Question 1: 🌿 ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ କ’ଣ? ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

Answer 1: ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ (Phytohormones) ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାରଭେଦ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଅକ୍ସିନ୍ (Auxin - $C_{10}H_{9}NO_2$), ଜିବରେଲିନ୍ (Gibberellin), ସାଇଟୋକାଇନିନ୍ (Cytokinin), ଆବସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ (Abscisic acid), ଏବଂ ଇଥିଲିନ୍ (Ethylene - $C_2H_4$)।

• କାର୍ଯ୍ୟ: ଅକ୍ସିନ୍ ଓ ଜିବରେଲିନ୍ ଉଦ୍ଭିଦର ଉଚ୍ଚତା ଓ ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସାଇଟୋକାଇନିନ୍ କୋଷ ବିଭାଜନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ। ଆବସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ ବୃଦ୍ଧିକୁ ହ୍ରାସ କରେ ଏବଂ ପତ୍ର ଝଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଇଥିଲିନ୍ ଫଳ ପାଚିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

WithTeachers.in
Question 2: 🌱 ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ଦୀପନା କ’ଣ? ଏହା ଫଳରେ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

Answer 2: ପରିବେଶରୁ ଆସୁଥିବା ଯେକୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହାକୁ ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ଦୀପନା (External Stimulus) କୁହାଯାଏ (ଯଥା: ଆଲୋକ, ଜଳ, ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ)।

• ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ (Geotropism): ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଙ୍ଗର ଚଳନକୁ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ। ଉଦ୍ଭିଦର ଚେର ମାଟି ତଳକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଦିଗରେ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅନୁକୂଳ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ଏହା ପ୍ରତିକୂଳ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ।
  WithTeachers.in

Question 3: ☀️ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ଵାରା ଉଦ୍ଭିଦରେ ଅକ୍ସିନ୍‌ର ପ୍ରଭାବ ଦର୍ଶାଅ ।

Answer 3: ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଏକ ଖୋଲା ଝରକା ପାଖରେ ରଖାଯାଉ, ଯେଉଁଠାରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆସୁଥିବ। କିଛି ଦିନ ପରେ ଦେଖାଯିବ ଯେ ଗଛର କାଣ୍ଡଟି ଆଲୋକ ଆସୁଥିବା ଦିଗକୁ ବଙ୍କେଇ ଯାଇଛି। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, କାଣ୍ଡର ଛାଇ ପଡୁଥିବା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଧିକ ଅକ୍ସିନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୋଇ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଏ। ଫଳରେ କାଣ୍ଡଟି ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ବଙ୍କେଇ ଯାଏ। ଉଦ୍ଭିଦର ଏହି ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ ଅକ୍ସିନ୍‌ର ପ୍ରଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ।

Question 4: 🧠 ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଅ ।

Answer 4: ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କ ମୁଖ୍ୟତଃ 3 ଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ:

1. ଅଗ୍ର ମସ୍ତିଷ୍କ (Forebrain): ଏହା ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ (Cerebrum) ଓ ଡାଇଏନସେଫାଲନ୍‌କୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହା ଆମର ଚିନ୍ତା, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଇଚ୍ଛାଧୀନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

2. ମଧ୍ୟ ମସ୍ତିଷ୍କ (Midbrain): ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

3. ପଶ୍ଚ ମସ୍ତିଷ୍କ (Hindbrain): ଏହା ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ (Cerebellum) ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ଶୀର୍ଷକ (Medulla oblongata) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହା ଶରୀରର ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଅନିଚ୍ଛାଧୀନ କାର୍ଯ୍ୟ (ଯଥା: ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା, ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ, ରକ୍ତଚାପ) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

Question 5: ⚡ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା କ’ଣ? ଆମ ଶରୀରରେ ଘଟୁଥିବା ଏକକ ସିନାପ୍‌ଟିକ୍ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

Answer 5: ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ଆମର ଇଚ୍ଛା ବିନା ହଠାତ୍ ଏବଂ ଆପେ ଆପେ ଘଟୁଥିବା ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା (Reflex action) କୁହାଯାଏ।

• ଏକକ ସିନାପ୍‌ଟିକ୍ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ (Monosynaptic reflex): ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସମ୍ବେଦୀ ସ୍ନାୟୁ (Sensory neuron) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପ୍ରେରକ ସ୍ନାୟୁ (Motor neuron) ମଧ୍ୟରେ ସିନାପ୍ସ ଗଠନ ହୋଇ ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଏକକ ସିନାପ୍‌ଟିକ୍ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆଣ୍ଠୁରେ ହାଲୁକା ଆଘାତ ଲାଗିଲେ ଆଣ୍ଠୁ ହଠାତ୍ ଉପରକୁ ଉଠିଯିବା (Knee-jerk reflex) ଏକ ଏକକ ସିନାପ୍‌ଟିକ୍ ପ୍ରତିକ୍ଷେପର ଉଦାହରଣ ଅଟେ।
  WithTeachers.in
  Question 6: 🔬 ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

Answer 6: ସ୍ନାୟୁକୋଷ (Neuron) ହେଉଛି ଶରୀରର ସ୍ନାୟୁ ତନ୍ତ୍ରର ଗଠନମୂଳକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଏକକ।

• ଗଠନ: ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷ ମୁଖ୍ୟତଃ 3 ଟି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ - କୋଷପିଣ୍ଡ (Cell body), ଡେନଡ୍ରାଇଟ୍ (Dendrites), ଏବଂ ଆକ୍ସନ୍ (Axon)।

• କାର୍ଯ୍ୟ: ଡେନଡ୍ରାଇଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ କୋଷରୁ ବା ବାହ୍ୟ ପରିବେଶରୁ ଉଦ୍ଦୀପନା ଗ୍ରହଣ କରି କୋଷପିଣ୍ଡକୁ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି। ଆକ୍ସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ନାୟୁକୋଷ କିମ୍ବା ଉପଯୁକ୍ତ ମାଂସପେଶୀ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।

Question 7: 📝 ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ । (Answer in short.)

• Question 7(କ): 🧠 ସିନାପ୍‌ସ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

  Answer 7(କ): ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଆକ୍ସନ୍ (Axon) ର ଶେଷ ଭାଗ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଡେନଡ୍ରାଇଟ୍ (Dendrite) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନକୁ ସିନାପ୍ସ (Synapse) କୁହାଯାଏ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁକୋଷକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (ଯଥା: ଏସିଟିଲକୋଲିନ୍ - $C_7H_{16}NO_2^+$) ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ।

• Question 7(ଖ): 💧 ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ।

  Answer 7(ଖ): ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ (Vasopressin) କିମ୍ବା ଆଣ୍ଟିଡାଇୟୁରେଟିକ୍ ହରମୋନ୍ (ADH) ପଶ୍ଚ ପିଟୁଇଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହୁଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ବୃକକ୍ (Kidney) ର ନଳିକାରେ ଜଳର ପୁନଃଶୋଷଣ କରିବା, ଯାହା ଫଳରେ ଶରୀରରେ ଜଳର ଭାରସାମ୍ୟ ବଜାୟ ରହେ ଏବଂ ମୂତ୍ରର ପରିମାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।

• Question 7(ଗ): 🩸 ଆଇଲେଟ୍‌ସ୍ ଅଫ୍ ଲାଙ୍ଗର୍‌ହାନ୍‌ସ୍ କେଉଁଠି ଥାଏ? ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ।

  Answer 7(ଗ): ଆଇଲେଟ୍‌ସ୍ ଅଫ୍ ଲାଙ୍ଗର୍‌ହାନ୍‌ସ୍ (Islets of Langerhans) ଅଗ୍ନାଶୟ (Pancreas) ରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ 3 ପ୍ରକାରର କୋଷ ଥାଏ:

  1. ଆଲ୍‌ଫା କୋଷ ($\alpha$-cells): ଏହା ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ ଯାହା ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରେ।

  2. ବିଟା କୋଷ ($\beta$-cells): ଏହା ଇନସୁଲିନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ ଯାହା ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ସ୍ତର ହ୍ରାସ କରେ।

  3. ଡେଲ୍‌ଟା କୋଷ ($\delta$-cells): ଏହା ସୋମାଟୋଷ୍ଟାଟିନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ ଯାହା ଉଭୟ ଇନସୁଲିନ୍ ଓ ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ କ୍ଷରଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
     WithTeachers.in

• Question 7(ଘ): ⚖️ ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ବହିଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଦର୍ଶାଅ ।

  Answer 7(ଘ):

  • ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି (Endocrine Gland): ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ନଳୀ ନଥାଏ (Ductless glands)। ଏମାନେ ସିଧାସଳଖ ରକ୍ତ ସ୍ରୋତରେ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି (ଉଦାହରଣ: ପିଟୁଇଟାରୀ, ଥାଇରଏଡ୍)।

  • ବହିଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି (Exocrine Gland): ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷରଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନଳୀ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏମାନେ ଏନଜାଇମ୍, ଲାଳ, ଝାଳ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି (ଉଦାହରଣ: ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି, ଯକୃତ)।

Question 8: 📝 ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ । (Write short notes.)

• Question 8(କ): 🧬 ହରମୋନ୍

  Answer 8(କ): ହରମୋନ୍ ହେଉଛି ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହେଉଥିବା ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ। ସେଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ବୃଦ୍ଧି, ବିକାଶ ଏବଂ ବିପାକୀୟ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।

• Question 8(ଖ): 🧍 ବାମନତା ଓ ଅତିକାୟତ୍ୱ

  Answer 8(ଖ): ଏହି ଉଭୟ ଅବସ୍ଥା ପିଟୁଇଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ (Growth Hormone) ର ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ। ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଏହି ହରମୋନ୍‌ର କ୍ଷରଣ କମ୍ ହେଲେ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ଡେଙ୍ଗା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ବାମନତା (Dwarfism) କୁହାଯାଏ। ଅପରପକ୍ଷେ, ଏହି ହରମୋନ୍‌ର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷରଣ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଡେଙ୍ଗା ଓ ବିଶାଳକାୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ଅତିକାୟତ୍ୱ (Gigantism) କୁହାଯାଏ।

• Question 8(ଗ): ⚡ ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ଓ ଆକ୍‌ସନ୍

  Answer 8(ଗ): ଉଭୟ ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ଓ ଆକ୍‌ସନ୍ ସ୍ନାୟୁକୋଷ (Neuron) ର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ। ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଏବଂ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଯୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁକୋଷରୁ ସ୍ନାୟୁବିକ ଉଦ୍ଦୀପନା ଗ୍ରହଣ କରି କୋଷପିଣ୍ଡକୁ ପଠାଇଥାଏ। ଆକ୍‌ସନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁ ଯାହା କୋଷପିଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗକୁ କୋଷପିଣ୍ଡରୁ ଦୂରକୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ନାୟୁକୋଷ କିମ୍ବା ମାଂସପେଶୀ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।

• Question 8(ଘ): 🩺 ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍ ଓ ଡାଇବେଟିସ୍ ମେଲିଟସ୍

  Answer 8(ଘ):

  • ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍: ଏହା ପିଟୁଇଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ (ADH) ହରମୋନ୍‌ର ଅଭାବରୁ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ ରୋଗୀକୁ ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ଲାଗେ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ରାରେ ଶର୍କରା ନଥାଏ।

  • ଡାଇବେଟିସ୍ ମେଲିଟସ୍ (ମଧୁମେହ): ଏହା ଅଗ୍ନାଶୟରୁ କ୍ଷରିତ ଇନସୁଲିନ୍ ହରମୋନ୍‌ର ଅଭାବରୁ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ ରକ୍ତରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ($C_6H_{12}O_6$) ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ପରିସ୍ରାରେ ଶର୍କରା ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

• Question 8(ଙ): 🌱 ଅକ୍ସିନ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ

  Answer 8(ଙ): ଅକ୍ସିନ୍ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ (Phytohormone)। ଏହା ଉଦ୍ଭିଦର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଜନ ଓ ଦୀର୍ଘୀକରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ ପରି ଗତିବିଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଚେରର ବୃଦ୍ଧି ତଥା ଫଳ ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।
  WithTeachers.in

📖 Question 8: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ (Write short notes)

Question 8(କ): 🧪 ହରମୋନ୍

Answer: ହରମୋନ୍ ହେଉଛି ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ହେଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକାର ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଶରୀରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ ବା କୋଷମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ‘ରାସାୟନିକ ବାର୍ତ୍ତାବହ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Question 8(ଖ): 🧍 ବାମନତା ଓ ଅତିକାୟତ୍ଵ

Answer: ପିଟୁଇଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍‌ର ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ଏହା ହୋଇଥାଏ। ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଏହି ହରମୋନ୍ କମ୍ କ୍ଷରିତ ହେଲେ ଶାରୀରିକ ବୃଦ୍ଧି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବାମନତା (Dwarfism) କୁହାଯାଏ। ଅପରପକ୍ଷେ, ଏହି ହରମୋନ୍‌ର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷରଣ ହେଲେ ଶରୀରର ଅସାଧାରଣ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ, ଯାହାକୁ ଅତିକାୟତ୍ଵ (Gigantism) କୁହାଯାଏ।

Question 8(ଗ): ⚡ ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ଓ ଆକ୍ସନ୍

Answer: ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ଏବଂ ଆକ୍ସନ୍ ହେଉଛି ସ୍ନାୟୁକୋଷର (Neuron) ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। ଡେନ୍‌ଡ୍ରାଇଟ୍ ହେଉଛି କୋଷପିଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଥିବା ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଅଂଶ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କୋଷରୁ ଉଦ୍ଦୀପନା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଆକ୍ସନ୍ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ଅଂଶ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ନାୟୁକୋଷକୁ ବା ମାଂସପେଶୀକୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥାଏ।

Question 8(ଘ): 🩺 ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍ ଓ ଡାଇବେଟିସ୍ ମେଲିଟସ୍

Answer:

• ଡାଇବେଟିସ୍ ଇନ୍‌ସିପିଡସ୍: ଏହା ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ ହରମୋନ୍‌ର ଅଭାବରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ବୃକକ୍‌ରେ ଜଳର ପୁନଃଶୋଷଣ ଠିକ୍ ଭାବେ ହୋଇନପାରି ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ଲାଗେ (ବହୁମୂତ୍ର ରୋଗ)।

• ଡାଇବେଟିସ୍ ମେଲିଟସ୍: ଏହା ଇନସୁଲିନ୍ ହରମୋନ୍‌ର କମ୍ କ୍ଷରଣ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ, ଫଳରେ ରକ୍ତରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ବା ଶର୍କରା ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ (ମଧୁମେହ ରୋଗ)।

WithTeachers.in
Question 8(ଙ): 🌱 ଅକ୍ସିନ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ

Answer: ଅକ୍ସିନ୍ ($C_{10}H_{9}NO_2$) ହେଉଛି ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ହରମୋନ୍ ଯାହା କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା କୋଷର ଦୀର୍ଘୀକରଣ କରାଇବା ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦର ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
WithTeachers.in

📝 Question 9: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (Answer in one sentence)

Question 9(କ): 🧠 ଏସିଟାଇଲକୋଲିନ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Answer: ଏସିଟାଇଲକୋଲିନ୍ ($C_7H_{16}NO_2^+$) ଏକ ନ୍ୟୁରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଯାହା ସିନାପ୍‌ସ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ନାୟୁବିକ ଆବେଗକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କୋଷକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥାଏ।

Question 9(ଖ): 🚨 ଏଡ୍ରିନାଲ୍‌କୁ ଆପାତକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ କାହିଁକି?

Answer: ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଏଡ୍ରିନାଲିନ୍ ($C_9H_{13}NO_3$) ହରମୋନ୍ ଭୟ, ରାଗ ବା ଉତ୍ତେଜନା ଭଳି ଆପାତକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଶରୀରକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଆପାତକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ।

Question 9(ଗ): 👩 ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Answer: ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ($C_{18}H_{24}O_2$) ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଲକ୍ଷଣର ବିକାଶ ଓ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

Question 9(ଘ): 🔄 ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟକୁ କାହିଁକି ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ?

Answer: ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ଏକାଧାରରେ ଉଭୟ ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ (ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ) ଏବଂ ବହିଃସ୍ରାବୀ (ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ କ୍ଷରଣ) ଗ୍ରନ୍ଥି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ।

Question 9(ଙ): 🌿 ଲାଜକୁଳୀ ଲତାରେ କି ପ୍ରକାର ଗତି ଦେଖାଯାଏ?

Answer: ଲାଜକୁଳୀ ଲତାକୁ ଛୁଇଁଲେ ଏହା ସ୍ପର୍ଶଜନିତ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରି ନଇଁପଡେ, ଉଦ୍ଭିଦର ଏହି ପ୍ରକାର ଗତିକୁ ସ୍ପର୍ଶାନୁକୁଞ୍ଚନ (Seismonastic movement) କୁହାଯାଏ।
WithTeachers.in

🎯 Question 10: ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (Answer in one word)

Question 10(କ): 🧠 ମଣିଷ ଶରୀରରେ କେତେ ଯୋଡ଼ା କ୍ରାନିଆଲ ସ୍ନାୟୁ ରହିଛି?

Answer: 12 ଯୋଡ଼ା (12 pairs)

Question 10(ଖ): 🛡️ ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡର ବାହ୍ୟ ଆବରଣକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?

Answer: ମେନିଞ୍ଜେସ୍ (Meninges)

Question 10(ଗ): 💧 ଆଣ୍ଟିଡାଇୟୁରେଟିକ୍ ହରମୋନ୍‌ର ଅନ୍ୟ ନାମ କ’ଣ?

Answer: ଭାସୋପ୍ରେସିନ୍ (Vasopressin)

Question 10(ଘ): ⏱️ କେଉଁଟି ଏକ ସାମୟିକ ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି?

Answer: କର୍ପସ୍ ଲ୍ୟୁଟିଅମ୍ (Corpus luteum) ବା ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା (Placenta)

Question 10(ଙ): 🌱 ଉଦ୍ଭିଦର ଚେରରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଗତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ?

Answer: ଅନୁକୂଳ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ (Positive Geotropism)

✍️ Question 11: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର (Fill in the blanks)

Question 11(କ): 🍂 ଉଦ୍ଭିଦର ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଝଡ଼ିବା ସହ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେବା ଏଥିଲିନ୍ ଓ ______ ଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ।

Answer: ଆବସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ (Abscisic acid - $C_{15}H_{20}O_4$)

Question 11(ଖ): 🌿 ହରମୋନ୍ ଭ୍ରୂଣକାଣ୍ଡର ______ ରେ ତିଆରି ହୁଏ ।

Answer: ଅଗ୍ରଭାଗ (Apex/Tip)

Question 11(ଗ): 💭 ମସ୍ତିଷ୍କର ______ ଭାଗ ଆମ ସ୍ମୃତି ପାଇଁ ଦାୟୀ ।

Answer: ପ୍ରମସ୍ତିଷ୍କ (Cerebrum)

Question 11(ଘ): ⚖️ ଆମ ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନ ଓ ଭାରସାମ୍ୟ ମସ୍ତିଷ୍କର ______ ଭାଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।

Answer: ଅନୁମସ୍ତିଷ୍କ (Cerebellum)

Question 11(ଙ): ⚡ ମସ୍ତିଷ୍କର ଅଗୋଚରରେ ଶରୀରରେ ଘଟୁଥିବା ଅତି ଜରୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।

Answer: ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା (Reflex action)

Question 11(ଚ): 🔬 ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ______ ନଥିବାରୁ ଏହା ବିଭାଜିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।

Answer: ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ (Centrosome)
WithTeachers.in

✏️ Question 12: ବାକ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ/ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜକୁ ବଦଳାଇ ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ଲେଖ (Correct the underlined words to rewrite the correct sentence)

Question 12(କ): ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାକୁ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।

Answer: ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାକୁ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ (Phototropism) କୁହାଯାଏ । ☀️

Question 12(ଖ): ଉଦ୍ଭିଦରେ ଥିବା ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଟ୍ରପିକ୍ ହରମୋନ୍ କୁହାଯାଏ ।

Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଥିବା ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଫାଇଟୋହରମୋନ୍ (Phytohormones) କୁହାଯାଏ । 🌿

Question 12(ଗ): ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଅକ୍ସିଟୋସିନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ ।

Answer: ଥାଇରଏଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଥାଇରକ୍ସିନ୍ (Thyroxine - $C_{15}H_{11}I_4NO_4$) ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । 🦋

Question 12(ଘ): ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରୋଲାକ୍ଟିନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କମ୍ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶରୀର ବାମନ ପ୍ରାୟ ହୁଏ ।

Answer: ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ (Growth Hormone) କ୍ଷରଣ କମ୍ ହେଲେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶରୀର ବାମନ ପ୍ରାୟ ହୁଏ । 🧍‍♂️

Question 12(ଙ): ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟକୁ ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ ।

Answer: ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ (Adrenal gland) ଆପଦକାଳୀନ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ । 🚨
WithTeachers.in

🔗 Question 13: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ (Look at the relationship between the first two words and write the word related to the third word)

Question 13(କ): ବାମନତା : ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ : : ରୂପାନ୍ତରଣ : ________

Answer: ବାମନତା : ଗ୍ରୋଥ୍ ହରମୋନ୍ : : ରୂପାନ୍ତରଣ : ଥାଇରକ୍ସିନ୍ (Thyroxine) 🐸

Question 13(ଖ): ଡିମ୍ବାଶୟ : ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ : : ଶୁକ୍ରାଶୟ : ________

Answer: ଡିମ୍ବାଶୟ : ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ : : ଶୁକ୍ରାଶୟ : ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ (Testosterone - $C_{19}H_{28}O_2$) ♂️

Question 13(ଗ): ଫୁଲ ଝଡ଼ିବା : ଏଥିଲିନ୍ : : ଫୁଲ ଧରିବା : ________

Answer: ଫୁଲ ଝଡ଼ିବା : ଏଥିଲିନ୍ : : ଫୁଲ ଧରିବା : ଫ୍ଲୋରିଜେନ୍ (Florigen) 🌸

Question 13(ଘ): ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି : ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ : : ଯକୃତ୍ : ________

Answer: ଏଡ୍ରିନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି : ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ : : ଯକୃତ୍ : ବହିଃସ୍ରାବୀ (Exocrine) 🩸

Question 13(ଙ): ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ହରମୋନ୍ : ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ : : ଗର୍ଭସଞ୍ଚାର ନିର୍ଣ୍ଣୟକ ହରମୋନ୍ : ________

Answer: ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ହରମୋନ୍ : ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ : : ଗର୍ଭସଞ୍ଚାର ନିର୍ଣ୍ଣୟକ ହରମୋନ୍ : HCG / ହ୍ୟୁମାନ୍ କୋରିଓନିକ୍ ଗୋନାଡୋଟ୍ରୋପିନ୍ (Human Chorionic Gonadotropin) 🤰