କୋଷ ଓ ଏହାର ସଂଗଠନ – Book Q A Class 9 ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
🟢 Question 1: ପ୍ରାଣୀ କୋଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
🔵 Answer:
ପ୍ରାଣୀ କୋଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ (Plant Cell):
-
ଏଥିରେ ସେଲୁଲୋଜ୍ (Cellulose) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ଶକ୍ତ କୋଷ ଭିତ୍ତି (Cell wall) ଥାଏ ।
-
ଏଥିରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ହରିତ୍ ଲବକ ବା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ (Chloroplast) ଥାଏ ।
-
ଏହାର ରସଧାନୀ (Vacuole) ଗୁଡ଼ିକ ଆକାରରେ ବହୁତ ବଡ଼ ଥାଏ ଏବଂ କୋଷର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ ।
-
କୋଷ ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଏଥିରେ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ (Centrosome) ନଥାଏ ।
ପ୍ରାଣୀ କୋଷ (Animal Cell):
-
ଏଥିରେ କୌଣସି କୋଷ ଭିତ୍ତି ନଥାଏ, କେବଳ ପତଳା କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ (Cell membrane) ଥାଏ ।
-
ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ ଲବକ (Plastid/Chloroplast) ନଥାଏ ।
-
ଏଥିରେ ରସଧାନୀ ଆକାରରେ ବହୁତ ଛୋଟ ଥାଏ କିମ୍ବା ଆଦୌ ନଥାଏ ।
-
ଏଥିରେ ନ୍ୟଷ୍ଟି ପାଖରେ ଏକ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ (Centrosome) ଥାଏ, ଯାହା କୋଷ ବିଭାଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
🟢 Question 2: କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
🔵 Answer:
ଗଠନ (Structure):
କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ ବା ପ୍ଲାଜମା ମେମ୍ବ୍ରେନ୍ (Cell membrane) ହେଉଛି କୋଷର ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ ଆବରଣ (ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ କୋଷ ଭିତ୍ତି ତଳକୁ ଥାଏ)। ଏହା ଅତି ପତଳା, ନମନୀୟ ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ଅଟେ। ଗାଠନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଲିପିଡ୍ (ସ୍ନେହସାର) ଓ ପ୍ରୋଟିନ୍ (ପୁଷ୍ଟିସାର) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
କାର୍ଯ୍ୟ (Function):
-
ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆକାର: ଏହା କୋଷର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଙ୍ଗିକାଗୁଡ଼ିକୁ ବାହ୍ୟ ପରିବେଶରୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ କୋଷକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଦେଇଥାଏ।
-
ବାରଣାତ୍ମକ ପାରଗମ୍ୟତା (Selectively Permeable): ଏହା ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ-ପାରଗମ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ କେବଳ କେତେକ ବଛାବଛା ଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥ (ଯଥା- ଅମ୍ଳଜାନ, ଖାଦ୍ୟସାର) କୋଷ ଭିତରକୁ ଯାଇପାରେ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (ଯଥା- ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) ବାହାରକୁ ଆସିପାରେ। ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
🟢 Question 3: ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।
🔵 Answer:
( ଖାତାରେ ଏଥିପାଇଁ ପେନ୍ସିଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବାକୁ ହେବ) ✏️🌱
🟢 Question 4: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଦିଅ । (Write short notes on:)
🔵 Answer:
(କ) ଆତ୍ମଘାତୀ ଥଳି (Suicidal bag): 💥
-
କୋଷରେ ଥିବା ଲାଇସୋଜୋମ୍ (Lysosome) କୁ କୋଷର 'ଆତ୍ମଘାତୀ ଥଳି' କୁହାଯାଏ ।
-
ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାଇଡ୍ରୋଲାଇଟିକ୍ ଏନ୍ଜାଇମ୍ (Hydrolytic enzymes) ଥାଏ, ଯାହାକି ବିଭିନ୍ନ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
-
ଯେତେବେଳେ କୋଷଟି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଲାଇସୋଜୋମ୍ ଫାଟିଯାଏ ଏବଂ ଏଥିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଏନ୍ଜାଇମ୍ ନିଜ କୋଷକୁ ହିଁ ହଜମ (digest) କରି ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଆତ୍ମଘାତୀ ଥଳି କୁହାଯାଏ ।
(ଖ) ଡିକ୍ଟିଓଜୋମ୍ (Dictyosome): 🌿
-
ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଥିବା ଗଲ୍ଗି ପିଣ୍ଡ (Golgi body) କୁ 'ଡିକ୍ଟିଓଜୋମ୍' କୁହାଯାଏ ।
-
ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଗଲ୍ଗି ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କୋଷଜୀବକରେ ରହିଥାନ୍ତି ।
-
ଏହା ପ୍ରୋଟିନ୍ ଏବଂ ଲିପିଡ୍ ର ପ୍ୟାକେଜିଂ (Packaging) ଏବଂ ପରିବହନ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦର କୋଷ ଭିତ୍ତି ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଗ) କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ (Chromosome): 🧬
-
କୋଷର ନ୍ୟଷ୍ଟି (Nucleus) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂତା ପରି ଗଠନକୁ କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୋଷ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।
-
ଏହା ଡି.ଏନ୍.ଏ. (DNA) ଏବଂ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
-
କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ ପିତାମାତାଙ୍କ ଠାରୁ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଗୁଣ (Hereditary characters) ସନ୍ତାନସନ୍ତତିଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରିଥାଏ, କାରଣ ଏଥିରେ ଜିନ୍ (Gene) ରହିଥାଏ ।
(ଘ) ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria): ⚡
-
ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆକୁ କୋଷର 'ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର' (Powerhouse of the cell) କୁହାଯାଏ ।
-
ଏହା ଏକ ଦ୍ୱି-ସ୍ତରୀୟ ଆବରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗିକା । ଏହାର ଭିତର ଆବରଣଟି ଭାଙ୍ଗ ହୋଇ ଭିତରକୁ ପଶି ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ 'କ୍ରିଷ୍ଟା' (Cristae) କୁହାଯାଏ ।
-
କୋଷୀୟ ଶ୍ୱସନ (Cellular respiration) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହିଠାରେ ଘଟିଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ଗତ ଶକ୍ତି ଏ.ଟି.ପି. (ATP) ଆକାରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
withteachers
🟢 Question 5: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(କ) କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀକୁ _________ କୁହାଯାଏ ।
(ଖ) କୋଷ ଭିତ୍ତି _________ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ।
(ଗ) କୋଷର ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରାକୁ _________ କୁହାଯାଏ ।
(ଘ) ରାଇବୋଜୋମ୍ ଦ୍ୱାରା _________ ସଂଶ୍ଳେଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
(ଙ) ପ୍ରାକ୍ ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ କୋଷର ଡି.ଏନ୍.ଏ.ଟି _________ ।
(ଚ) ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ _________ ନଥାଏ ।
(ଛ) ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ _________ କୋଷରେ ନଥାଏ ।
(ଜ) ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓସାଇଡ୍ ସହ _________ ସଂଯୋଜିତ ହେଲେ, ଏହାକୁ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ କୁହାଯାଏ ।
🔵 Answer:
-
(କ) କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀକୁ ଅର୍ଦ୍ଧପାରଗମ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ (ବା ବାରଣାତ୍ମକ ପାରଗମ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ) କୁହାଯାଏ ।
-
(ଖ) କୋଷ ଭିତ୍ତି ସେଲୁଲୋଜ୍ (Cellulose) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ।
-
(ଗ) କୋଷର ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରାକୁ ଏ.ଟି.ପି. (ATP) କୁହାଯାଏ ।
-
