ବହିରେ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନାବଳି ର ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ଉତ୍ତର

Question 1: ରେଚନ କ'ଣ? ବୃକକ୍‌ର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ଗଠନ ଲେଖ। 🚽🫀

Answer:

• ରେଚନ (Excretion): ଜୀବ ଶରୀରରେ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଚୟାପଚୟ (Metabolism) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅଦରକାରୀ ତଥା ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରେଚନ କୁହାଯାଏ।

• ବୃକକ୍‌ର ଅବସ୍ଥିତି (Location of Kidney): ମଣିଷର ଉଦର ଗହ୍ୱରରେ (Abdominal cavity), ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଖାଲୁଆ ଅଂଶରେ ଦୁଇଟି ବୃକକ୍ ବା କିଡ୍‌ନୀ ଅବସ୍ଥିତ। ଡାହାଣ ପାଖରେ ଯକୃତ ଥିବାରୁ, ବାମ ବୃକକ୍‌ଟି ଡାହାଣ ବୃକକ୍ ଅପେକ୍ଷା ଟିକିଏ ଉପରକୁ ରହିଥାଏ।

• ଗଠନ (Structure): ବୃକକ୍ ଦେଖିବାକୁ ଏକ ଶିମ୍ବ ମଞ୍ଜି ପରି ଏବଂ ଏହାର ରଙ୍ଗ ଖଇରିଆ ଲାଲ୍ ଅଟେ। ବୃକକ୍‌ର ବାହାର ପାଖଟି ଉତ୍ତଳ (Convex) ଓ ଭିତର ପାଖଟି ଅବତଳ (Concave) ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅବତଳ ଅଂଶରେ ଥିବା ଖାତକୁ ହାଇଲମ୍ (Hilum) କୁହାଯାଏ। ହାଇଲମ୍ ବାଟ ଦେଇ ବୃକକୀୟ ଧମନୀ ବୃକକ୍ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ବୃକକୀୟ ଶିରା ଓ ମୂତ୍ରସାରଣୀ ସେହି ବାଟ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଆସିଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକକ୍‌ ଭିତରେ 10 ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କେଶାକାର ନଳିକା ଥାଏ, ଯାହାକୁ ବୃକକୀୟ ନଳିକା ବା ନେଫ୍ରନ୍ (Nephron) କୁହାଯାଏ।

Question 2: ବୃକକ୍‌ର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ। ⚙️

Answer:

• ଗଠନ (Structure): (ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ 1 ର ଗଠନ ଅଂଶ ଦେଖନ୍ତୁ। ଶିମ୍ବ ମଞ୍ଜି ଆକୃତି, ହାଇଲମ୍ ଖାତ, ଏବଂ ନେଫ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ବୃକକ୍ ର ମୁଖ୍ୟ ଗାଠନିକ ଏକକ ଅଟନ୍ତି।)

• କାର୍ଯ୍ୟ (Function):

  1. ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ: ଏହା ରକ୍ତକୁ ଛାଣି ସେଥିରୁ ଅଦରକାରୀ ଓ ବିଷାକ୍ତ ଯବକ୍ଷାରଜାନଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (ଯଥା- ୟୁରିଆ, କ୍ରିଏଟିନିନ୍, ୟୁରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଇତ୍ୟାଦି) କୁ ମୂତ୍ର ଆକାରରେ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିଦିଏ।

  2. ସନ୍ତୁଳନ (Osmoregulation): ଏହା ଶରୀରରେ ଜଳ ଓ ଧାତବ ଲବଣ (ସୋଡିୟମ୍, ପୋଟାସିୟମ୍ ଇତ୍ୟାଦି) ର ପରିମାଣକୁ ଠିକ୍ ରଖି ସମସ୍ଥିତି (Homeostasis) ବଜାୟ ରଖେ।

  3. ଅମ୍ଳ-କ୍ଷାର ସନ୍ତୁଳନ: ଏହା ରକ୍ତର ଅମ୍ଳ-କ୍ଷାର (pH) ସନ୍ତୁଳନକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

  4. ହର୍ମୋନ୍ କ୍ଷରଣ: ଏହା ଏରିଥ୍ରୋପୋଏଟିନ୍ (Erythropoietin) ନାମକ ହର୍ମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ ଯାହା ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

Question 3: 'ଉଦ୍ଭିଦରେ ରେଚନ'ର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଅ। 🌿

Answer: ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଚନ ଅଙ୍ଗ ବା ରେଚନ ତନ୍ତ୍ର ନଥାଏ। ସେମାନେ ଅତି ସରଳ ଉପାୟରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି:

1. ଗ୍ୟାସୀୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା (Stomata) ମାଧ୍ୟମରେ ବିସରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ।

2. ଜଳୀୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ: ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (Transpiration) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ବାହାରିଯାଏ।

3. କଠିନ/ତରଳ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ: ଗଛ ତାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପତ୍ର, ଛାଲି ବା ଫଳରେ ଗଚ୍ଛିତ କରି ରଖେ। ପତ୍ର ଝଡ଼ିବା, ଛାଲି ଛାଡିବା କିମ୍ବା ଫଳ ଛିଣ୍ଡି ପଡିବା ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକ ଗଛଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ। ଏହାଛଡ଼ା ଝୁଣା (Resin), ଅଠା (Gum), ଟାନିନ୍ ଆଦି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପୁରୁଣା ଯାଇଲେମ୍ ଟିସୁରେ ଜମା ହୋଇ ରହେ। କେତେକ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଚେର ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ମାଟିକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ।

Question 4: ଶରୀରରେ ଚୟାପଚୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଜାତ ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ। ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଏହା କେଉଁ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଶରୀରରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ। 🧪

Answer: * ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ନାମ: ଶରୀରରେ କୋଷୀୟ ଚୟାପଚୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂), ଜଳ (H₂O), ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯବକ୍ଷାରଜାନଯୁକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଯଥା- ଆମୋନିଆ (NH₃), ୟୁରିଆ (CH₄N₂O), ଓ ୟୁରିକ୍ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।

• ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ: ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ (ମୁଖ୍ୟତଃ ଯକୃତରେ) ଆମିନୋ ଅମ୍ଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅତି ବିଷାକ୍ତ ଆମୋନିଆ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସହ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ବିଷାକ୍ତ 'ୟୁରିଆ' କିମ୍ବା 'ୟୁରିକ୍ ଅମ୍ଳ' ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ତଥା ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ୟୁରିଆ ରୂପରେ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଓ ସରୀସୃପମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ୟୁରିକ୍ ଅମ୍ଳ ରୂପରେ ମୂତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ଶରୀରରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ।

Question 5: ମଣିଷର ରେଚନ ତନ୍ତ୍ରର ଏକ ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। 🎨

Answer:

Question 6: ବୃକକ୍‌ର ଅନୁଦୈର୍ଘ୍ୟକ ଛେଦନର ଏକ ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। 🔪

Answer:

• କର୍ଟେକ୍ସ ବା ବହିର୍ଭାଗ (Cortex)

• ମେଡୁଲା ବା ଅନ୍ତର୍ଭାଗ (Medulla)

• ବୃକକୀୟ ପିରାମିଡ୍ (Renal Pyramids)

• ପେଲଭିସ୍ ବା ଗବିଣୀ ବସ୍ତି (Pelvis)

• ହାଇଲମ୍ (Hilum)

• ମୂତ୍ରସାରଣୀର ଆରମ୍ଭ।

Question 7: ଚିତ୍ର ସହ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍‌ର ଗଠନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର। 🔬

Answer:

ଗଠନ (Structure): ବୃକକ୍‌ରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନେଫ୍ରନ୍ ର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଗୋଟିଏ କପ୍ (Cup) ସଦୃଶ ଅଂଶ ଥାଏ ଯାହାକୁ ବାଓମ୍ୟାନ୍‌ସ୍ କ୍ୟାପସୁଲ୍ (Bowman's capsule) କୁହାଯାଏ। ବୃକକୀୟ ଧମନୀରୁ ବାହାରିଥିବା ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧମନୀଶାଖା ବା ଅନ୍ତର୍ବାହୀ ଧମନୀକା (Afferent arteriole) ଏହି କ୍ୟାପସୁଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। କ୍ୟାପସୁଲ୍ ଭିତରେ ଏହି ଧମନୀ ଅନେକ ଶାଖାପ୍ରଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାୟ 50 ରୁ ଅଧିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରକ୍ତଜାଲକ (Capillaries) ର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ରକ୍ତଜାଲକର ଏହି ଜଟିଳ ଗୁଚ୍ଛ ବା ପେଣ୍ଡାକୁ ହିଁ ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ (Glomerulus) କୁହାଯାଏ।

ପରେ ଏହି ରକ୍ତଜାଲକଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି ଏକ ବହିର୍ବାହୀ ଧମନୀକା (Efferent arteriole) ସୃଷ୍ଟି କରି ବାଓମ୍ୟାନ୍‌ସ୍ କ୍ୟାପସୁଲ୍ ରୁ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି। ଗ୍ଲୋମେରୁଲସ୍ ଏକ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଛଣା (Ultra-filter) ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରକ୍ତରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଛାଣିଥାଏ।