏକ ବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ଥିବା କାରଣରୁ ଏହାର ରଙ୍ଗ ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ ହୋଇଥାଏ।
13. ଏକ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୂତ୍ରରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍ ବା କୌଣସି ରକ୍ତ କଣିକା ନଥାଏ। ଏହା ଥିଲେ ରୋଗର ସୂଚନା ମିଳେ।
14. ବୃକ୍‌କର ଚାରୋଟି ପଦ୍ଧତି ହେଲା: ପରିସ୍ରବଣ (Filtration), ପୁନଃଶୋଷଣ (Reabsorption), କ୍ଷରଣ (Secretion), ଓ ନିଷ୍କାସନ (Excretion)।
15. ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍ ବୃକ୍‌କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷରିତ ଏକ ହରମୋନ୍, ଯାହା ଶରୀରରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) ତିଆରି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
16. ଚର୍ମରେ ଥିବା ସ୍ୱେଦଗ୍ରନ୍ଥି ରକ୍ତରୁ ଧାତବ ଲବଣ, ଜଳ ଓ ସାମାନ୍ୟ ୟୁରିଆ ଶୋଷଣ କରି ଝାଳ ଆକାରରେ ନିଷ୍କାସିତ କରେ।
17. ଯକୃତ୍ ଔଷଧର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ, ମାତ୍ରାଧିକ ଭିଟାମିନ୍ ଓ ବିଖଣ୍ଡିତ ରକ୍ତକଣିକାର ବର୍ଣ୍ଣକଣାକୁ ପିତ୍ତରସ ସହ ମିଶାଇ ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦେଇ ମଳ ସହ ନିଷ୍କାସିତ କରେ।
18. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ତାର କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ତାହା ଆମର ଉପକାରରେ ଆସେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ନଥାଏ।
19. ଦୁଇଟି ଉପକ୍ଷାର ହେଲା: କୁଇନାଇନ୍ (ସିନ୍‌କୋନା ଗଛରୁ) ଏବଂ ନିକୋଟିନ୍ (ତମାଖୁ ପତ୍ରରୁ)।
20. ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନିଜର କେତେକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପୁରୁଣା ପତ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ କରି ରଖନ୍ତି, ଯାହାକି ପରେ ଶୁଖି ଝଡ଼ିପଡ଼େ ଏବଂ ରେଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
21. ମୂତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ନଳିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ହୋଇ ବୃକ୍‌କ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଗହ୍ୱର ଭିତରକୁ ଖୋଲିଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ଗବିଣୀ ବସ୍ତି (Pelvis of ureter) କୁହାଯାଏ।
22. ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରୁ ଛାଣି ହୋଇଥିବା ଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥ ଯଥା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ ଆଦି ପୁଣିଥରେ ବୃକ୍‌କୀୟ ନଳିକାରୁ କୈଶିକ ରକ୍ତନଳୀକୁ ଶୋଷିତ ହେବାକୁ ପୁନଃଶୋଷଣ କହନ୍ତି।
23. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟାନିନ୍, ରେଜିନ୍ ଆଦି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରିପକ୍ୱ ଜାଇଲେମ୍ (ପୁରୁଣା କାଠ) ରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।
24. ମଣିଷର ବୃକ୍‌କ ଶିମ୍ବ ମଞ୍ଜି ଆକୃତିର। ଏହାର ଲମ୍ବ 10-12 ସେ.ମି, ଓସାର 5-7 ସେ.ମି ଓ ମୋଟେଇ ପ୍ରାୟ 3 ସେ.ମି ହୋଇଥାଏ।
25. ମୂତ୍ରମାର୍ଗ (Urethra) ଦେଇ ମୂତ୍ରାଶୟରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ମୂତ୍ର ସମୟ ସମୟରେ ଶରୀର ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 3: 3 Mark Questions (20 Questions With Answers)

❓.1 ଶରୀରରେ ରେଚନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝାଅ।
✅ ଉତ୍ତର:

• କୋଷରେ ଚୟାପଚୟ ଫଳରେ ଏମୋନିଆ, ୟୁରିଆ ପରି ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
• ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର ନକଲେ ଶରୀରର ଜୈବରାସାୟନିକ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇପାରେ।
• ତେଣୁ ରେଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ଶରୀରର ଅନ୍ତଃପରିବେଶକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖେ।

❓.2 ଏମୋନିଆ ନିଷ୍କାସନ ଆଧାରରେ ଜଳଚର ଓ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ଏମୋନିଆ ଜଳରେ ଅତି ଦ୍ରବଣୀୟ। ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ବିସରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
• କିନ୍ତୁ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ନଥିବାରୁ, ସେମାନେ ନିଜ ଯକୃତ୍ ରେ ଏମୋନିଆକୁ ୟୁରିଆ ବା ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିଣତ କରି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

❓.3 ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଅ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ନେଫ୍ରନ୍ ର ଆଗରେ ଏକ କପ୍ ଆକାରର ଅଂଶ ଥାଏ ଯାହାକୁ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ କହନ୍ତି।
• ବୃକ୍‌କୀୟ ଧମନୀର ଶାଖା (ଏଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ) ଏହି କପ୍ ଭିତରେ ପଶି ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୈଶିକ ନଳୀର ଗୁଚ୍ଛ ତିଆରି କରେ, ଯାହାକୁ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ କୁହାଯାଏ।
• ଏହି ଦୁଇଟି ଅଂଶ ଏକାଠି ମିଶି ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ ଗଠନ କରନ୍ତି ଯେଉଁଠି ରକ୍ତଛଣା କାମ ହୁଏ।

❓.4 ରକ୍ତଛଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହୁଏ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଅନ୍ତର୍ବାହୀ ଉପଧମନୀ ଦେଇ ରକ୍ତ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ କୁ ଆସେ।
• ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ରକ୍ତ କଣିକା ଓ ବଡ଼ ପ୍ରୋଟିନ୍ ବ୍ୟତୀତ ଜଳ, ୟୁରିଆ, ଲବଣ, ଗ୍ଲୁକୋଜ ଆଦି ଛାଣି ହୋଇ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତି।
• ଛାଣି ହୋଇଥିବା ରକ୍ତ ବହିର୍ବାହୀ ଉପଧମନୀ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଯାଏ।

❓.5 ପୁନଃଶୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରେ ଛାଣି ହୋଇଥିବା ତରଳରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସହ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ଦରକାରୀ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ ଓ ଜଳ ଥାଏ।
• ଯଦି ଏହା ସବୁ ପରିସ୍ରାରେ ଚାଲିଯାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ।
• ତେଣୁ ବୃକ୍‌କୀୟ ନଳିକାରେ ଗଲାବେଳେ ଏହି ଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପୁଣିଥରେ ରକ୍ତ କୈଶିକ ନଳୀକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପୁନଃଶୋଷଣ କୁହାଯାଏ।

❓.6 ଉଦ୍ଭିଦର ରେଚନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃକ୍‌କ ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ଭିଦରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ନଥାଏ।
• ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ କ୍ଷତିକାରକ, ମାତ୍ର ଉଦ୍ଭିଦର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (ଟାନିନ୍, ରେଜିନ୍) ତାର କ୍ଷତି କରେ ନାହିଁ।
• ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜ ବର୍ଜ୍ୟକୁ ପୁରୁଣା ପତ୍ର ଓ ବକ୍କଳରେ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖେ।

❓.7 ମଣିଷର ମୂତ୍ରରେ କେଉଁ କେଉଁ ଉପାଦାନ ଥାଏ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ମୂତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଳ ଥାଏ।
• ଏହା ସହିତ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଯଥା ୟୁରିଆ, ଏବଂ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଥାଏ।
• ଏହାଛଡ଼ା ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ (NaCl), ପୋଟାସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ (KCl) ପରି ବିଭିନ୍ନ ଲବଣ ଏବଂ ୟୁରୋକ୍ରୋମ୍ ନାମକ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ଥାଏ।

❓.8 ଚର୍ମ କିପରି ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଚର୍ମରେ ସ୍ୱେଦଗ୍ରନ୍ଥି ରହିଛି ଯାହା ରକ୍ତରୁ ଜଳ ଓ ଲବଣ ଆଣି ଝାଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
• ଗରମ ଦିନେ ଝାଳ ବୋହିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ତାହା ବାଷ୍ପୀଭୂତ (Evaporate) ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ତାପ ଶୋଷଣ କରିନିଏ।
• ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଫଳରେ ଶରୀର ଥଣ୍ଡା ବା ଶୀତଳ ହୋଇଥାଏ।

❓.9 ଉପକ୍ଷାର (Alkaloid) କ’ଣ ଓ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ଉପକ୍ଷାର ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରକାର ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ।
• ଏଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷ ପାଇଁ ବହୁ ଉପକାରୀ ଔଷଧ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
• ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ: ସିନ୍‌କୋନା ଗଛର ବକ୍କଳରୁ କୁଇନାଇନ୍ (ମ୍ୟାଲେରିଆ ଔଷଧ) ଏବଂ ତମାଖୁ ପତ୍ରରୁ ନିକୋଟିନ୍ ମିଳିଥାଏ।

❓.10 ମାଲପିଝିଆନ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ୟୁଲ୍ ଓ ନେଫ୍ରିଡିଆ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ବୁଝାଅ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ଉଭୟ ମାଲପିଝିଆନ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ୟୁଲ୍ ଓ ନେଫ୍ରିଡିଆ ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
• ମାଲପିଝିଆନ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ୟୁଲ୍ ଝିଣ୍ଟିକା ପରି ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ।
• ସେହିପରି ନେଫ୍ରିଡିଆ ଜିଆ ଏବଂ ଜୋକ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ରେଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ।

❓.11 ବୃକ୍‌କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଥିବା 4 ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ?
✅ ଉତ୍ତର:
ବୃକ୍‌କ ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ୪ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରେ:

1. ପରିସ୍ରବଣ (Filtration) - ରକ୍ତ ଛାଣିବା।
2. ପୁନଃଶୋଷଣ (Reabsorption) - ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ଫେରାଇ ଆଣିବା।
3. କ୍ଷରଣ (Secretion) - କିଛି ଆୟନ ନଳିକାରେ ମିଶିବା।
4. ନିଷ୍କାସନ (Excretion) - ଶେଷରେ ମୂତ୍ର ଆକାରରେ ବାହାର କରିବା।

❓.12 ହାଇଲମ୍ ସହ କେଉଁ କେଉଁ ନଳୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ବୃକ୍‌କର ଭିତର ପଟ ଖାଲୁଆ ଅଂଶକୁ ହାଇଲମ୍ କହନ୍ତି।
• ଏହା ସହ ବୃକ୍‌କୀୟ ଧମନୀ (ଯାହା ରକ୍ତ ଆଣେ) ସଂଯୁକ୍ତ।
• ବୃକ୍‌କୀୟ ଶିରା (ଯାହା ରକ୍ତ ନେଇଯାଏ) ଏବଂ ମୂତ୍ରସାରଣୀ (ଯାହା ମୂତ୍ର ବାହାର କରେ) ମଧ୍ୟ ହାଇଲମ୍ ଦେଇ ବାହାରିଥାନ୍ତି।

❓.13 ଏମିବା କିପରି ରେଚନ କରେ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଏମିବା ଏକ ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ଜଟିଳ ରେଚନ ତନ୍ତ୍ର ନାହିଁ।
• ଏହା ନିଜ ଶରୀରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏମୋନିଆକୁ ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ଝିଲ୍ଲୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବିସରଣ (Diffusion) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼େ।
• ଶରୀରର ଅଧିକ ଜଳକୁ ସେ ସଂକୋଚିକିଧାନୀ (Contractile vacuole) ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ କରେ।

❓.14 ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ରରେ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ଓ ମୂତ୍ରାଶୟର ଭୂମିକା ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରତି ବୃକ୍‌କରୁ ଗୋଟିଏ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ବାହାରିଥାଏ ଯାହା ବୃକ୍‌କରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମୂତ୍ରକୁ ତଳକୁ ବୋହି ନିଏ।
• ମୂତ୍ରସାରଣୀ ଦେଇ ଆସିଥିବା ମୂତ୍ର ତଳିପେଟରେ ଥିବା ମୂତ୍ରାଶୟରେ ସାମୟିକ ଭାବେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ ଏବଂ ପରେ ମୂତ୍ରମାର୍ଗ ଦେଇ ବାହାରେ।

❓.15 ଉଦ୍ଭିଦ କିପରି ତାର ବଳକା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ କରେ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଉଦ୍ଭିଦ ମାଟିରୁ ଅଧିକ ଜଳ ଶୋଷଣ କଲେ ତାହା ଶରୀର ପାଇଁ ଅଦରକାରୀ ହୋଇପଡ଼େ।
• ଏହି ବଳକା ଜଳକୁ ଉଦ୍ଭିଦ ତାର ପତ୍ରରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା (Stomata) ମାଧ୍ୟମରେ ଉସ୍ୱେଦନ (Transpiration) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାହାର କରେ।
• ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଜଳ ପରିବେଶକୁ ଫେରିଯାଏ।

❓.16 ଯକୃତ୍ (Liver) ର ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କି ଭୂମିକା ଅଛି?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଯକୃତ୍ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ଏମୋନିଆ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ମିଶାଇ କମ୍ କ୍ଷତିକାରକ ‘ୟୁରିଆ’ ତିଆରି କରେ।
• ଏହାଛଡ଼ା ପୁରୁଣା RBC ର ବିଖଣ୍ଡନରୁ ଜାତ ବର୍ଣ୍ଣକଣା, ଔଷଧର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଓ ମାତ୍ରାଧିକ ଭିଟାମିନ୍ କୁ ପିତ୍ତରସ ସହ ମିଶାଇ ଅନ୍ତନଳୀକୁ ପଠାଏ, ଯାହା ମଳ ସହ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ।

❓.17 ମୂତ୍ରଜନ ନଳିକା ବା ନେଫ୍ରନ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍‌କ ଭିତରେ ପ୍ରାୟ 10 ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳିକା ରହିଥାଏ।
• ଏହି ନଳିକାଗୁଡ଼ିକୁ ମୂତ୍ରଜନ ନଳିକା (Uriniferous tubules) କିମ୍ବା ନେଫ୍ରନ୍ କୁହାଯାଏ।
• ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବୃକ୍‌କର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଏକକ ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତ ଛାଣି ହୋଇ ମୂତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।

❓.18 ବିହଙ୍ଗ ଓ ସରୀସୃପ କାହିଁକି ଏମୋନିଆକୁ ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି?
✅ ଉତ୍ତର:

• ବିହଙ୍ଗ ଓ ସରୀସୃପମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଶୁଖିଲା ପରିବେଶରେ ରହନ୍ତି ବା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
• ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜଳରେ ପ୍ରାୟ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହାକୁ କଠିନ ମଳ ଆକାରରେ ନିଷ୍କାସିତ କରାଯାଇପାରେ।
• ଏହାଦ୍ୱାରା ଶରୀରରୁ ବହୁତ କମ୍ ପରିମାଣର ଜଳ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

❓.19 ଉଦ୍ଭିଦର ଉପଜାତ ପଦାର୍ଥ କିପରି ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନିଜର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ କୋଷର ରସଧାନୀରେ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖନ୍ତି।
• ବେଳେବେଳେ ଏଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଣା ପତ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ପତ୍ର ଶୁଖି ଝଡ଼ିପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଗଛରୁ ଅଲଗା ହୁଏ।
• ରେଜିନ୍, ଟାନିନ୍ ଆଦି ପୁରୁଣା ଜାଇଲେମ୍ (କାଠ) ଭିତରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।

❓.20 ବୃକ୍‌କ କିପରି ଏକ ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ (ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ) ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାମ କରେ?
✅ ଉତ୍ତର:

• ବୃକ୍‌କ କେବଳ ରେଚନ କରେ ନାହିଁ, ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ହରମୋନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ଷରଣ କରେ।
• ଏହି ହରମୋନ୍ ର ନାମ ହେଉଛି ‘ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍’ (Erythropoietin)।
• ଏହା ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରି ନୂତନ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) ତିଆରି କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 4: 4 Marks Questions (8 Questions With Answers)

❓.1 ମଣିଷର ବୃକ୍‌କର ବାହ୍ୟ ଏବଂ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର:

• ଅବସ୍ଥିତି ଓ ଆକାର: ମଣିଷର ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦାର ଠିକ୍ ତଳକୁ, ଉଦର ଗହ୍ୱରରେ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ଶିମ୍ବ ମଞ୍ଜି ଆକୃତିର ବୃକ୍‌କ ଅଛି। ଏହାର ଲମ୍ବ 10-12 cm, ଓସାର 5-7 cm ଓ ମୋଟେଇ 3 cm।
• ହାଇଲମ୍: ବୃକ୍‌କର ଭିତର ପାଖରେ ଏକ ଖାଲୁଆ ସ୍ଥାନ ଥାଏ ଯାହାକୁ ହାଇଲମ୍ କହନ୍ତି। ଏହାଦେଇ ବୃକ୍‌କୀୟ ଧମନୀ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ବୃକ୍‌କୀୟ ଶିରା ଓ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି।
• ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ: ବୃକ୍‌କର ବାହାର ଅଂଶକୁ କର୍ଟେକ୍ସ (Cortex) ଏବଂ ଭିତର ଅଂଶକୁ ମେଡ୍ୟୁଲା (Medulla) କୁହାଯାଏ।
• ନେଫ୍ରନ୍: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍‌କ ଭିତରେ 10 ଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନେଫ୍ରନ୍ (Nephron) ନାମକ ଏକକ ଥାଏ ଯାହା ରକ୍ତ ଛାଣି ମୂତ୍ର ତିଆରି କରେ। ମୂତ୍ରସାରଣୀ ବୃକ୍‌କ ଭିତରେ ଏକ ଗହ୍ୱର ‘ଗବିଣୀ ବସ୍ତି’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।

❓.2 ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଓ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ର ଗଠନ ଏବଂ ରକ୍ତଛଣା କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝାଅ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ଗଠନ: ପ୍ରତି ନେଫ୍ରନ୍ ର ଅଗ୍ରଭାଗ ଏକ କପ୍ ପରି, ଯାହାକୁ ‘ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍’ କୁହାଯାଏ। ବୃକ୍‌କୀୟ ଧମନୀରୁ ଆସିଥିବା ‘ଏଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ’ ଏହି କପ୍ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୈଶିକ ନଳୀର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ତିଆରି କରେ। ଏହି ଗୁଚ୍ଛକୁ ‘ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍’ କୁହାଯାଏ। ଏହି କୈଶିକ ନଳୀ ପୁଣି ମିଶି ‘ଇଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ’ ଭାବେ ବାହାରକୁ ବାହାରେ।
• ରକ୍ତଛଣା କାର୍ଯ୍ୟ: ରକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଚାପରେ ଏଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ଦେଇ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ରକ୍ତ କଣିକା ଓ ବଡ଼ ପ୍ରୋଟିନ୍ ବ୍ୟତୀତ ବାକି ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ (ଜଳ, ୟୁରିଆ, ଲବଣ, ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ଛାଣି ହୋଇ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ଭିତରକୁ ଆସେ। ଏହାକୁ ପରିସ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ।

❓.3 ପ୍ରାଣୀଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍କାସିତ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର:

• ନିମ୍ନ ବର୍ଗର ପ୍ରାଣୀ: ଏମିବା ପରି ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ଝିଲ୍ଲୀ ଓ ସଂକୋଚିକିଧାନୀ ଦ୍ୱାରା ରେଚନ କରନ୍ତି। ଚେପ୍‌ଟା କୃମି ଶିଖାକୋଷ ଦ୍ୱାରା, ଜିଆ ଓ ଜୋକ ନେଫ୍ରିଡିଆ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଝିଣ୍ଟିକା ପରି ପତଙ୍ଗ ମାଲପିଝିଆନ୍ ନଳିକା ଦ୍ୱାରା ରେଚନ କରନ୍ତି।
• ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀ: ଏମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ବୃକ୍‌କ।
• ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପ୍ରକାରଭେଦ:

1. ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଥିବାରୁ ସିଧାସଳଖ ଏମୋନିଆ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
2. ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ, ଉଭୟଚର (ବେଙ୍ଗ) ଏବଂ ସାର୍କ୍ ମାଛ ଏମୋନିଆକୁ ୟୁରିଆ ରେ ପରିଣତ କରି ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି।
3. ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ ଓ ପତଙ୍ଗ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଆକାରରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

❓.4 ଉଦ୍ଭିଦରେ ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ? ବିସ୍ତୃତରେ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ର ନାହିଁ। କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହାନିକାରକ ନୁହେଁ।
• ଜଳ ଓ ଗ୍ୟାସ୍ ନିଷ୍କାସନ: ଉଦ୍ଭିଦ ତାର ବଳକା ଜଳକୁ ପତ୍ରର ଷ୍ଟୋମାଟା ଦେଇ ଉସ୍ୱେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାହାର କରିଦିଏ। ଷ୍ଟୋମାଟା ଦେଇ ଅମ୍ଳଜାନ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ।
• ସଞ୍ଚୟ ମାଧ୍ୟମରେ ରେଚନ: ଅନେକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପୁରୁଣା ପତ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ପତ୍ର ଝଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଏ।
• ଉପଯୋଗୀ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ: ଟାନିନ୍, ରେଜିନ୍, ଅଠା, ତେନ୍ତୁଳିର ଟାର୍ଟାରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଲେମ୍ବୁର ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ସିନ୍‌କୋନାର କୁଇନାଇନ୍ ଏବଂ ତମାଖୁର ନିକୋଟିନ୍ ଆଦି ଉଦ୍ଭିଦର ରେଚନ ପଦାର୍ଥ ଯାହାକି ମଣିଷ ବ୍ୟବହାର କରେ।

❓.5 ନେଫ୍ରନ୍ କ’ଣ? ନେଫ୍ରନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମୂତ୍ର ଗଠନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର:

• ନେଫ୍ରନ୍ (ମୂତ୍ରଜନ ନଳିକା) ହେଉଛି ବୃକ୍‌କର ଗାଠନିକ ଓ କ୍ରିୟାତ୍ମକ ଏକକ। ପ୍ରତି ବୃକ୍‌କରେ ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ନେଫ୍ରନ୍ ଥାଏ। ଏହାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ: ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ ଏବଂ ବୃକ୍‌କୀୟ ନଳିକା।
• ମୂତ୍ର ଗଠନ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରେ:

1. ପରିସ୍ରବଣ (Filtration): ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ରେ ରକ୍ତ ଛାଣି ହୋଇ ଜଳ, ୟୁରିଆ, ଲବଣ, ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ କୁ ଆସେ।
2. ପୁନଃଶୋଷଣ (Reabsorption): ବୃକ୍‌କୀୟ ନଳିକା ଦେଇ ଗଲାବେଳେ ଦରକାରୀ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ ଓ ଜଳ ପୁଣି ରକ୍ତ କୈଶିକ ନଳୀକୁ ଶୋଷିତ ହୁଏ।
3. କ୍ଷରଣ ଓ ନିଷ୍କାସନ (Secretion & Excretion): ରକ୍ତରୁ କିଛି ବଳକା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସିଧା ନଳିକାକୁ କ୍ଷରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ତରଳ ମୂତ୍ର ଆକାରରେ ସଂଗ୍ରାହୀ ନଳୀ ଦେଇ ମୂତ୍ରସାରଣୀକୁ ଯାଏ।

❓.6 ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ରର ଗଠନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର:
ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ର ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଗଠିତ:

• ଦୁଇଟି ବୃକ୍‌କ (Kidneys): ଉଦର ଗହ୍ୱରରେ ଥିବା ଶିମ୍ବ ମଞ୍ଜି ଆକୃତିର ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ରକ୍ତ ଛାଣି ମୂତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।
• ଦୁଇଟି ମୂତ୍ରସାରଣୀ (Ureters): ପ୍ରତି ବୃକ୍‌କର ହାଇଲମ୍ ରୁ ଏକ ନଳୀ ବାହାରି ତଳକୁ ଯାଇଥାଏ ଯାହା ମୂତ୍ରକୁ ବୃକ୍‌କରୁ ବୋହି ନିଏ।
• ମୂତ୍ରାଶୟ (Urinary Bladder): ଏହା ଏକ ପେଶୀବହୁଳ ଥଳୀ ଯେଉଁଠାରେ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ଦେଇ ଆସିଥିବା ମୂତ୍ର ସାମୟିକ ଭାବେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।
• ମୂତ୍ରମାର୍ଗ (Urethra): ମୂତ୍ରାଶୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏକ ନଳୀ ଦେଇ ମୂତ୍ର ଶରୀର ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ଯାହାକୁ ମୂତ୍ରମାର୍ଗ କୁହାଯାଏ।

❓.7 ବୃକ୍‌କ ବ୍ୟତୀତ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ରେଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ କିପରି?
✅ ଉତ୍ତର:
ବୃକ୍‌କ ଛଡ଼ା ଆମ ଶରୀରର ୩ଟି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ରେଚନ କରନ୍ତି:

1. ଚର୍ମ (Skin): ଚର୍ମରେ ଥିବା ସ୍ୱେଦଗ୍ରନ୍ଥି ରକ୍ତରୁ ଜଳ, ଲବଣ ଓ ୟୁରିଆ ସଂଗ୍ରହ କରି ଝାଳ ଆକାରରେ ବାହାର କରେ। ଏହା ଶରୀରକୁ ଥଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ରଖେ।
2. ଯକୃତ୍ (Liver): ଏହା ପୁରୁଣା ରକ୍ତ କଣିକାର ବିଖଣ୍ଡନରୁ ବାହାରୁଥିବା ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣକଣା, ଔଷଧର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶକୁ ପିତ୍ତରସ ସହ ମିଶାଇ ଅନ୍ତନଳୀକୁ ପଠାଏ, ଯାହା ମଳ ସହ ବାହାରିଯାଏ।
3. ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (Lungs): କୋଷୀୟ ଶ୍ୱସନରୁ ବାହାରୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ($CO_2$) ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପକୁ ନିଃଶ୍ୱାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶରୀରରୁ ନିଷ୍କାସିତ କରେ।

❓.8 ମୂତ୍ରର ରାସାୟନିକ ଗଠନ ଏବଂ ଏହାର ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଆଲୋଚନା କର।
✅ ଉତ୍ତର:

• ମୂତ୍ରର ଗଠନ: ମୂତ୍ରରେ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ ଜଳ ଥାଏ। ଏହାଛଡ଼ା ଏଥିରେ ୟୁରିଆ, ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍, କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଏବଂ ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଓ ପୋଟାସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ପରି ବିଭିନ୍ନ ଲବଣ ଥାଏ। ‘ୟୁରୋକ୍ରୋମ୍’ ପାଇଁ ଏହାର ରଙ୍ଗ ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ।
• ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏକ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୂତ୍ରରେ କେବେବି ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍ କିମ୍ବା ରକ୍ତ କଣିକା (RBC/WBC) ନଥାଏ। ଯଦି ମୂତ୍ର ପରୀକ୍ଷା (Urine test) ରେ ଏହିସବୁ ଉପାଦାନ ମିଳେ, ତେବେ ଏହା ଶରୀରରେ ବୃକ୍‌କ ଜନିତ ରୋଗ କିମ୍ବା ମଧୁମେହ (Diabetes) ପରି ରୋଗର ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ।

www.WithTeachers.in

📌 ବିଭାଗ 5: 30 Questions in Different Marks (Practice Set - Without Answers)

1. (1 Mark) ମାଲପିଝିଆନ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ୟୁଲ୍ କେଉଁ ପ୍ରାଣୀର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ?
2. (1 Mark) ମୂତ୍ରର ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ଦାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣକଣାଟି କ’ଣ?
3. (1 Mark) ୟୁରିଆ କେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ?
4. (1 Mark) ବୃକ୍‌କର ଗାଠନିକ ଏକକକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
5. (1 Mark) ଝିଣ୍ଟିକା କେଉଁ ଉପାଦାନ ତ୍ୟାଗ କରେ: ୟୁରିଆ ନା ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍?
6. (1 Mark) ଏମିବାର ରେଚନ ଅଙ୍ଗର ନାମ କ’ଣ?
7. (1 Mark) ପରିସ୍ରବଣ (Filtration) କେଉଁଠାରେ ହୁଏ?
8. (1 Mark) ମୂତ୍ରାଶୟରୁ ମୂତ୍ର ବାହାରିବା ବାଟକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି?
9. (1 Mark) କୁଇନାଇନ୍ କେଉଁ ଗଛରୁ ମିଳେ?
10. (1 Mark) ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍ ର କାମ କ’ଣ?
11. (2 Marks) ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ କିପରି ଗଠିତ?
12. (2 Marks) ଉସ୍ୱେଦନ କିପରି ରେଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?
13. (2 Marks) ୟୁରିଆ ଓ ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ୨ଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଲେଖ।
14. (2 Marks) ଏଫରେଣ୍ଟ ଓ ଇଫରେଣ୍ଟ ଉପଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
15. (2 Marks) ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ମୂତ୍ରରେ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ନଥାଏ?
16. (2 Marks) ଚର୍ମ କିପରି ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କାମ କରେ?
17. (2 Marks) ହାଇଲମ୍ ର ଅବସ୍ଥିତି କେଉଁଠି ଓ ଏହା ଦେଇ କିଏ ଯାଏ?
18. (2 Marks) ରେଜିନ୍ ଓ ଟାନିନ୍ ଉଦ୍ଭିଦର କେଉଁଠାରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ?
19. (2 Marks) ବୃକ୍‌କର ଆକାର ଓ ମାପ ଲେଖ।
20. (2 Marks) ଗବିଣୀ ବସ୍ତି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
21. (3 Marks) ରକ୍ତଛଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ?
22. (3 Marks) ପୁନଃଶୋଷଣ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?
23. (3 Marks) ଯକୃତ୍ ର ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
24. (3 Marks) ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବା ପାଇଁ କି କି ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି?
25. (3 Marks) ଜଳଚର ଓ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରେଚନ ପଦାର୍ଥରେ ଭିନ୍ନତା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ?
26. (4 Marks) ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।
27. (4 Marks) ନେଫ୍ରନ୍ ର ଗଠନ ଏବଂ ଏଥିରେ ମୂତ୍ର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
28. (4 Marks) ମୂତ୍ରର ରାସାୟନିକ ଗଠନ ଏବଂ ଏହା କିପରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଲେଖ।
29. (4 Marks) ବୃକ୍‌କ ବ୍ୟତୀତ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ରେଚନ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝାଅ।
30. (4 Marks) ବୃକ୍‌କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

www.WithTeachers.in

📝 ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) 📝

ବିଷୟ: ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ (ରେଚନ) | ସମୟ: ୪୫ ମିନିଟ୍ | ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା: ୨୫ ମାର୍କ

Group - A: Multiple Choice Questions (MCQ) [1 × 5 = 5 Marks]
.1 ମଣିଷ ଶରୀରରେ ୟୁରିଆ କେଉଁଠାରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ?
(a) ବୃକ୍‌କ (b) ଯକୃତ୍ © ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (d) ଚର୍ମ

.2 କେଉଁ ପ୍ରାଣୀର ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ନେଫ୍ରିଡିଆ?
(a) ଏମିବା (b) ଝିଣ୍ଟିକା © ଜିଆ (d) ଚେପ୍‌ଟା କୃମି

.3 ବୃକ୍‌କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷରିତ କେଉଁ ହରମୋନ୍ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ତିଆରିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?
(a) ଇନସୁଲିନ୍ (b) ଏରିଥ୍ରୋପୋଇଏଟିନ୍ © ଥାଇରକ୍ସିନ୍ (d) ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍

.4 ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଓ ବାଓମ୍ୟାନ୍ସ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ମିଶି କ’ଣ ଗଠନ କରନ୍ତି?
(a) ହାଇଲମ୍ (b) ମୂତ୍ରସାରଣୀ © ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡ (d) ଗବିଣୀ ବସ୍ତି

.5 ତେନ୍ତୁଳିରେ କେଉଁ ଅମ୍ଳ ଥାଏ?
(a) ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ (b) ଲାକ୍ଟିକ୍ ଅମ୍ଳ © ଟାର୍ଟାରିକ୍ ଅମ୍ଳ (d) ଫର୍ମିକ୍ ଅମ୍ଳ

Group - B: 2 Marks Questions (Answer any 3) [2 × 3 = 6 Marks]
.6 ପୁନଃଶୋଷଣ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
.7 ଉସ୍ୱେଦନ ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ କିପରି ସହାୟକ?
.8 ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ମୂତ୍ରରେ କେଉଁ କେଉଁ ଉପାଦାନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ?
.9 ଚେପ୍‌ଟା କୃମି ଏବଂ ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରେଚନ ଅଙ୍ଗର ନାମ ଲେଖ।

Group - C: 3 Marks Questions (Answer any 2) [3 × 2 = 6 Marks]
.10 ମାଲପିଝିଆନ୍ ପିଣ୍ଡର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ।
.11 ଯକୃତ୍ ର ରେଚନରେ ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।
.12 ଜଳଚର ଓ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭିନ୍ନତା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ?

Group - D: 4 Marks Questions (Answer any 2) [4 × 2 = 8 Marks]
.13 ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
.14 ନେଫ୍ରନ୍ କ’ଣ? ନେଫ୍ରନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତଛଣା ଓ ମୂତ୍ର ତିଆରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ।
.15 ଉଦ୍ଭିଦରେ ରେଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ କିପରି ଅଲଗା ବୁଝାଇ ଲେଖ।

BEST OF LUCK! For more study materials visit www.WithTeachers.in