(ଘ) ରାଇବୋଜୋମ୍ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟିସାର ବା ପ୍ରୋଟିନ୍ (Protein) ସଂଶ୍ଳେଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
-
(ଙ) ପ୍ରାକ୍ ନ୍ୟଷ୍ଟୀୟ କୋଷର ଡି.ଏନ୍.ଏ.ଟି ନଗ୍ନ ବା ବୃତ୍ତାକାର ।
-
(ଚ) ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ (Centrosome) ନଥାଏ ।
-
(ଛ) ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ ଉଦ୍ଭିଦ (Plant) କୋଷରେ ନଥାଏ ।
-
(ଜ) ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓସାଇଡ୍ ସହ ଫସଫେଟ୍ (Phosphate) ସଂଯୋଜିତ ହେଲେ, ଏହାକୁ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ କୁହାଯାଏ ।
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ତଥା ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତର ତଳେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା। ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଆଧାରରେ ଏହି ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। 📝✨
🟢 Question 6: ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନକର
(କ) ପ୍ରାଣୀ କୋଷ
(ଖ) ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ
🔵 Answer:
(ପରୀକ୍ଷା ଖାତାରେ ଏଥିପାଇଁ ପେନ୍ସିଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବାକୁ ହେବ) ✏️
(କ) ପ୍ରାଣୀ କୋଷ (Animal Cell):
(ଖ) ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria):
🟢 Question 7: ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ ଲବକ ଥିଲେ କ'ଣ ହୁଅନ୍ତା ?
🔵 Answer:
ଯଦି ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ ଲବକ ବା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ (Plastid/Chloroplast) ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ:
-
ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ଜଳ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତେ 🌿☀️।
-
ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ନ୍ତା ନାହିଁ। ଆମେ 'ପରଭୋଜୀ' (Heterotrophs) ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ସ୍ୱ-ଭୋଜୀ' (Autotrophs) ହୋଇଯାଆନ୍ତେ 🦁➡️🌳।
-
କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ (ସବୁଜକଣା) ଥିବା କାରଣରୁ ପ୍ରାଣୀ ବା ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶରୀରର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ପରି ସବୁଜ ଦେଖାଯାଆନ୍ତା! 🟢
🟢 Question 8: ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ର ଗଠନ କିପରି ହୁଏ ?
🔵 Answer:
ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ (Nucleotide) ହେଉଛି ନ୍ୟଷ୍ଟିକାମ୍ଳ (DNA ଓ RNA) ର ମୂଳ ଗାଠନିକ ଏକକ 🧬। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ 3 ଟି ଉପାଦାନକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ:
-
ପେଣ୍ଟୋଜ୍ ଶର୍କରା (Pentose Sugar): (ଡିଅକ୍ସିରାଇବୋଜ୍ ବା ରାଇବୋଜ୍)
-
ଯବକ୍ଷାରଜାନ କ୍ଷାରକ (Nitrogenous Base): (ଆଡେନାଇନ୍, ଗୁଆନାଇନ୍, ସାଇଟୋସିନ୍, ଥାଇମିନ୍ ବା ୟୁରାସିଲ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ)
-
ଫସଫେଟ୍ ଗ୍ରୁପ୍ (Phosphate group)
ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ପେଣ୍ଟୋଜ୍ ଶର୍କରା ସହିତ ଗୋଟିଏ ଯବକ୍ଷାରଜାନ କ୍ଷାରକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ 'ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓସାଇଡ୍' (Nucleoside) ଗଠନ କରନ୍ତି । ତା'ପରେ ଏହି ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓସାଇଡ୍ ସହିତ ଏକ ଫସଫେଟ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ସଂଯୋଜିତ ହେଲେ, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ 'ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍' (Nucleotide) କୁହାଯାଏ ।
(ସହଜରେ ମନେରଖିବା ପାଇଁ: ଶର୍କରା + କ୍ଷାରକ + ଫସଫେଟ୍ ଗ୍ରୁପ୍ = ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍)