❓ ପ୍ରଶ୍ନ 1: ରାସାୟନିକ ସଂଯୋଗର ଦୁଇଟି ନିୟମ ଲେଖ ଏବଂ ବୁଝାଅ ।

💡 ଉତ୍ତର: ରାସାୟନିକ ସଂଯୋଗର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ ହେଲା:

• 1. ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ (Law of Conservation of Mass): ଯେତେବେଳେ ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟେ, ସେତେବେଳେ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ କିମ୍ବା ବିନାଶ ନାହିଁ।

  • ଉଦାହରଣ: ବେରିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଏବଂ ସୋଡ଼ିୟମ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣକୁ ମିଶାଇଲେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟି ଧଳା ରଙ୍ଗର ବେରିୟମ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ ଅବକ୍ଷେପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପୂର୍ବର ଓ ପରର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (ଓଜନ) ସର୍ବଦା ସମାନ ରହେ।

• 2. ସ୍ଥିରାନୁପାତ ନିୟମ ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟାନୁପାତ ନିୟମ (Law of Constant Proportions): ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରାଉଷ୍ଟଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ରାସାୟନିକ ଯୌଗିକରେ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତରେ ରହିଥାଏ।

  • ଉଦାହରଣ: ଜଳ ($\text{H}_2\text{O}$) ଯେଉଁ ଉତ୍ସରୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ (ନଈ, କୂଅ ବା ବିଜ୍ଞାନାଗାର) ସେଥିରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଓ ଅକ୍‌ସିଜେନର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁପାତ ସର୍ବଦା 1:8 ହୋଇଥାଏ। 9 ଗ୍ରାମ ଜଳକୁ ବିଘଟନ କଲେ ସର୍ବଦା 1 ଗ୍ରାମ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଏବଂ 8 ଗ୍ରାମ ଅକ୍‌ସିଜେନ୍ ମିଳିବ।

🌟 www.WithTeachers.in 🌟

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 2: ଡାଲଟନଙ୍କ ପରମାଣୁତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱୀକାରଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।

💡 ଉତ୍ତର: ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜନ୍ ଡାଲଟନ୍‌ଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପରମାଣୁ ତତ୍ତ୍ୱର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱୀକାରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1. ପଦାର୍ଥ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ସେହି କଣିକାକୁ ପରମାଣୁ କୁହାଯାଏ।

2. ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଅବିଭାଜ୍ୟ କଣିକା, ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଯାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବିନାଶ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

3. କୌଣସି ଏକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥାଉ ନା କାହିଁକି କିମ୍ବା ଯେ କୌଣସି ଉତ୍ସରୁ ମିଳିଥାଉ, ସେଥିରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଓ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ସମାନ।

4. ବିଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଓ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

5. ଛୋଟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା (small whole numbers) ଅନୁପାତରେ ବିଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 3: ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ’ଣ ବୁଝାଅ ।

🌟 www.WithTeachers.in 🌟
💡 ଉତ୍ତର:

• ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Atomic Mass): ଏକ କାର୍ବନ-12 ($\text{C-12}$) ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱର $\frac{1}{12}$ ଭାଗ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ତୁଳନାରେ ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଯେତେ ଗୁଣ, ତାହାକୁ ସେହି ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଆନୁପାତିକ ବା ତୁଳନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟ।

  $$\text{ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ} = \frac{\text{ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ}}{\text{C-12 ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱର } \frac{1}{12} \text{ ଭାଗ}}$$

• ଉଦାହରଣ: ଅକ୍‌ସିଜେନର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ହେଉଛି 16 u। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ଅକ୍‌ସିଜେନର ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ କାର୍ବନ-12 ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱର $\frac{1}{12}$ ଅଂଶ (ଯାହାକୁ 1 u ମାନକ ଏକକ ଧରାଯାଏ) ଠାରୁ 16 ଗୁଣ ଭାରୀ।

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 4: ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ’ଣ ? ଏକ ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ, ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖ ।

💡 ଉତ୍ତର:

• ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Molecular Mass): ଗୋଟିଏ ଅଣୁରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପରମାଣୁର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ଯୋଗଫଳ ହେଉଛି ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ। ଏହାର ଏକକ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି ‘ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏକକ’ ବା ‘u’।

• ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଉଦାହରଣ: ଏକ ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱକୁ ତାର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସହ ଗୁଣନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୋଗ କରାଯାଏ।

  • ଉଦାହରଣ (ଜଳ - $\text{H}_2\text{O}$ ର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟ): ହାଇଡ୍ରୋଜେନର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = 1 u ଅକ୍‌ସିଜେନର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ = 16 u ଜଳ ଅଣୁରେ 2 ଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଓ 1 ଟି ଅକ୍‌ସିଜେନ ପରମାଣୁ ରହିଛି।

    $$\text{ଜଳର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ} = (2 \times 1\text{ u}) + (1 \times 16\text{ u}) = 18\text{ u}$$

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 5: ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ କ’ଣ ? ଚାରୋଟି ପଲିଆଟମିକ ଆୟନର ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।

💡 ଉତ୍ତର:
🌟 www.WithTeachers.in 🌟

• ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ (Polyatomic Ion): ଯେତେବେଳେ ଏକାଧିକ ପରମାଣୁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ବା ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଚାର୍ଜ ବହନ କରନ୍ତି, ସେହି ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ କୁହାଯାଏ।

• ଚାରୋଟି ଉଦାହରଣ:

  1. ଏମୋନିୟମ୍ ଆୟନ (Ammonium ion) – $\text{NH}_4^+$

  2. ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ୍ ଆୟନ (Hydroxide ion) – $\text{OH}^-$

  3. ନାଇଟ୍ରେଟ୍ ଆୟନ (Nitrate ion) – $\text{NO}_3^-$

  4. କାର୍ବୋନେଟ୍ ଆୟନ (Carbonate ion) – $\text{CO}_3^{2-}$

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 6: ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତୀକ ଲେଖ ।

(i) ବେରିୟମ୍ (ii) ବେରିଲିୟମ୍ (iii) କ୍ୟାଡ୍‌ମିୟମ୍‌ (iv) କ୍ରୋମିୟମ୍ (v) ଗୋଲଡ଼୍

💡 ଉତ୍ତର:

ମୌଳିକର ନାମ (Element)

ପ୍ରତୀକ (Symbol) PDF

(i) ବେରିୟମ୍ (Barium)

Ba

(ii) ବେରିଲିୟମ୍ (Beryllium)

Be

(iii) କ୍ୟାଡ୍‌ମିୟମ୍‌ (Cadmium)

Cd

(iv) କ୍ରୋମିୟମ୍ (Chromium)

Cr

(v) ଗୋଲଡ଼୍ (Gold)

Au

🌟 www.WithTeachers.in 🌟

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 8: ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝାଅ ।

💡 ଉତ୍ତର:

କୌଣସି ଯୌଗିକର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖିବା ସମୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ ଓ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ 📝:

• ଆୟନର ଚାର୍ଜ ସମତୁଲ: ଯୌଗିକରେ ଥିବା ଆୟନମାନଙ୍କର ଯୋଜ୍ୟତା କିମ୍ବା ଚାର୍ଜ ସର୍ବଦା ପରସ୍ପର ସମତୁଲ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯୌଗିକଟି ଚାର୍ଜହୀନ ହେବ।

• ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ସ୍ଥାନ: ଧାତୁ ଏବଂ ଅଧାତୁରୁ ଗଠିତ ଯୌଗିକ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଧାତୁର ନାମ କିମ୍ବା ପ୍ରତୀକ ଲେଖାଯାଏ ଏବଂ ତା’ପରେ ଅଧାତୁର ପ୍ରତୀକ ଲେଖାଯାଏ।

  • ଉଦାହରଣ: ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ($MgO$), ପୋଟାସିୟମ ବ୍ରୋମାଇଡ୍ ($KBr$)।

• ପଲିଆଟମିକ ଆୟନ ପାଇଁ ବନ୍ଧନୀ: ପଲିଆଟମିକ ଆୟନରୁ ସୃଷ୍ଟ ଯୌଗିକରେ ଆୟନକୁ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ତାର ଅନୁପାତ ସୂଚାଉଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି ତଳେ ଲେଖାଯାଏ। ଯଦି ଆୟନର ସଂଖ୍ୟା 1 ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ବନ୍ଧନୀର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ।

  • ଉଦାହରଣ: କ୍ୟାଲସିୟମ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ୍ ପାଇଁ $Ca(OH)_2$ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ପାଇଁ $HNO_3$।

• ଯୋଜ୍ୟତାର ସ୍ଥାନ ଅଦଳବଦଳ (Cross-over): ମୌଳିକ କିମ୍ବା ଆୟନଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତୀକ ପାଖାପାଖି ଲେଖି ସେଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜ୍ୟତା ସଂଖ୍ୟାକୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଅଦଳବଦଳ କରି ପ୍ରତୀକର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତଳକୁ ଲେଖାଯାଏ।

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 9: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଯୌଗିକମାନଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଲେଖ ।

(i) ସୋଡ଼ିୟମ ବ୍ରୋମାଇଡ୍ (ii) ଜିଙ୍କ୍ ସଲଫେଟ୍ (iii) ଏମୋନିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ (iv) ବେରିୟମ କାର୍ବୋନେଟ୍ (vi) ଏଲୁମିନିୟମ ଫସ୍ଫେଟ୍

💡 ଉତ୍ତର:

• (i) ସୋଡ଼ିୟମ ବ୍ରୋମାଇଡ୍: $NaBr$

• (ii) ଜିଙ୍କ୍ ସଲଫେଟ୍: $ZnSO_4$

• (iii) ଏମୋନିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ୍: $NH_4Cl$

• (iv) ବେରିୟମ କାର୍ବୋନେଟ୍: $BaCO_3$

• (vi) ଏଲୁମିନିୟମ ଫସ୍ଫେଟ୍: $AlPO_4$

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 10: ପାଞ୍ଚୋଟି ଅଧାତୁର ନାମ ଲେଖି ସେଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁକତା ଲେଖ ।

💡 ଉତ୍ତର:

କୌଣସି ମୌଳିକର ଗୋଟିଏ ଅଣୁରେ ଥିବା ପରମାଣୁର ସଂଖ୍ୟାକୁ ସେହି ମୌଳିକର ପରମାଣୁକତା (Atomicity) କୁହାଯାଏ। ପାଞ୍ଚୋଟି ଅଧାତୁ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁକତା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା 🔬:

1. ଆର୍ଗନ ($Ar$): ଏକ ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ (Monatomic - ପରମାଣୁକତା 1)

2. ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ($H_2$): ଦୁଇ ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ (Diatomic - ପରମାଣୁକତା 2)

3. ଅକ୍‌ସିଜେନ ($O_2$): ଦୁଇ ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ (Diatomic - ପରମାଣୁକତା 2)

4. ଫସ୍‌ଫରସ୍ ($P_4$): ଚାରି ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ (Tetratomic - ପରମାଣୁକତା 4)

5. ସଲ୍‌ଫର ($S_8$): ବହୁ ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ (Polyatomic - ପରମାଣୁକତା 8)

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 11: ଏଭୋଗାଡ୍ରୋ ସ୍ଥିରାଙ୍କ କ’ଣ ବୁଝାଅ ।

💡 ଉତ୍ତର:

କୌଣସି ପଦାର୍ଥର ଏକ ମୋଲ୍ (1 mole) ପରିମାଣରେ ଥିବା କଣିକା (ଅଣୁ, ପରମାଣୁ କିମ୍ବା ଆୟନ) ଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବଦା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ବିରାଟ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏଭୋଗାଡ୍ରୋ ସ୍ଥିରାଙ୍କ (Avogadro Constant) ବା ଏଭୋଗାଡ୍ରୋ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ 🌟।

• ଏହାକୁ $N_A$ ପ୍ରତୀକ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ।

• ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ହେଉଛି $6.02 \times 10^{23}$।

• ଅର୍ଥାତ୍, 1 ମୋଲ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ପରମାଣୁ $= 6.02 \times 10^{23}$ ସଂଖ୍ୟକ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ପରମାଣୁ। ସେହିପରି 1 ମୋଲ୍ ଜଳ ଅଣୁ $= 6.02 \times 10^{23}$ ସଂଖ୍ୟକ ଜଳ ଅଣୁ।

❓ ପ୍ରଶ୍ନ 12: ଗ୍ରାମ-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କ’ଣ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ ।

💡 ଉତ୍ତର:

• ଗ୍ରାମ-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Gram-Molecular Mass):

  କୌଣସି ମୌଳିକ କିମ୍ବା ଯୌଗିକର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱକୁ ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାମ (gram) ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ଗ୍ରାମ-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅଣୁର ମୋଲାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସେହି ପଦାର୍ଥର 1 ମୋଲ୍ (ଅର୍ଥାତ୍ $6.02 \times 10^{23}$ ସଂଖ୍ୟକ ଅଣୁ) ର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହ ସମାନ ଅଟେ ⚖️।

• ଉଦାହରଣ:

  ଜଳ ($H_2O$) ର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କଳନା କଲେ ଆମେ ପାଇବା:

  ହାଇଡ୍ରୋଜେନର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ $= 1\text{ u}$

  ଅକ୍‌ସିଜେନର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ $= 16\text{ u}$

  $$\text{ଜଳର ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ} = (2 \times 1\text{ u}) + (1 \times 16\text{ u}) = 18\text{ u}$$

  ତେଣୁ, ଜଳର ଗ୍ରାମ-ଆଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ହେଉଛି 18 ଗ୍ରାମ ($18\text{ g}$)। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା 18 ଗ୍ରାମ ଜଳରେ 1 ମୋଲ୍ କିମ୍ବା $6.02 \times 10^{23}$ ସଂଖ୍ୟକ ଜଳ ଅଣୁ ରହିଥାଏ।